Dòng chảy Mekong giảm tới 58%, nguy cơ hạn mặn đến sớm

Nguồn nước suy giảm từ thượng nguồn đến đồng bằng

Theo Văn phòng Thường trực Ủy ban sông Mekong Việt Nam, nguồn nước trên lưu vực sông Mekong đang suy giảm rõ rệt khi bước vào giai đoạn cuối mùa lũ năm 2026, trong bối cảnh lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng.

Trong nửa cuối tháng 10, lượng mưa tại hạ lưu vực sông Mekong thấp hơn trung bình nhiều năm khoảng 72%. Trong đó, khu vực Trung - Nam Lào và Tây Nguyên thiếu hụt lớn nhất, khoảng 85%; các khu vực Bắc Lào, Thái Lan, Đông Bắc Thái Lan và Biển Hồ thiếu hụt từ 50-80%. Riêng vùng châu thổ sông Mekong có lượng mưa bình quân 93mm, nhưng vẫn thấp hơn trung bình nhiều năm khoảng 33%.

Lượng mưa giảm đi cùng với tình trạng thiếu hụt dòng chảy từ thượng nguồn về đồng bằng sông Cửu Long. Tại trạm Chiềng Sẻn, khu vực Tam giác Vàng, tổng lượng dòng chảy trong nửa cuối tháng 10 đạt khoảng 2,5 tỷ m³, thấp hơn trung bình nhiều năm 38% và thấp hơn cùng kỳ năm 2025 tới 57%.

Ngoài ra, tại trạm Kra-chê (Campuchia), nơi theo dõi dòng chảy trước khi đổ vào vùng đồng bằng châu thổ, tổng lượng dòng chảy chỉ đạt khoảng 12,5 tỷ m³, giảm 39% so với nửa đầu tháng 10, thấp hơn trung bình nhiều năm 52% và thấp hơn cùng kỳ năm trước 62%.

Cùng với dòng chảy thượng nguồn suy giảm, lượng nước tích trữ tại Biển Hồ của Campuchia cũng ở mức thấp. Trong nửa cuối tháng 10, dung tích hồ giảm từ 42,4 tỷ m³ xuống còn 37,3 tỷ m³, thấp hơn trung bình nhiều năm 15% và thấp hơn cùng kỳ năm 2025 khoảng 25%.

Đây là diễn biến đáng lưu ý bởi Biển Hồ có vai trò tích trữ nước trong mùa lũ và bổ sung trở lại dòng chính sông Mekong trong mùa khô. Theo đánh giá của Ủy ban sông Mekong Việt Nam, Biển Hồ nhiều khả năng đã bắt đầu chuyển sang giai đoạn bổ sung nước, nhưng lượng nước dự trữ thấp có thể ảnh hưởng đến khả năng cấp bổ sung cho hạ lưu trong thời gian tới.

Tại đồng bằng sông Cửu Long, tình trạng suy giảm nguồn nước đã thể hiện tại hai trạm đầu nguồn là Tân Châu và Châu Đốc. Trong nửa cuối tháng 10, tổng lượng dòng chảy qua Tân Châu đạt khoảng 21,6 tỷ m³, thấp hơn trung bình nhiều năm 20%; tại Châu Đốc đạt khoảng 4,4 tỷ m³, thấp hơn 33%.

Đáng chú ý, xu thế suy giảm được dự báo tiếp tục trong nửa đầu tháng 11/2026, khi lượng mưa bổ sung trên lưu vực còn hạn chế, chưa có dấu hiệu xuất hiện mưa lớn trên diện rộng. Theo Ủy ban sông Mekong Việt Nam, tổng lượng dòng chảy qua trạm Kra-chê trong nửa đầu tháng 11 dự kiến đạt khoảng 6,9-9,9 tỷ m³, thấp hơn trung bình nhiều năm từ 40-58%.

Tại đồng bằng sông Cửu Long, tổng lượng dòng chảy qua trạm Tân Châu dự kiến đạt 14,1-16,5 tỷ m³, thấp hơn trung bình nhiều năm 23-34%. Trong khi đó, tại trạm Châu Đốc, tổng lượng dòng chảy dự kiến chỉ đạt 2,5-3,1 tỷ m³, thấp hơn 38-50%.

Chủ động tích trữ nước ngọt

Văn phòng Thường trực Ủy ban sông Mekong Việt Nam cảnh báo, lượng mưa thiếu hụt, dòng chảy thượng nguồn suy giảm và dung tích Biển Hồ thấp hơn trung bình nhiều năm đang làm gia tăng nguy cơ thiếu nước, xâm nhập mặn sớm tại đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2026-2027.

Đáng chú ý, El Niño được dự báo duy trì ở cường độ mạnh đến rất mạnh từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, với xác suất khoảng 95%. Nếu lượng mưa bổ sung cuối mùa tiếp tục hạn chế, nguy cơ thiếu nước và xâm nhập mặn có thể gia tăng.

Trước tình hình này, Văn phòng Thường trực Ủy ban sông Mekong Việt Nam tiếp tục theo dõi chặt chẽ lượng mưa, dòng chảy thượng nguồn, hoạt động vận hành hồ chứa, nguồn nước bổ sung từ Biển Hồ và diễn biến thủy triều để kịp thời cập nhật dự báo, chủ động phương án ứng phó.

Đối với vùng thượng đồng bằng sông Cửu Long, các địa phương cần tranh thủ lấy và tích trữ nước ngọt khi điều kiện thuận lợi; đồng thời bố trí lịch xuống giống vụ Đông Xuân phù hợp với khả năng cấp nước, hạn chế nguy cơ thiếu nước tưới trong mùa khô.

Tại vùng giữa và ven biển, các địa phương cần kiểm tra hệ thống bờ bao, bảo đảm tiêu thoát nước, nhất là trong khoảng ngày 10-13/11, khi triều cường kết hợp mưa cục bộ có thể gây ngập tại các khu vực trũng thấp, ven sông.

Cùng với đó, các địa phương cần vận hành linh hoạt hệ thống thủy lợi, kết hợp tiêu thoát nước, tích trữ nước ngọt và kiểm soát xâm nhập mặn. Những khu vực thường xuyên thiếu nước cần rà soát khả năng trữ nước, bố trí sản xuất phù hợp và hướng dẫn người dân sử dụng nước tiết kiệm.

Trọng tâm là chủ động tích trữ và điều tiết nguồn nước ngay từ cuối mùa lũ, không chờ đến khi hạn hán, xâm nhập mặn xảy ra mới triển khai giải pháp ứng phó. Việc gắn dự báo nguồn nước với vận hành công trình thủy lợi và kế hoạch sản xuất sẽ góp phần bảo đảm nước sinh hoạt, giảm thiểu thiệt hại trong mùa khô 2026-2027.