ĐBSCL thiếu những doanh nghiệp mạnh

Thiếu doanh nghiệp vừa để tạo lực kéo

Chia sẻ tại Chương trình Họp mặt - kết nối CEO khu vực ĐBSCL năm 2026, ông Nguyễn Phương Lam, Giám đốc VCCI ĐBSCL cho rằng, ĐBSCL có nhiều lợi thế về nông nghiệp, thủy sản, tài nguyên và thị trường, tuy nhiên những lợi thế này chưa được chuyển hóa tương xứng thành năng suất và giá trị gia tăng.

Theo ông Lam, vấn đề của vùng không phải thiếu cơ hội, mà là thiếu những doanh nghiệp đủ mạnh để nắm bắt cơ hội, tổ chức lại nguồn lực và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Những năm gần đây, số doanh nghiệp gia nhập thị trường tại ĐBSCL có dấu hiệu tích cực. Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn vùng có 9.686 doanh nghiệp gia nhập thị trường, tăng 19% so với cùng kỳ năm trước. Riêng Cần Thơ có 2.493 doanh nghiệp, tăng 27%.

Tuy nhiên, phía sau sự gia tăng về số lượng thì quy mô doanh nghiệp còn nhỏ và khả năng lớn lên còn hạn chế. Vốn bình quân của doanh nghiệp trong vùng chỉ khoảng 6,8 tỷ đồng/doanh nghiệp.

Theo Báo cáo Kinh tế thường niên ĐBSCL năm 2025, doanh nghiệp siêu nhỏ chiếm tới 87,8% tổng số doanh nghiệp của vùng; doanh nghiệp nhỏ chiếm 9,5%, doanh nghiệp vừa 1,8% và doanh nghiệp lớn chỉ 0,9%.

Cơ cấu này cho thấy khoảng trống lớn ở nhóm doanh nghiệp quy mô vừa - lực lượng có vai trò quan trọng trong việc tích lũy vốn, đầu tư công nghệ, xây dựng thương hiệu và từng bước vươn lên thành doanh nghiệp lớn.

Nghịch lý càng rõ khi đặt trong tương quan với thế mạnh của vùng. ĐBSCL đóng góp hơn 30% GRDP từ nông nghiệp, nhưng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này chỉ chiếm chưa tới 5% tổng số doanh nghiệp. Nói cách khác, nơi có lợi thế lớn nhất lại chưa có một lực lượng doanh nghiệp tương xứng để tổ chức sản xuất, chế biến, thương mại và phân phối ở quy mô lớn.

Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến tốc độ tăng trưởng doanh nghiệp của ĐBSCL giai đoạn 2015-2025 thuộc nhóm thấp nhất cả nước.

Cần một hệ sinh thái doanh nghiệp mạnh

Theo ông Nguyễn Phương Lam, trong môi trường cạnh tranh hiện nay, sự năng động hay kinh nghiệm kinh doanh không còn đủ để bảo đảm doanh nghiệp phát triển. Năng lực cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào quản trị, công nghệ, chất lượng nhân lực và khả năng sử dụng hiệu quả nguồn lực.

Nhiều doanh nghiệp trong vùng khởi nghiệp từ mô hình hộ gia đình, lớn lên bằng kinh nghiệm thực tế nhưng chưa kịp xây dựng hệ thống quản trị bài bản. Khi thị trường chuyển sang yêu cầu cao hơn về chất lượng, môi trường, truy xuất, phát triển xanh và trách nhiệm xã hội, những hạn chế này nhanh chóng trở thành điểm nghẽn.

Vì vậy, bài toán của doanh nghiệp ĐBSCL không chỉ là “lớn lên” về doanh thu hay số lượng lao động, mà phải lớn lên về năng lực quản trị và khả năng tạo giá trị.

Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư cho con người, tài chính, công nghệ, dữ liệu và quy trình; đồng thời xác định rõ mình có thể tạo ra giá trị khác biệt ở khâu nào trong chuỗi.

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp ĐBSCL cũng cần chuyển từ tư duy hoạt động đơn lẻ sang tư duy hệ sinh thái. Không phải doanh nghiệp nào cũng cần tự làm tất cả các công đoạn; quan trọng là xác định đúng vị trí trong chuỗi giá trị và liên kết với những doanh nghiệp có năng lực bổ trợ. Đây là cách để khắc phục hạn chế về quy mô, đồng thời tạo điều kiện hình thành các chuỗi ngành hàng đủ sức cạnh tranh trong nước và quốc tế.

Mặt khác, trong bối cảnh thị trường ngày càng coi trọng ESG (bộ ba tiêu chuẩn dùng để đo lường mức độ phát triển bền vững và trách nhiệm của một doanh nghiệp gồm: Môi trường, xã hội và quản trị), công nghệ và tính minh bạch, doanh nghiệp muốn phát triển bền vững cũng phải thay đổi cách vận hành. Đổi mới không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm mà trở thành điều kiện để tồn tại và mở rộng.