Đồng bằng sông Cửu Long đón 'thời điểm vàng' tích ngọt

Những tín hiệu tích cực về dòng chảy đang mở ra cơ hội cải thiện nguồn nước cho Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), song cũng đi kèm không ít thách thức, đặc biệt là nguy cơ ngập úng do triều cường dâng cao. Theo dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia và Ủy hội sông Mekong quốc tế, tổng lượng mưa trên toàn lưu vực trong tháng 5/2026 dao động từ thấp hơn 15% đến cao hơn 10% so với trung bình nhiều năm. Hiện các hồ chứa trên sông Lan Thương đang tích trữ khoảng 50% dung tích hữu ích, trong khi các hồ ở hạ lưu đạt mức 20-35%. Đây là điều kiện để các hồ thủy điện có thể bắt đầu tích nước khi xuất hiện các đợt mưa lớn đầu mùa. Dự báo tổng lượng dòng chảy qua trạm Kra-chê đạt từ 11,5 đến 13,5 tỷ m³, cao hơn trung bình nhiều năm từ 11% đến 25%. Tuy nhiên, lượng nước trữ tại Biển Hồ hiện vẫn ở mức thấp và chưa đóng góp đáng kể cho dòng chính, trừ khi xuất hiện mưa lớn trong khu vực. Tại khu vực đầu nguồn ĐBSCL, dòng chảy qua hai trạm Tân Châu và Châu Đốc được dự báo tăng rõ rệt so với tháng 4/2026. Cụ thể, tại trạm Tân Châu, mực nước lớn nhất ngày dao động từ 0,9 đến 1,5 m, lưu lượng trung bình ngày từ 3.500 đến 7.000 m³/s. Tổng lượng dòng chảy trong tháng ước đạt 11,4 đến 12,8 tỷ m³, tương đương hoặc cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 13%, đồng thời tăng 10-25% so với tháng trước. Trong khi đó, tại trạm Châu Đốc, mực nước lớn nhất ngày dao động từ 1,1 đến 1,6 m, lưu lượng trung bình ngày từ 400 đến 1.000 m³/s. Tổng lượng dòng chảy tại đây nhìn chung xấp xỉ trung bình nhiều năm, dao động từ thấp hơn 6% đến cao hơn 15%. Những số liệu này cho thấy xu thế nguồn nước đang dần được cải thiện, phản ánh rõ nét quá trình chuyển tiếp từ mùa khô sang mùa mưa trên toàn lưu vực. Cùng với sự gia tăng dòng chảy, tình trạng xâm nhập mặn trong tháng 5/2026 được nhận định có xu hướng giảm dần. Tuy nhiên, ranh mặn vẫn còn xâm nhập khá sâu vào nội đồng. Trên sông Tiền và sông Hậu, ranh mặn 1g/l có thể lấn sâu từ khoảng 39 đến gần 50 km, trong khi trên sông Vàm Cỏ Tây có thể đạt tới 60-68 km. Với ngưỡng mặn 4g/l, phạm vi xâm nhập phổ biến từ 31 đến hơn 60 km, tùy khu vực. Dù mức độ mặn đã giảm so với trước, nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro đối với sản xuất nông nghiệp và cấp nước sinh hoạt nếu không có biện pháp quản lý phù hợp. Đáng chú ý, trong khi nguồn nước đang có dấu hiệu cải thiện, triều cường trong tháng 5/2026 lại được dự báo duy trì ở mức khá cao. Điều này làm gia tăng nguy cơ ngập úng cục bộ tại các vùng trũng thấp, đặc biệt ở khu vực ven biển ĐBSCL. Sự kết hợp giữa triều cường và địa hình thấp có thể gây ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, hạ tầng và đời sống người dân. Trong bối cảnh đó, các chuyên gia nhận định đây là “thời điểm vàng” để các địa phương chủ động tích trữ và sử dụng hiệu quả nguồn nước ngọt. Đồng thời, cần tăng cường theo dõi chặt chẽ diễn biến nguồn nước, xâm nhập mặn và thủy triều để kịp thời điều chỉnh kế hoạch sản xuất, vận hành hệ thống thủy lợi hợp lý. Bên cạnh việc tận dụng cơ hội cải thiện nguồn nước, các địa phương cũng cần chủ động xây dựng phương án phòng, chống ngập úng, đặc biệt tại các khu vực có nguy cơ cao. Việc kết hợp linh hoạt giữa tích nước ngọt, kiểm soát mặn và ứng phó với triều cường sẽ là yếu tố then chốt giúp ĐBSCL giảm thiểu rủi ro, đảm bảo ổn định sản xuất và đời sống trong giai đoạn chuyển mùa đầy biến động này.