Đào tạo nghề nông nghiệp tại TP.HCM sẽ gắn chặt với việc làm, thu nhập

Học từ những bài toán sinh kế

Mùa chôm chôm chỉ kéo dài một đến hai tháng. Trái chín phải hái kịp, nếu chậm sẽ rụng. Với chị Đỗ Ngọc Hoa, ở ấp An Hòa, xã Bình Mỹ, khoảng thời gian ngắn ngủi ấy còn gắn với những lượt khách đến vườn tham quan, thưởng thức trái cây.

Nhưng khi mùa thu hoạch khép lại, người làm vườn lại đứng trước câu hỏi: Vườn hết trái, lấy gì để tiếp tục đón khách? “Tôi muốn học hỏi thêm kinh nghiệm để phục vụ du khách được quanh năm”, chị Hoa chia sẻ.

Mong muốn của chị Hoa cũng giống như bao bà con làm nông tại TP.HCM - bắt đầu từ chính nhịp làm ăn của gia đình. Có vườn cây, có hoạt động đón khách, nhưng để kéo dài thời gian khai thác, người làm vườn cần thêm kỹ năng xây dựng trải nghiệm và tổ chức dịch vụ. Việc học vì thế gắn với một đầu việc cụ thể, tìm cách tạo thêm nguồn thu ngoài mùa trái chín.

Ở HTX Tuấn Ngọc (phường Long Trường), nhu cầu đào tạo lại hướng vào ứng dụng công nghệ trong kinh doanh. Ông Lâm Ngọc Tuấn, Giám đốc HTX mong có chương trình giúp nhân viên sử dụng trí tuệ nhân tạo để khai thác dữ liệu khách hàng, thị trường. “Xa hơn, đội ngũ này có thể hướng dẫn lại cho những hợp tác xã khác”, ông Tuấn kỳ vọng.

Một nhà vườn muốn đón khách quanh năm, một hợp tác xã cần nhân viên biết sử dụng công nghệ để hiểu thị trường... những nhu cầu ấy cho thấy nội dung đào tạo nghề nông nghiệp cần mở rộng cùng sự thay đổi của sản xuất. Người làm nông cần kỹ thuật, đồng thời cần biết tính chi phí, tổ chức dịch vụ, quản lý hoạt động và bán sản phẩm.

Theo PGS.TS Ngô Thị Thu Trang, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Xã hội và Nhân văn, kinh nghiệm sản xuất cần được bổ sung bằng năng lực tổ chức kinh doanh, kiểm soát chất lượng, bảo quản, chế biến và tìm đầu ra. Khi thương mại điện tử phát triển, kỹ năng sử dụng công cụ số cũng trở thành một phần công việc của người nông dân.

Khoảng cách giữa điều đang biết và việc cần làm chính là nơi chương trình đào tạo phải hướng tới. Với chị Hoa, kiến thức cần giúp giải bài toán khai thác khu vườn ngoài mùa thu hoạch. Với HTX Tuấn Ngọc, chương trình phải đủ sát để nhân viên vận dụng công nghệ vào hoạt động của đơn vị.

Gần 20.000 lượt người có nhu cầu học

Những yêu cầu từ cơ sở đã được đặt trong Đề án đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2026-2030, định hướng 2045.

Mới đây, ngày 9/11, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Minh Thạnh ký Quyết định số 7464/QĐ-UBND phê duyệt đề án. Thành phố xác định mục tiêu phát triển nguồn nhân lực nông thôn có kỹ năng, thích ứng với chuyển dịch cơ cấu kinh tế và thị trường lao động, qua đó tạo việc làm bền vững, nâng thu nhập và chất lượng sống.

Đề án cụ thể hóa yêu cầu đổi mới đào tạo nghề được đặt ra trong Chỉ thị số 42-CT/TU ngày 13/3/2025 của Ban Thường vụ Thành ủy về triển khai Chỉ thị số 37-CT/TW của Ban Bí thư trên địa bàn Thành phố.

Giai đoạn 2026-2030, TP.HCM đăng ký chỉ tiêu đào tạo nghề nông nghiệp là 9.500 học viên theo kế hoạch của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Đồng thời, qua tổng hợp từ 120 xã, phường, đặc khu, Thành phố ghi nhận nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng ở nhiều nhóm nội dung với tổng cộng 19.866 lượt người, gồm học nghề nông nghiệp, bồi dưỡng nông dân số, đào tạo nông dân chuyên nghiệp, quản trị hợp tác xã và đào tạo gắn với cơ hội làm việc ở nước ngoài. Đây là cơ sở để Thành phố chủ động điều chỉnh quy mô, cơ cấu, tiến độ và huy động thêm nguồn lực đáp ứng nhu cầu thực tế.

Trong tổng nhu cầu này, tập huấn, bồi dưỡng nông dân số chiếm 7.800 lượt người. Đào tạo và phát triển ngành nghề nông nghiệp có 6.729 lượt người, đào tạo nông dân chuyên nghiệp có 2.535 lượt người, đào tạo cán bộ quản trị hợp tác xã có 802 lượt người. Nhóm đào tạo, liên kết đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài trong lĩnh vực nông nghiệp được xác định quy mô định hướng bổ sung 2.000 lượt người.

