EU dịch chuyển quy định nhập khẩu, nông sản Việt cần thay đổi từ vùng sản xuất

Mỗi năm Liên minh châu Âu (EU) nhập khẩu khoảng 35 tỷ USD nông, lâm, thủy sản và là một trong ba thị trường lớn nhất của Việt Nam đối với các nhóm hàng này. Hiện thị trường này đang chuyển mạnh từ kiểm soát sản phẩm tại cửa khẩu sang yêu cầu minh bạch, truy xuất và kiểm soát ngay từ quá trình sản xuất.

Siết dư lượng đến kiểm soát ngay tại vùng sản xuất, mở cửa cho hàng chế biến

Một trong những dịch chuyển rõ nhất của thị trường EU là liên tục cập nhật và nâng các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, đặc biệt là mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRL).

Theo ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, từ đầu năm 2026 đến nay, EU đã đưa ra khoảng 90 thông báo thay đổi liên quan đến các quy định về an toàn thực phẩm. Gần đây, EU có 7 thông báo điều chỉnh mức dư lượng tối đa đối với một loạt hoạt chất, trong đó nhiều hoạt chất đang được phép sử dụng tại Việt Nam có thể bị đưa về mức rất thấp, khoảng 0,01-0,05 ppm.

Những thay đổi này tác động trực tiếp tới nhiều mặt hàng Việt Nam đang xuất khẩu mạnh sang EU như ớt, ớt chuông, xoài, trà, cà phê, hạt tiêu.

Ông Ngô Xuân Nam dẫn chứng, trong 7 thông báo mới của EU có 2 hoạt chất hiện được phép sử dụng tại Việt Nam. Trong khi quy định trong nước có thể cho phép mức dư lượng tới 10 ppm, EU dự kiến áp dụng mức chỉ 0,01-0,05 ppm đối với một số sản phẩm như xoài, cà chua.

Điều này cho thấy một thay đổi quan trọng đối với doanh nghiệp xuất khẩu: sản phẩm đáp ứng quy định trong nước chưa đồng nghĩa với việc đáp ứng yêu cầu của thị trường EU.

Thay vì chờ kiểm nghiệm lô hàng trước khi xuất khẩu, doanh nghiệp phải kiểm soát ngay từ đầu vào sản xuất, từ lựa chọn hoạt chất, liều lượng, thời điểm sử dụng đến thời gian cách ly để bảo đảm sản phẩm đáp ứng MRL của thị trường nhập khẩu.

Theo dự kiến, các quy định mới được EU công bố ngày 1/3/2027 và có hiệu lực sau 20 ngày. Việt Nam có khoảng 6 tháng để chuẩn bị, điều chỉnh quy trình sản xuất và kiểm soát. Với những ngành hàng có chu kỳ sản xuất dài, đây là khoảng thời gian không dài để thay đổi quy trình sản xuất.

Cùng với dư lượng, EU tiếp tục duy trì cơ chế kiểm soát đối với các nhóm sản phẩm có nguy cơ cao.

Hiện Việt Nam còn 4 nhóm chịu quy định về tần suất kiểm tra tại biên giới EU gồm ớt chuông, thanh long, sầu riêng và đậu bắp. EU định kỳ 6 tháng xem xét, đánh giá lại tần suất kiểm tra đối với từng nhóm sản phẩm và từng quốc gia.

EU cũng đã công bố danh sách các nhóm sinh vật gây hại cần kiểm soát tại biên giới, trong đó có ruồi quả đã xuất hiện trên bưởi của Việt Nam. Theo khuyến nghị của Văn phòng SPS Việt Nam, muốn đẩy mạnh xuất khẩu bưởi, cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp phải kiểm soát sinh vật gây hại ngay từ vùng sản xuất.

Thị trường EU cũng không chỉ dịch chuyển theo hướng siết chặt, theo ông Ngô Xuân Nam, EU đang giảm kiểm tra biên giới đối với một số thực phẩm chế biến có mức độ rủi ro thấp như ngũ cốc chế biến, khoai tây chiên, rau quả chế biến, nước sốt... Đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam gia tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến.

Như vậy, thị trường EU đang tạo ra hai xu hướng song song: tăng kiểm soát đối với những nhóm hàng có nguy cơ cao, nhưng tạo thuận lợi hơn cho những sản phẩm chế biến có mức độ rủi ro thấp.

Đây là tín hiệu để doanh nghiệp tính toán lại cơ cấu sản phẩm, thay vì chỉ tập trung vào xuất khẩu nguyên liệu hoặc hàng tươi.

Số hóa sẽ trở thành điều kiện tiếp cận thị trường

Một thay đổi khác có tính dài hạn là EU đang đẩy mạnh số hóa các thủ tục liên quan đến hàng nông sản nhập khẩu.

