Giải mã hiện tượng ngao chết lặp lại hàng năm tại Bắc Trung Bộ: [Bài 2] Những nguyên nhân chính

Mật độ nuôi gấp 3 - 7 lần khuyến cáo Theo kết quả phân tích của Trung tâm Nghiên cứu môi trường và Bệnh thủy sản miền Bắc (Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam), hiện tượng ngao chết hàng loạt tại xã Mai Phụ (Hà Tĩnh) không liên quan đến các tác nhân gây bệnh (mẫu ngao âm tính với tác nhân vi khuẩn gây bệnh, Perkinsus olseni và Perkinsus marinus). Không phát hiện tảo độc trong môi trường nước. Các chỉ tiêu chất lượng nước có dấu hiệu ô nhiễm hữu cơ (hàm lượng N-NH4+ vượt ngưỡng), song chưa đạt ngưỡng gây chết cấp tính đối với ngao nuôi. Trên cơ sở tổng hợp thông tin hiện trường và kết quả phân tích, nguyên nhân chính được nhận định có thể là tổ hợp các yếu tố bất lợi từ quản lý nuôi và điều kiện thời tiết như mật độ nuôi quá cao (800 - 1.000 con/m2, gấp 3 - 7 lần khuyến cáo) dẫn đến cạnh tranh gay gắt về thức ăn, oxy và không gian sống. Bãi nuôi được sử dụng lâu năm, không có thời gian gián đoạn cải tạo giữa các vụ, làm suy giảm chất lượng nền đáy. Biến động thời tiết cực đoan trong giai đoạn giao mùa (nắng nóng chuyển sang mưa, nhiệt độ thay đổi đột ngột) tạo áp lực cộng hưởng, làm ngao suy yếu và chết hàng loạt. Những yếu tố trên cũng là nguyên nhân chính khiến ngao chết hàng loạt tại các xã của tỉnh Thanh Hóa. Ông Nguyễn Xuân Hưng, Trưởng phòng Nuôi trồng Thủy sản (Chi cục Biển, Đảo và Thủy sản Thanh Hóa) nhấn mạnh, việc cải tạo bãi nuôi và điều chỉnh mật độ thả giống theo đúng khuyến cáo cần làm song hành, thường xuyên nhằm tăng đề kháng cho ngao. Trong quá trình nuôi, bà con cũng cần tỉa thưa để đảm bảo không gian sống cho nhuyễn thể, hạn chế tác động do ảnh hưởng thời tiết, môi trường nước cực đoan. Giám sát chặt chẽ từ khâu thả giống Thiệt hại về kinh tế và ô nhiễm môi trường do số lượng ngao chết lớn đã diễn ra trong nhiều năm. Nguyên nhân hầu như lặp đi lặp lại: do kỹ thuật nuôi và điều kiện thời tiết biến động, có cả yếu tố chủ quan và khách quan. Về khách quan, thay đổi bất thường do biến đổi khí hậu nếu người nuôi chủ động để thích nghi, có lẽ thiệt hại sẽ không lớn và liên tục như vậy. Một hộ nuôi thoát được rủi ro trong đợt ngao chết hàng loạt vừa qua tại thôn Mai Lâm chia sẻ, từ trước đến nay chưa bao giờ ông thả giống dày, bởi việc thả dày vừa tốn chi phí mua giống, thức ăn, vừa khiến ngao thiếu môi trường để “thở”. Ngoài ra, sau khi kết thúc một chu kỳ nuôi, ông căn lịch con nước thủy triều để tiến hành vệ sinh bãi, đồng thời sử dụng máy cày lật bãi nuôi, kết hợp bón vôi rồi san bằng bãi trước khi thủy triều lên. Ông Nguyễn Xuân Hưng - Trưởng phòng Nuôi trồng Thủy sản (Chi cục Biển, Đảo và Thủy sản Thanh Hóa) cho rằng, cơ quan chức năng cần tăng cường hướng dẫn người nuôi tuân thủ quy trình kỹ thuật, đặc biệt không thả giống trong điều kiện thời tiết bất lợi, sử dụng con giống có nguồn gốc, được kiểm dịch theo quy định. Mật độ thả nuôi cần điều chỉnh phù hợp theo từng cỡ giống (cỡ giống từ 400 - 600 con/kg, mật độ thả từ 180 - 200 con/m2; dưới 250 con/m2 đối với cỡ giống nuôi từ 500 - 800 con/kg; 250 - 350 con/m2 đối với cỡ giống nuôi từ 800 – 2.000 con/kg) nhằm đảm bảo sinh trưởng và hướng tới năng suất 20 - 25 tấn/ha mỗi chu kỳ. Với ngao chưa đạt kích cỡ, phải chủ động san thưa, tránh mật độ thả quá dày. “Chúng tôi sẽ phối hợp với cơ quan chức năng kiểm soát nguồn gây ô nhiễm, đẩy mạnh kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm trong nuôi ngao nhằm bảo vệ vùng nuôi phát triển bền vững”, ông Nguyễn Xuân Hưng cho biết. Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh đề nghị các địa phương nuôi ngao tăng cường giám sát mật độ thả giống ngay từ đầu vụ, thực hiện kiểm dịch con giống, cải tạo bãi nuôi, định kỳ quan trắc môi trường, xây dựng lịch thả nuôi phù hợp với điều kiện thời tiết từng vùng.