Điện Biên đổi thay từ Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới

Diện mạo nông thôn không chỉ được tạo nên từ những con đường, công trình hay tiêu chí đạt được, mà còn từ khả năng ổn định cuộc sống, tổ chức sản xuất và tạo sinh kế bền vững cho người dân. Tại Điện Biên, những nội dung này đang được đặt trong quá trình chuẩn bị cho giai đoạn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) 2026-2030.

Một trong những nhiệm vụ được Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên chú trọng là bố trí, ổn định dân cư. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tỉnh Điện Biên đã rà soát, đề xuất 81 dự án, phương án bố trí ổn định dân cư giai đoạn 2026-2030 từ nguồn vốn các Chương trình mục tiêu quốc gia.

Tổng mức đầu tư dự kiến của các dự án khoảng 1.524 tỷ đồng, dự kiến sắp xếp, ổn định cho 4.343 hộ dân. Đây là khối lượng công việc lớn, cho thấy yêu cầu ổn định dân cư vẫn là một nội dung quan trọng trong quá trình phát triển nông thôn ở địa bàn miền núi. Cùng thời gian, có 2 hộ với 14 nhân khẩu di cư tự do từ Nậm Kè và Mường Luân đến Đắk Lắk và Lâm Đồng. Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên đang xây dựng, triển khai dự án ổn định dân cư đối với các trường hợp di cư tự do trên địa bàn tỉnh.

Với Điện Biên, ổn định dân cư không chỉ là sắp xếp nơi ở mà còn gắn với yêu cầu tổ chức lại đời sống, sản xuất và sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư. Đây cũng là một trong những điều kiện quan trọng để các địa phương thực hiện lâu dài các mục tiêu xây dựng NTM.

Tổ chức sản xuất là yếu tố quan trọng đối với sức sống của khu vực nông thôn. Đến nay, toàn tỉnh Điện Biên có 256 hợp tác xã nông nghiệp, 476 tổ hợp tác nông nghiệp và 90 dự án liên kết sản xuất. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, có thêm 8 hợp tác xã được thành lập. Chương trình OCOP tiếp tục duy trì hệ thống sản phẩm đã được công nhận. Toàn tỉnh Điện Biên hiện có 147 sản phẩm OCOP còn hiệu lực, trong đó 142 sản phẩm đạt 3 sao và 5 sản phẩm đạt 4 sao. Phấn đấu mở rộng quy mô, nâng chất lượng sản phẩm và phát huy tốt hơn lợi thế nông sản địa phương.

Ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, cho biết: Sở sẽ tiếp tục phát huy vai trò tham mưu, triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển kinh tế nông thôn. Trọng tâm là hình thành các vùng sản xuất tập trung, mô hình liên kết chuỗi giá trị và kinh tế tập thể như vùng lúa chất lượng cao Mường Thanh, vùng mắc ca, cà phê... qua đó nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững và hướng tới không còn hộ tái nghèo.

Những con số này cho thấy kinh tế tập thể đang từng bước trở thành một phương thức tổ chức sản xuất ở nông thôn. Thay vì sản xuất riêng lẻ, các hộ dân có thêm điều kiện liên kết, tổ chức sản xuất theo nhóm, hợp tác xã và chuỗi liên kết.

Một diện mạo nông thôn mới không chỉ thể hiện ở hạ tầng mà còn ở cách người dân sản xuất. Cơ giới hóa đang từng bước thay thế sức lao động thủ công, góp phần nâng cao năng suất và giảm áp lực lao động trong nông nghiệp. Theo rà soát của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, toàn tỉnh hiện có khoảng 2.381 máy làm đất, 26 máy cấy, 72 máy gieo trồng, 2.121 máy phun thuốc bảo vệ thực vật, 80 máy thu hoạch và 13.448 loại máy móc khác như máy tuốt lúa, xay xát, máy ấp trứng...

Trên cơ sở hiện trạng này, Sở đang tổng hợp kết quả điều tra, xây dựng mục tiêu cơ giới hóa đến năm 2030, đồng thời dự thảo kế hoạch triển khai Chiến lược phát triển cơ giới hóa nông nghiệp và chế biến nông, lâm, thủy sản đến năm 2030.

Cùng với máy móc, chất lượng lao động nông thôn cũng được quan tâm. Trong 6 tháng đầu năm, toàn tỉnh Điện Biên triển khai 39 lớp đào tạo nghề nông nghiệp với 811 học viên. Đào tạo nghề, phát triển kinh tế tập thể và cơ giới hóa vì thế không phải những nhiệm vụ tách rời, mà bổ trợ cho nhau trong quá trình đổi mới sản xuất ở nông thôn.

Bước vào giai đoạn mới, Điện Biên cũng đứng trước yêu cầu rà soát lại toàn bộ quá trình xây dựng NTM sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Số đơn vị cấp xã của tỉnh Điện Biên giảm từ 115 xuống còn 42 xã, phường, kéo theo những thay đổi trong đánh giá và tổ chức thực hiện các tiêu chí NTM.

Theo kết quả rà soát, hiện không còn xã NTM kiểu mẫu, xã NTM nâng cao; chỉ có 3/42 xã, phường đạt đủ 19/19 tiêu chí theo bộ tiêu chí giai đoạn 2021-2025. Phần lớn các địa phương còn lại đạt từ 10-18 tiêu chí, trong khi một số địa phương có số tiêu chí đạt dưới 10.

Điều này cần được nhìn nhận trong bối cảnh bước sang một giai đoạn mới, khi địa giới và đơn vị hành chính đã thay đổi, đồng thời bộ tiêu chí NTM 2026-2030 cũng được triển khai theo yêu cầu mới.

Một nguyên nhân là sau khi Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg ngày 29/12/2025 ban hành bộ tiêu chí quốc gia về NTM giai đoạn 2026-2030, hướng dẫn thực hiện của các bộ, ngành Trung ương chưa được ban hành đầy đủ. Khi có đầy đủ hướng dẫn, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ tham mưu UBND tỉnh ban hành bộ tiêu chí NTM áp dụng trên địa bàn.

Mục tiêu đặt ra cho giai đoạn 2026-2030 là đến cuối năm 2030, Điện Biên có 28/42 xã đạt chuẩn NTM, tương đương 66,6%, trong đó có 1 xã đạt chuẩn NTM hiện đại.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang tham mưu kiện toàn Ban Chỉ đạo các Chương trình mục tiêu quốc gia; chuẩn bị triển khai các chương trình giai đoạn 2026-2030; xây dựng các báo cáo đánh giá, rà soát kết quả NTM giai đoạn trước; đồng thời tham mưu nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách nhà nước thực hiện ba chương trình mục tiêu quốc gia.

Từ ổn định dân cư đến tổ chức sản xuất, cơ giới hóa, đào tạo nghề và hoàn thiện cơ chế thực hiện, những nhiệm vụ đang được triển khai cho thấy xây dựng NTM ở Điện Biên đang bước sang một chặng đường mới. Đích đến không chỉ là hoàn thành các tiêu chí, mà hướng tới một không gian nông thôn ổn định hơn về dân cư, chủ động hơn trong sản xuất và có nền tảng để phát triển bền vững.