Đằng sau việc sầu riêng tràn ra lề đường

Sầu riêng loạn giá,vì sao? Một số tỉnh miền Tây hiện nay, nhiều nhà vườn tự hái sầu riêng mang ra đường bán với giá 20.000 - 30.000 đồng/kg do thương lái không mua. Đây được xem là mức giá thấp chưa từng thấy trong nhiều năm qua. Thời điểm này ở TP.HCM, sầu riêng vỉa hè và xe đẩy bán dạo với giá siêu rẻ cũng xuất hiện khắp nơi. Trong khi đó, theo tìm hiểu của Thanh Niên, dù có giảm so với đầu năm nhưng nhiều chủ vựa và doanh nghiệp vẫn thu mua sầu riêng với giá khá cao. Cụ thể hàng loại A giống Ri6 ở miền Tây là 40.000 đồng/kg, miền Đông là 45.000 đồng/kg; Sầu riêng giống Thái Lan tương ứng từ 80.000 - 85.000 đồng/kg, Musang King khoảng 90.000 đồng/kg. Còn sản phẩm dưới chuẩn xuất khẩu thì giá kiểu nào cũng có. Như vậy có thể thấy giá sầu riêng chuẩn xuất khẩu chỉ giảm khoảng 20 - 30% so với trước đây nhưng việc sầu riêng tràn ra lề đường khiến nhiều người nhầm lẫn giữa hàng xuất khẩu với hàng xô, hàng dạt. "Cũng phải nói thật là đầu năm lúc vụ nghịch thì việc lựa chọn chuẩn xuất khẩu đơn giản hơn. Còn nay vào chính vụ, sản lượng lớn nên việc lựa hàng cũng khắt khe hơn, điều này đồng nghĩa hàng dạt nhiều. Hiện tại xuất khẩu vẫn bình thường, chỉ chậm lại do đụng hàng với sầu riêng Thái Lan", anh Nguyễn Chí Tâm, một chủ vựa ở Cần Thơ, nói. Anh Lý Thành Vinh, đại diện một doanh nghiệp ở Vĩnh Long, cho biết tình trạng rớt giá, loạn giá hiện nay không chỉ ở VN. Tại Thái Lan giá cũng đang giảm mạnh khi vào vụ thu hoạch rộ. Thậm chí, có một chương trình livestream "giải cứu" sầu riêng bị nông dân nước này phản ứng mạnh. Bởi mục đích của chương trình là giảm giá sâu để kích cầu nhưng nông dân lo ngại các thương lái sẽ dựa vào mức đó ép giá. Sau đó, đại diện chính quyền phải lên tiếng giải tích, hàng trong chương trình "giải cứu" là sản phẩm không đủ chuẩn xuất khẩu, giá bán trong chương trình không có tính chất tham khảo. "Câu chuyện này cho thấy, loạn giá sầu riêng đang xảy ra khắp nơi và nếu không cẩn thận chúng ta dễ rơi vào "bẫy thông tin". Giá giảm khi sản lượng thu hoạch tăng rộ là điều cũng phải chấp nhận. Để giảm bớt rủi ro này thì phải mở rộng thị trường, tăng cường chế biến", anh Vinh phân tích. Theo các chuyên gia, ngoài câu chuyện cung cầu, việc sầu riêng rớt giá hiện nay còn có nguyên nhân chất lượng, thị hiếu tiêu dùng và sức mua. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả VN (VINAFRUIT), phân tích: Năm nay sầu riêng Thái Lan cũng trúng mùa nên giá thấp. Khó khăn của vùng trồng sầu riêng miền Tây là "đụng hàng" với Thái Lan, đây là vấn đề quy luật tự nhiên khó tránh khỏi. Sầu riêng Monthong của Thái cơm nhiều nên tiêu thụ tốt hơn giống Ri6 vốn được trồng phổ biến ở ĐBSCL. "Cũng giống như trong bóng đá, có thể chúng ta phải chấp nhận thực tế là thua người Thái trong hiệp 1 và gỡ lại trong hiệp 2 ở vụ miền Đông và Tây nguyên. Dĩ nhiên chúng ta phải cải tạo lại đất, giống và chuyển hướng mạnh từ số lượng sang chất lượng, an toàn thực phẩm. Có một điều rất quan trọng cần lưu ý là 2 năm qua dung lượng thị trường sầu riêng ở Trung Quốc chưa vượt 10 tỉ USD, không tăng trưởng mạnh như kỳ vọng. Do vậy, việc hướng đến mục tiêu 4 tỉ USD xuất khẩu sầu riêng trong năm nay phải dựa vào việc không ngừng nâng cao chất lượng", ông Nguyên khuyến nghị. Tổ chức lại sản xuất, phát triển chế biến GS-TS Trần Văn Hâu, chuyên gia hàng đầu của VN về cây