Đón lũ mở sinh kế mùa nước nổi

Mở đồng đón nước, giữ cá về đồng

Mùa nước nổi đang về ĐBSCL theo một cách khác so với ký ức về những mùa lũ từng phủ trắng đồng ruộng. Nước từ thượng nguồn Mekong vẫn theo dòng sông tràn về, nhưng mực nước năm nay được dự báo thấp hơn cùng kỳ và trung bình nhiều năm ở nhiều khu vực.

Trong bối cảnh đó, người dân Đồng Tháp không còn chỉ trông chờ vào một mùa lũ lớn để đánh bắt thủy sản. Nhiều hộ đã chuyển sang tư duy “đón lũ”, chủ động đưa nước vào đồng sau thu hoạch, giữ cá tự nhiên, phát triển nuôi trữ thủy sản và hạn chế các hình thức khai thác tận diệt.

Cách ứng xử với mùa nước nổi đang dần thay đổi: từ khai thác nguồn lợi tự nhiên sang vừa khai thác, vừa bảo tồn. Nước lũ không chỉ mang theo phù sa và thủy sản mà còn được xem là nguồn tài nguyên giúp tái tạo đồng ruộng, chuẩn bị cho vụ sản xuất tiếp theo.

Tại các vùng sản xuất hai vụ ở Tam Nông, Tràm Chim, Phú Thọ, Tân Thạnh, Thanh Bình... sau khi lúa hè thu thu hoạch, nông dân bắt đầu chủ động đưa nước vào đồng. Chỉ khoảng một tuần sau khi mở cống, dòng nước mang theo phù sa cùng nhiều loài thủy sản tự nhiên đã theo vào các ô bao.

Tại ô bao số 10, xã Phú Thọ, mực nước hiện lên gần 1 m. Thay vì tranh thủ đặt nhiều ngư cụ để bắt cá ngay khi nước vừa vào, người dân lựa chọn giữ nước, tạo không gian cho cá sinh trưởng. Trên diện tích khoảng 20 ha được bổ sung cá giống, việc khai thác được tính toán sau thời gian nuôi trữ. Còn phần diện tích còn lại cũng được giữ cá lớn thêm khoảng 1-2 tháng mới thu hoạch.

Ông Nguyễn Văn Nhỏ, nông dân xã Phú Thọ, cho biết: Dù mùa lũ năm nay về muộn và được dự báo không cao, lượng cá theo nước vào đồng vẫn thấy khá dồi dào. Cá linh và một số loài cá đồng xuất hiện nhiều ngay sau khi mở cống.

Điều quan trọng hiện nay là người dân không khai thác quá mức ngay đầu mùa nước nổi. Khi cá có thời gian sinh trưởng, nguồn lợi sẽ được duy trì tốt hơn, đồng thời người dân vẫn có thể có thêm thu nhập từ thủy sản.

Tại xã Tràm Chim, ông Đỗ Văn Buồm cũng vừa thu hoạch lúa hè thu xong và chủ động đưa nước vào đồng. Theo ông, cá theo con nước vào khá nhiều. Tuy nhiên, người dân trong khu vực đang hạn chế những phương thức đánh bắt tận diệt, nhất là các loại ngư cụ có thể làm suy giảm nhanh nguồn lợi thủy sản.

Đây là điểm đáng chú ý trong cách tổ chức sản xuất mùa nước nổi năm nay. Thay vì xem cá đồng là nguồn lợi có thể khai thác càng nhiều càng tốt, người dân bắt đầu coi việc giữ cá, giữ nước trên đồng ruộng để tạo phù sa cũng là giữ sinh kế lâu dài cho nông dân.

Từ thực tế này, chính quyền địa phương cũng tăng cường tuyên truyền, tuần tra và kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản. Tại phường Thường Lạc, tỉnh Đồng Tháp các hộ làm nghề đặt đáy trên sông được mời làm việc, vận động ký cam kết cùng tham gia bảo vệ nguồn lợi thủy sản, xử lý các trường hợp đánh bắt trái phép.