Theo ông Trần Văn Công, Tham tán Nông nghiệp, Phái đoàn Việt Nam tại EU, EU đang chuẩn bị đưa vào vận hành Hệ thống phi hải quan điện tử đối với hàng nông sản nhập khẩu (ELAN), dự kiến áp dụng đầy đủ từ ngày 17/1/2028. Hệ thống nhằm số hóa quy trình cấp, quản lý và kiểm tra chứng từ phi hải quan, cho phép xác minh theo thời gian thực, giảm sử dụng giấy tờ và có thể rút ngắn thời gian thông quan.

Với Việt Nam, điều này đồng nghĩa yêu cầu về dữ liệu sẽ ngày càng trở thành một phần của năng lực xuất khẩu.

Theo ông Trần Văn Công, Việt Nam có khoảng 1,5 năm để đẩy nhanh số hóa dữ liệu trong lĩnh vực nông nghiệp, chuẩn hóa hồ sơ và quy trình quản lý để tương thích với ELAN.

Doanh nghiệp vì vậy không chỉ cần biết quy định hiện hành mà phải theo dõi những thay đổi sắp được áp dụng để có thời gian điều chỉnh.

"Việc cập nhật các quy định mới của EU cần được thực hiện đồng bộ từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến người sản xuất", ông Trần Văn Công nhấn mạnh.

Cà phê là một ví dụ rõ về sự chuyển dịch từ kiểm soát sản phẩm sang kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng.

Ngành cà phê Việt Nam dành khoảng 85% sản lượng cho xuất khẩu. Trong bối cảnh đó, Quy định chống mất rừng của EU (EUDR) đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải chứng minh nguồn gốc, tính hợp pháp của đất đai canh tác và khẳng định quá trình sản xuất không liên quan đến phá rừng.

Theo ông Bạch Thanh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), xuất khẩu cà phê Việt Nam đạt khoảng 9 tỷ USD trong năm 2025. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế vì vậy ngày càng có ý nghĩa đối với năng lực cạnh tranh của ngành.

Từ góc độ phát triển bền vững, bà Nguyễn Việt Hà, Quản lý cấp cao về bền vững của Tổ chức quốc tế 4C, cho rằng: "Các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và sản xuất bền vững cũng là động lực để doanh nghiệp và nông dân chuẩn hóa chuỗi cung ứng".

Để đáp ứng yêu cầu này, sự thay đổi không thể chỉ diễn ra ở doanh nghiệp xuất khẩu. Từ nông hộ, đại lý thu gom, thương nhân trung gian đến cơ sở chế biến, mỗi công đoạn đều phải có khả năng kiểm chứng và số hóa thông tin.

Theo ông Trần Văn Công, yêu cầu đặt ra là chuyển từ tư duy "kiểm tra để xuất khẩu" sang "kiểm soát để sản xuất đạt chuẩn xuất khẩu". Với các mặt hàng có nguy cơ cao về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật hoặc sinh vật gây hại, việc kiểm soát phải bắt đầu từ vùng nguyên liệu, gắn với sử dụng vật tư nông nghiệp đúng quy định, truy xuất nguồn gốc và giám sát trước thu hoạch.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, thích ứng với thị trường EU vì vậy ngày càng gắn với ba yêu cầu: chủ động cập nhật quy định, tổ chức lại vùng nguyên liệu và số hóa dữ liệu, đồng thời tăng chế biến sâu để nâng giá trị sản phẩm.

Đây cũng là cách biến những tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường EU từ một điều kiện bắt buộc thành động lực tổ chức lại sản xuất theo hướng minh bạch, an toàn và bền vững.

**Theo Cổng thông tin điện tử Chính phủ **

• Cùng chuyên mục

Chuẩn hóa sản phẩm OCOP để mở rộng thị trường

Chuẩn hóa sản phẩm OCOP không chỉ là hoàn thiện bao bì, nhãn mác hay nâng hạng sao. Để có thể đi xa hơn trên thị trường, sản phẩm cần được chuẩn hóa từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chất lượng, truy xuất nguồn gốc đến bảo quản, đóng gói và khả năng cung ứng ổn định.

Thị trường - 11:20 30/09/2026

Dự báo chứng khoán ngày 30/9: VN-Index giằng co, dòng chứng khoán hút dòng tiền

Thị trường chứng khoán tiếp tục duy trì trạng thái rung lắc trong phiên cuối tháng, khi nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn phân hóa và thanh khoản ở mức thấp. Dòng chứng khoán là điểm sáng với nhiều mã tăng mạnh, trong khi VN-Index vẫn dao động quanh vùng 1.850–1.860 điểm.