sầu riêng, phân tích: Vấn đề tồn dư kim loại nặng trong đất mà cụ thể là Cadimi không thể xử lý được trong một sớm một chiều nhưng có thể cải thiện dần theo thời gian khi áp dụng kỹ thuật canh tác mới với các loại phân bón không chứa Cadimi. Đây cũng là một quá trình khó khăn và cần thời gian. Đối với vấn đề giống, đây là câu chuyện mà chúng ta cần hết sức bình tĩnh và không nên vội vã vì thị hiếu tiêu dùng thay đổi rất nhanh. Ngay cả ở Thái Lan cũng có rất nhiều giống khác nhau chứ không chỉ Monthong hay Malaysia ngoài giống nổi tiếng nhất là Musang King cũng còn nhiều giống khác. "Có nhiều chuyên gia của Malaysia sang VN và dùng thử và đánh giá rất cao giống Ri6 của VN. Giống Ri6 có thời gian sinh trưởng ngắn chỉ 3 tháng so với Monthong 4 tháng. Nông dân lại quen thuộc với kỹ thuật chăm sóc và xử lý trái vụ, mang lại hiệu quả kinh tế cao. Ấn Độ cũng là một thị trường tiềm năng vì không có sầu riêng. Thời gian qua, VN đã khá thành công trong việc chuyển hướng thị trường thanh long từ Trung Quốc sang Ấn Độ. Theo các chuyên gia, thời gian tới VN sẽ tiếp tục thành công với mặt hàng vua trái cây - sầu riêng ở Ấn Độ, nhất là khi lãnh đạo cấp cao 2 nước đang gặp gỡ để tăng cường hợp tác. "Câu chuyện thị hiếu tiêu dùng, thứ nhất là đa dạng, thứ hai là thay đổi nhanh chóng. Vì vậy không nên vội vàng chạy theo thị trường sẽ rơi vào cái vòng luẩn quẩn, rất mất thời gian và tiền bạc. Mấy năm trước nhiều người cũng chạy đua trồng Musang King rồi thi nhau chặt bỏ vì thấy trái bị sượng nhưng đó là vì họ không nắm vững kỹ thuật chăm sóc. Vậy vấn đề của chúng ta là chưa tổ chức tốt khâu truyền thông, quảng bá sản phẩm, chưa bán được câu chuyện về sự đặc biệt của trái sầu riêng VN. Chúng ta phải chuyển đổi và thay đổi trong tư duy theo hướng đó chứ không phải "mặc đồng phục" về giống hay cào bằng về gu ẩm thực", GS Hâu lưu ý. TS Đoàn Hữu Tiến, Giám đốc Trung tâm Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật (Viện Cây ăn quả miền Nam), thừa nhận: Thời gian qua, cây sầu riêng phát triển quá nóng và cơ quan chức năng chỉ nắm được thực tế chung chung về diện tích, sản lượng còn cụ thể thì chưa thật sâu sát. Để phát triển bền vững phải nắm được nguồn cung, tổ chức sản xuất và thị trường. Hai năm qua, ngành hàng tỉ USD này gặp không ít thách thức và chỉ có may mắn mới mới liên tục phát hết kỷ lục này đến cột mốc khác. Vì vậy, đây là lúc phải xây dựng lại hệ thống ngành hàng này một cách bài bản từ vùng trồng, truy xuất nguồn gốc. Để làm được điều này cần tổ chức hợp tác giữa nông dân và doanh nghiệp, phối hợp với các viện trường chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm và độ an toàn thực phẩm theo các tiêu chuẩn quốc tế. Bên cạnh đó, khuyến khích tạo điều kiện và hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư phát triển mạnh công nghiệp chế biến các sản phẩm từ sầu riêng. Hiện nay, sự chế biến mới dừng lại ở đông lạnh và sấy khô trong khi thực tế người ta làm ra rất nhiều món ngon trong việc phối trộn với sầu riêng. Đẩy mạnh được công nghiệp chế biến sẽ giảm áp lực cho ngành hàng khi vào vụ thu hoạch rộ và đụng hàng với các đối thủ khác. Theo các chuyên gia, riêng năm 2025 Trung Quốc đã nhập khẩu 1,1 tỉ USD sản phẩm sầu riêng đông lạnh. Bên cạnh thị trường Trung Quốc thì người dân châu Á nói chung cũng rất thích sầu riêng nên cơ hội mở rộng thị phần ở các nước là rất lớn.