“Khi dòng nước từ thượng nguồn về, cùng với phù sa và nguồn lợi thủy sản, điều cần giữ lại không chỉ là những mẻ cá trước mắt mà còn là khả năng tái sinh của đồng ruộng và nguồn lợi cho những mùa sau. Đó cũng là cách người dân đồng bằng học cách sống thuận theo con nước, nhưng chủ động hơn trước những thay đổi của thiên nhiên” ông Bùi Thanh Tiền, Chủ tịch UBND phường Thường Lạc (Đồng Tháp) nói.** **

Nuôi trữ thủy sản, đón lũ thích ứng

Không chỉ giữ cá tự nhiên, mùa nước nổi còn mở ra nhiều mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện sản xuất mới. Tại phường Thường Lạc, sau khi hoàn tất thu hoạch khoảng 3.360 ha lúa hè thu, địa phương dự kiến xả nước vào đồng để người dân khai thác nguồn lợi tự nhiên, đồng thời cải tạo đất và chuẩn bị cho vụ sản xuất kế tiếp.

Hiện địa phương có mô hình nuôi tôm mùa nước với diện tích khoảng 5,5 ha và mô hình trữ cá mùa nước nổi do Hợp tác xã Hậu Phát thực hiện trên khoảng 30 ha. Những mô hình này hướng đến việc tận dụng nguồn nước tự nhiên, giảm áp lực khai thác thủy sản ngoài sông, đồng thời tạo thêm thu nhập cho nông hộ.

Tại phường Thường Phước, mô hình nuôi trữ cá đồng cũng đang được khởi động trở lại. Khoảng 30 thành viên tham gia trên diện tích 50 ha. Tổ nuôi trữ cá đồng ấp Giồng Bàng đang hoàn thiện việc cắm cừ tràm, bao lưới khu vực trữ cá để chuẩn bị đón dòng nước lũ.

Ông Nguyễn Văn Khen, 66 tuổi, ở phường Thường Lạc, có hơn 10 năm nuôi tôm và cá đồng mùa nước nổi, cho biết ông đã chuẩn bị ao nuôi, gia cố lưới và hoàn thiện khu vực vèo cá từ sớm. Với ông, dù nước năm nay được dự báo lên chậm, việc chuẩn bị vẫn phải thực hiện trước khi lũ về.

Cách làm này cho thấy sinh kế mùa nước nổi đang chuyển từ thế bị động sang chủ động thích ứng. Người dân không chờ nước lớn mới bắt đầu chuẩn bị, mà căn cứ vào diễn biến nguồn nước để lựa chọn quy mô nuôi, thời điểm đưa nước và phương thức khai thác phù hợp.

Theo ông Khương Lê Bình, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn tỉnh Đồng Tháp, đến giữa tháng 8, mực nước khu vực đầu nguồn và nội đồng của tỉnh thấp hơn cùng kỳ năm trước và trung bình nhiều năm khoảng 0,2 m. Trong khi đó, khu vực cuối nguồn cao hơn cùng kỳ và trung bình nhiều năm khoảng 0,1 - 0,2 m.

Dự báo trong tháng 9, mực nước tại Đồng Tháp tiếp tục lên do tác động kết hợp của lũ thượng nguồn và triều cường. Đến cuối tháng 9, khu vực đầu nguồn và nội đồng Đồng Tháp Mười có thể thấp hơn trung bình nhiều năm khoảng 30 - 50 cm, trong khi khu vực cuối nguồn cao hơn khoảng 20 - 40 cm.

"Mực nước thấp không đồng nghĩa mùa nước nổi mất đi giá trị. Ngược lại, trong điều kiện biến đổi khí hậu và diễn biến lũ ngày càng khó đoán, việc chủ động đưa nước vào đồng, giữ cá, nuôi trữ thủy sản và hạn chế đánh bắt tận diệt đang trở thành hướng thích ứng thiết thực" ông Khương Lê Bình, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn tỉnh Đồng Tháp nói.