Đất khỏe, mía ngọt, môi trường sạch nhờ canh tác theo hướng hữu cơ

Những nông dân tiên phong

Trên những đồi mía ở xã Thanh Kỳ (Thanh Hóa), màu xanh của cây mía đang được tạo nên theo một cách khác. Thay vì phụ thuộc vào phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật như trước, một số hộ dân đã bắt đầu tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, sử dụng phân bón có nguồn gốc hữu cơ và chế phẩm sinh học trong quá trình canh tác.

Chị Nguyễn Thị Sang, thôn Thanh Tân là một trong những hộ tiên phong thực hiện mô hình này. Gia đình chị trồng mía từ năm 2005. Trước đây, toàn bộ diện tích mía đều được chăm sóc theo phương thức truyền thống, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Theo chị Sang, cách làm này tuy giúp cây mía nhanh chóng được bổ sung dinh dưỡng, sâu bệnh được xử lý kịp thời, nhưng đổi lại, việc sử dụng hóa chất thường xuyên khiến đất dần chai cứng, giảm độ tơi xốp, đồng thời ảnh hưởng tới sức khỏe người sản xuất và môi trường xung quanh.

Bước sang vụ mía 2026 - 2027, chị quyết định chuyển 5 sào mía trong tổng số 1 ha từ phương thức canh tác truyền thống sang trồng theo hướng hữu cơ. Theo chị Sang, để thay đổi cách làm ban đầu không đơn giản, nhưng hiệu quả nhìn thấy rõ nhất là đất đai dần được cải thiện, cây mía khỏe hơn và người trồng cũng bớt phụ thuộc vào hóa chất.

“Trước đây, đồi mía sau nhà toàn dùng phân, thuốc hóa học. Có thời điểm phun thuốc xong gia đình phải đóng kín cửa để hạn chế ảnh hưởng đến sức khỏe. Đàn ong nuôi trong vườn cũng dần bỏ đi. Qua nhiều năm canh tác bằng phân, thuốc bón hóa học, đất trên những đồi mía trở nên chai cứng nên phải luân canh cây trồng thường xuyên chứ không thể trồng mía liên tục được”, chị Sang chia sẻ.

Cũng theo chị Sang, sau khi chuyển sang trồng mía theo hướng hữu cơ, đất được bổ sung chất hữu cơ nên dần tơi xốp hơn, tạo điều kiện để cây phát triển khỏe. “Canh tác hữu cơ tôi thấy nhẹ công hơn ở một số khâu. Quan trọng là mình không phải phụ thuộc quá nhiều vào thuốc hóa học. Đất khỏe thì cây cũng khỏe, môi trường xung quanh an toàn hơn”, chị Sang nói.

Để tạo ra lượng phân hữu cơ bón cho mía, chị Sang tận dụng, thu gom những thứ trước đây thường bị bỏ đi như rơm rạ, lá mía, thân cây và các phế phụ phẩm nông nghiệp để xử lý, ủ với chế phẩm vi sinh, bón cho ruộng mía. Cách làm này vừa giảm lượng chất thải ra môi trường, vừa giúp gia đình tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có ngay tại địa phương.

“Nếu trồng theo cách truyền thống, mỗi vụ gia đình tôi tốn khoảng 30 triệu đồng cho phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Chuyển sang hướng hữu cơ, chi phí giảm khoảng 1/3. Quan trọng hơn là môi trường được bảo vệ, đất sạch hơn, nguồn nước cũng hạn chế nguy cơ bị ảnh hưởng bởi hóa chất”, chị Sang cho biết.

Không chỉ giảm chi phí, cách canh tác mới còn giúp chị Sang thay đổi phương thức phòng trừ sâu bệnh. Với những bệnh thường gặp trên cây mía như rệp, thay vì chờ sâu bệnh phát triển mạnh rồi phun thuốc hóa học, gia đình chủ động kiểm tra ruộng thường xuyên, phát hiện sớm và xử lý ngay từ đầu. Những lá, cây bị bệnh được loại bỏ kịp thời. Khi cần thiết, người trồng sử dụng các chế phẩm sinh học để xử lý, hạn chế thấp nhất việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc hóa học.

Dẫn chúng tôi ra nương mía đang lên xanh, chị Sang cho biết cây mía được chăm sóc theo hướng hữu cơ thân chắc, phát triển đồng đều. Quan trọng hơn, việc canh tác theo hướng hữu cơ giúp giữ được độ phì của đất, giảm chi phí đầu vào và bảo đảm an toàn cho người sản xuất.

Ngoài gia đình chị Sang, trên địa bàn xã Thanh Kỳ hiện có 55 hộ tham gia trồng mía theo hướng hữu cơ với tổng diện tích 27 ha. Việc hình thành vùng sản xuất tập trung không chỉ tạo điều kiện để người dân áp dụng đồng bộ quy trình canh tác mà còn từng bước thay đổi thói quen sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, hướng đến sản xuất an toàn, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả.

Người dân được "cầm tay chỉ việc"

Theo UBND xã Thanh Kỳ, để hỗ trợ người dân chuyển đổi phương thức canh tác, UBND xã đã phối hợp với Ban quản lý Chương trình vùng Như Thanh, Lasuco Thanh Hóa tổ chức tập huấn cho 55 hộ dân thuộc 2 thôn Thanh Tân và Hợp Tiến về kỹ thuật thâm canh mía nguyên liệu theo hướng hữu cơ, gắn với cải tạo hệ sinh thái đất.

Tham gia lớp tập huấn, người dân được hướng dẫn kỹ thuật bón phân thúc cho cây mía, trong đó chú trọng sử dụng phân hữu cơ, phân hữu cơ vi sinh, kỹ thuật vệ sinh đồng ruộng, vun gốc giúp cây sinh trưởng chắc khỏe, hạn chế đổ ngã. Người dân cũng được hướng dẫn nhận biết một số bệnh thường gặp trên cây mía và cách phòng trừ bằng các biện pháp phù hợp, trong đó có sử dụng chế phẩm Trichoderma.

Điểm đáng chú ý của chương trình là thay vì chỉ tập trung vào năng suất trước mắt, kỹ thuật canh tác được hướng dẫn theo hướng vừa chăm cây, vừa phục hồi đất. Việc bổ sung hữu cơ, vi lượng và vi sinh đúng thời điểm giúp cây mía phát triển tốt hơn, đồng thời cải thiện độ tơi xốp, độ phì nhiêu của đất sau thời gian canh tác và chịu tác động của thời tiết nắng nóng.

Ông Nguyễn Văn Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Kỳ cho biết: "Qua tập huấn, người dân được trao đổi trực tiếp với cán bộ kỹ thuật về những vấn đề phát sinh trong quá trình sản xuất, từ cách bón phân, chăm sóc đến nhận biết và phòng trừ sâu bệnh. Những kinh nghiệm thực tế giữa các hộ trồng mía cũng được chia sẻ, giúp nông dân có thêm cơ sở để áp dụng vào diện tích của gia đình".

Từ một số hộ mạnh dạn thay đổi cách làm đến sự đồng hành của chính quyền và cán bộ kỹ thuật, hướng trồng mía theo hướng hữu cơ ở Thanh Kỳ đang từng bước được hình thành. Khi người dân biết tận dụng phụ phẩm, giảm phụ thuộc vào hóa chất và chủ động phòng trừ sâu bệnh, cây mía không chỉ được chăm sóc tốt hơn mà đất đai cũng có cơ hội phục hồi.