Thị trường - 09:36 30/09/2026

Giá cao su hôm nay 30/9: Biến động trái chiều

Giá cao su hôm nay 30/9, biến động trái chiều trên các sàn giao dịch châu Á. Các kỳ hạn trên SHFE đồng loạt tăng 1,86–2,57%, trong khi giá tại Nhật Bản giảm tới 2,59%. Sàn SGX ghi nhận phần lớn kỳ hạn tăng, riêng hợp đồng tháng 10 giảm 1,35%. Trong nước, thị trường ổn định.

Thị trường - 06:36 30/09/2026

Giá sầu riêng hôm nay 30/9: Duy trì ổn định

Giá sầu riêng hôm nay 30/9, nhìn chung ổn định, với phần lớn nhóm hàng tại các vùng thu mua giữ nguyên mức giá. Ri6 chưa ghi nhận thay đổi, còn sầu Thái điều chỉnh cục bộ ở một số phân loại. Sầu Thái loại A cơm chuẩn tại Đắk Lắk tiếp tục giữ mức cao nhất trong bảng khảo sát, đạt 93.000 đồng/kg.

Thị trường - 06:30 30/09/2026

Giá dầu tăng, lợi nhuận dầu khí không cùng nhịp

Cùng hoạt động trong một chuỗi dầu khí nhưng các doanh nghiệp có thể ghi nhận kết quả rất khác nhau khi giá dầu biến động. Quý III/2026 cho thấy lợi thế không còn nằm đơn thuần ở việc giá dầu tăng hay giảm, mà phụ thuộc vào doanh nghiệp đang đứng ở mắt xích nào, sở hữu tài sản gì và khả năng chuyển biến động thị trường thành doanh thu ra sao.

Thị trường - 06:30 30/09/2026

Giá lúa gạo hôm nay 30/9: Hai loại gạo nguyên liệu tăng giá

Giá lúa gạo ngày 30/9 ghi nhận đi ngang là chủ đạo; CL 555 và IR 504 có thể nhích 50 đồng/kg khi giao dịch chậm, nguồn cung Thu Đông tăng dần tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Thị trường - 06:16 30/09/2026

Tỷ giá USD hôm nay 30/9: USD Index tăng lên 101,45 điểm

Tỷ giá USD hôm nay 30/9 ghi nhận tỷ giá trung tâm tại Ngân hàng Nhà nước giữ tại 25.630 đồng/USD. Tương tự, giá bán USD tại các ngân hàng thương mại lớn hầu hết không điều chỉnh mới, mức cao nhất đạt được là 26.240 đồng/USD. Chỉ số USD Index đạt 101,45 điểm.

Thị trường - 06:08 30/09/2026

Giá xăng dầu hôm nay 30/9: Giá dầu tăng phiên thứ 2 liên tiếp

Giá dầu hôm nay 30/9 ghi nhận giá dầu tăng phiên thứ 2 liên tiếp, khi lo ngại dai dẳng về nguy cơ gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông do cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran lấn át những dấu hiệu phục hồi xuất khẩu dầu thô trong khu vực.

Thị trường - 06:05 30/09/2026

Giá bạc hôm nay 30/9: Tiếp tục sụt giảm

Giá bạc hôm nay 30/9 ghi nhận tiếp tục giảm mạnh, chịu sức ép từ lo ngại lạm phát và kỳ vọng lãi suất Mỹ duy trì ở mức cao.

Thị trường - 06:02 30/09/2026

Giá vàng hôm nay 30/9: Vàng thế giới rất có thể lùi về 4.000 USD/ounce

Giá vàng hôm nay 30/9 ghi nhận rất có thể lùi về 4.000 USD/ounce do lợi suất tăng, nhưng chuyên gia vẫn dự báo tích cực trong 6 tháng tới.

Thị trường - 06:00 30/09/2026

• Tin mới

PNJ điều chỉnh chính sách mua lại sản phẩm

Từ 1/10, điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo thay đổi thế nào?

227 doanh nghiệp có sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam năm 2026

Lưu ý cho doanh nghiệp Việt khi EU 'siết' quy định về môi trường

Chuẩn hóa sản phẩm OCOP để mở rộng thị trường

Dự báo chứng khoán ngày 30/9: VN-Index giằng co, dòng chứng khoán hút dòng tiền

• Đọc nhiều

1

PNJ điều chỉnh chính sách mua lại sản phẩm

2

Từ 1/10, điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo thay đổi thế nào?

3

227 doanh nghiệp có sản phẩm đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam năm 2026

4

Lưu ý cho doanh nghiệp Việt khi EU 'siết' quy định về môi trường

5

Chuẩn hóa sản phẩm OCOP để mở rộng thị trường

6

Dự báo chứng khoán ngày 30/9: VN-Index giằng co, dòng chứng khoán hút dòng tiền