Đất phèn nên cải tạo như thế nào?

Cải tạo đất phèn cần kết hợp thủy lợi (rửa phèn, thoát phèn, giữ nước ngăn phèn bốc lên), bón vôi và lân (đặc biệt lân nung chảy) để giảm chua, bón nhiều phân hữu cơ, làm đất đúng cách (không cày quá sâu đưa tầng phèn lên), lên liếp – lên mô khi trồng cây lâu năm, và chọn cây trồng, giống chịu phèn. Đất phèn chua mạnh, chứa nhiều sắt, nhôm hòa tan gây ngộ độc rễ và làm lân bị giữ chặt; nếu quản lý nước và cải tạo tốt, đất phèn vẫn trồng lúa, cây ăn trái, khóm (dứa), mía hiệu quả.

Nhận biết đất phèn

Nước ruộng, mương có váng vàng đỏ, gỉ sắt, nước trong vắt bất thường (phèn làm lắng phù sa).
Đất có đốm vàng rơm (khoáng jarosite), mùi hôi lưu huỳnh khi đào sâu.
Cây lúa vàng lá, rễ nâu đỏ, chậm phát triển.
pH đất rất thấp.
Thường gặp ở vùng trũng ven biển, Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên, U Minh…

1. Quản lý nước – quan trọng nhất

Rửa phèn: cho nước ngọt vào ngâm rồi tháo ra để rửa bớt chất độc; làm vài lần đầu vụ.
Hệ thống mương thoát: đào mương xung quanh, mương giữa ruộng, liếp để dẫn nước phèn ra ngoài.
Giữ nước ngăn phèn: với đất phèn tiềm tàng, không để đất khô nứt kéo dài vì khi khô, tầng phèn bị ôxy hóa tạo axit, đất chua hơn.
Không để nước phèn đọng lâu trên ruộng.

2. Bón vôi và lân

Vôi (vôi bột, dolomite) giúp nâng pH, giảm độc nhôm, sắt.
Lân nung chảy: rất phù hợp đất phèn, vừa cung cấp lân vừa giảm chua, bổ sung canxi, magie.
Bón vôi tách thời điểm với phân đạm, phân chuồng.

3. Tăng phân hữu cơ

Phân chuồng hoai, rơm rạ (đã xử lý vi sinh, phân hủy), phân xanh.
Chất hữu cơ giúp giảm độc chất, cải thiện cấu trúc đất, tăng vi sinh vật có ích.

4. Làm đất đúng cách

Không cày sâu đưa tầng phèn tiềm tàng lên mặt.
Làm đất trong điều kiện có nước (với lúa), trục kỹ.

5. Lên liếp, lên mô cho cây lâu năm

Đào mương, lên liếp cao để tầng rễ nằm trên mực nước phèn.
Phần đất mặt đắp liếp nên rửa phèn, bón vôi, hữu cơ trước khi trồng.
Mương giữ nước ngọt, thay nước định kỳ.

6. Chọn cây trồng, giống chịu phèn

Lúa giống chịu phèn.
Khóm (dứa), mía, tràm: chịu phèn tốt.
Cây ăn trái (xoài, mít, chanh, bưởi…) trên liếp cao đã cải tạo.
Rau màu trên liếp cao, nhiều hữu cơ.

7. Theo dõi và xử lý ngộ độc phèn

Lúa vàng lá, rễ nâu đỏ: thay nước, bón lân, vôi, hạn chế urê.
Cây lâu năm vàng lá, rễ kém: kiểm tra mực nước, rửa phèn trong mương.

Câu hỏi thường gặp

Đất phèn có trồng sầu riêng được không? Có thể trên liếp cao, đã cải tạo kỹ, có nguồn nước ngọt và quản lý mực nước tốt. Rủi ro và chi phí cao hơn đất tốt.

Bón nhiều vôi có hết phèn không? Vôi giúp giảm độ chua nhưng không loại bỏ hoàn toàn phèn. Phải kết hợp rửa phèn, quản lý nước và bổ sung hữu cơ.

Bao lâu thì đất phèn được cải tạo? Cần nhiều vụ, nhiều năm. Cải tạo đúng cách thì đất dần ổn định, năng suất tăng dần.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.