Đáng chú ý, nhu cầu bồi dưỡng nông dân số đứng đầu các nhóm. Điều này cho thấy người làm nông đang cần thêm công cụ để quản lý sản xuất, giới thiệu hàng hóa và kết nối khách hàng. Mong muốn khai thác dữ liệu thị trường của HTX Tuấn Ngọc cũng nằm trong chuyển động ấy.

Để đáp ứng điều kiện sản xuất đa dạng, đề án tổ chức đào tạo theo năm vùng sinh thái - kinh tế đặc thù. Vùng nông nghiệp đô thị và dịch vụ sinh thái chú trọng nhà màng, thủy canh, công nghệ cảm biến, cảnh quan và xử lý chất thải. Vùng nông nghiệp đa giá trị gắn với du lịch, làng nghề hướng vào sản phẩm OCOP, quản trị homestay, farmstay, ẩm thực, thuyết minh tại điểm và thương mại điện tử.

Với vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, nội dung đào tạo tập trung vào nông nghiệp chính xác, thiết bị bay, chế biến sâu và bảo quản lạnh. Vùng kinh tế biển, sinh thái ven biển chú trọng nuôi trồng thủy sản, chế biến hải sản, du lịch biển. Vùng chuyển đổi sinh kế mở thêm hướng học kỹ thuật công nghiệp, cơ khí, logistics và dịch vụ.

Cách phân vùng này tạo cơ sở lựa chọn nghề phù hợp với từng địa bàn. Nhà vườn muốn phát triển du lịch cần chương trình khác với lao động vận hành thiết bị hay ngư dân đang tìm hướng chuyển nghề. Nội dung học phải bắt đầu từ điều kiện làm việc và cơ hội sinh kế của mỗi nhóm.

Đưa lớp học đến nơi sản xuất

Để những nội dung ấy đi vào công việc, đề án đặt yêu cầu tăng thực hành tại trang trại, hợp tác xã và mô hình trình diễn. Trong nhóm giải pháp đổi mới phương thức đào tạo, Thành phố xác định áp dụng mô hình “đào tạo kép” tại hiện trường với 80% thời lượng thực hành, đồng thời tổ chức các tổ đào tạo lưu động đến trang trại, bè nuôi và xã đảo.

Đưa lớp học đến nơi sản xuất giúp người học tiếp cận thao tác, thiết bị và tình huống đang gặp hằng ngày. Với người làm vườn, một nội dung tổ chức trải nghiệm sẽ dễ hình dung hơn khi được trao đổi ngay tại cơ sở, từ bố trí hoạt động đến tính toán nhân lực, chi phí và khả năng phục vụ khách.

Phương thức học cũng được thiết kế theo từng nhóm đối tượng. Nông dân lớn tuổi được chú trọng hướng dẫn trực tiếp, ngắn hạn, linh hoạt. Thanh niên nông thôn tiếp cận kỹ năng số, công nghệ và khởi nghiệp. Phụ nữ nông thôn được định hướng các nội dung chế biến nông sản, nghề thủ công, bán hàng trực tuyến phù hợp quỹ thời gian. Lao động bị thu hồi đất, ngư dân chuyển nghề được chú trọng đào tạo phục vụ sinh kế mới.

Cùng với thay đổi cách học, đề án yêu cầu chỉ tiêu và chương trình xuất phát từ nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp, hợp tác xã và yêu cầu của từng ngành hàng. Giai đoạn 2026-2027 tập trung rà soát, chuẩn hóa nghề, chương trình, phương thức đào tạo. Giai đoạn 2028-2030 chú trọng nâng chất lượng, tính bền vững của việc làm và mở rộng đào tạo theo đơn đặt hàng.

Sự tham gia của doanh nghiệp, hợp tác xã vì thế cần bắt đầu từ khâu xác định nội dung. Đơn vị sử dụng lao động biết vị trí nào đang thiếu người, kỹ năng nào cần bổ sung. Cơ sở sản xuất cũng có thể cung cấp nơi thực hành, giúp người học tiếp cận yêu cầu công việc trước khi kết thúc khóa học.

Yêu cầu gắn đào tạo với sinh kế được ông Bùi Minh Thạnh nhấn mạnh khi trao đổi về chính sách hỗ trợ ngư dân chuyển nghề. Theo Phó Chủ tịch UBND Thành phố, hiệu quả chuyển đổi phải thể hiện ở công việc và thu nhập ổn định. Thành phố định hướng kết nối đào tạo với nhu cầu tuyển dụng thực tế, mở cơ hội trong nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, chế biến, hậu cần nghề cá, thương mại và du lịch.

Đề án mới đã xác định hướng đào tạo sát nhu cầu, tăng thực hành và kết nối việc làm. Giá trị của những định hướng ấy cần được nhìn từ công việc sau học: nhà vườn tổ chức được dịch vụ, hợp tác xã nâng được năng lực vận hành, người chuyển nghề tìm được sinh kế phù hợp. Đó cũng là cách để đào tạo nghề góp phần nâng giá trị nông nghiệp và thu nhập của cư dân nông thôn trong không gian phát triển mới của TP.HCM.