Giữ vùng tôm nguyên liệu để phát triển ngành hàng ‘tỷ đô’

Phát biểu tại “Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản đảm bảo mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026”, ngày 8/5, ông Mai Văn Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội Tôm Việt Nam cho biết, mỗi năm ngành tôm Việt Nam mang về gần 5 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu. Việt Nam hiện đứng thứ ba thế giới về xuất khẩu tôm, sau Ấn Độ và Ecuador. Để ngành tôm Việt Nam đạt giá trị xuất khẩu và vị thế như trên, việc phát triển nuôi tôm trong nhiều năm qua đóng vai trò then chốt. Ông Mai Văn Hoàng cho biết, cách đây 20 năm, người nuôi tôm Việt Nam còn phải sang Thái Lan và Đài Loan học kỹ thuật nuôi tôm. 10 năm trước, Thái Lan từng đạt sản lượng hơn 1 triệu tấn tôm mỗi năm nhưng 3 năm gần đây chỉ còn khoảng 240.000 tấn/năm. Trong khi đó, sản lượng tôm Việt Nam đã tăng trưởng mạnh trong thời gian đó và hiện đang duy trì sản lượng ở mức trên 1 triệu tấn mỗi năm. Tuy nhiên, theo ông Hoàng, ngành tôm Việt Nam vẫn đang trong tình trạng thiếu hụt nguồn tôm nguyên liệu so với nhu cầu chế biến xuất khẩu. Trong khi đó, giá tôm nguyên liệu trong nước có nhiều thời điểm xuống thấp lại đang khiến cho nhiều nông dân không còn mặn mà với nghề nuôi tôm, kéo theo nguy cơ thiếu hụt hơn nữa về tôm nguyên liệu cho chế biến, xuất khẩu trong tương lai. Để tháo gỡ khó khăn về tôm nguyên liệu, Chủ tịch Hiệp hội Tôm Việt Nam cho rằng, trước hết, cần bảo vệ và phát triển vùng nuôi tôm nguyên liệu. Trong thời gian qua, nhiều vùng nuôi tôm đang bị chuyển đổi quy hoạch sang bất động sản, du lịch khiến diện tích nuôi tôm ở nhiều địa phương ngày càng thu hẹp. “Việc diện tích nuôi tôm bị thu hẹp là điều rất nguy hiểm đối với ngành tôm Việt Nam”, ông Mai Văn Hoàng nhấn mạnh. Song song đó, ngành tôm cần chuyển mạnh từ nuôi quảng canh sang nuôi thâm canh, ứng dụng công nghệ cao. Theo ông Mai Văn Hoàng, một hecta nuôi tôm công nghệ cao có thể cho sản lượng gấp 6 - 10 lần so với phương thức nuôi thông thường. Ông Mai Văn Hoàng cũng đề nghị, Nhà nước đầu tư mạnh cho hạ tầng vùng nuôi tôm, đặc biệt là hệ thống cấp, thoát nước nhằm hạn chế dịch bệnh và phát triển bền vững. Hiện nay, nhiều vùng nuôi tôm vẫn đang tận dụng hệ thống thủy lợi phục vụ sản xuất lúa trước đây. Điều này dẫn đến tình trạng người này xả nước từ ao tôm ra kênh thì người khác lại lấy nước đó vào ao tôm, qua đó làm tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh. Ông Hoàng khẳng định: “Nếu không giữ được môi trường nuôi và đầu tư hạ tầng bài bản thì nguy cơ suy giảm sản lượng tôm trong thời gian tới là rất lớn”. Vấn đề thứ ba được ông Mai Văn Hoàng đề cập là con giống. Việt Nam cần sớm xây dựng trung tâm tôm bố mẹ, trung tâm chọn giống, di truyền và ngân hàng gen nhằm chủ động nguồn giống phục vụ nuôi trồng và xuất khẩu lâu dài. Ngoài ra, ông Mai Văn Hoàng cũng kiến nghị tăng cường quản lý thị trường thức ăn tôm. Ông Hoàng cho biết thêm, trên thị trường Việt Nam, hiện có tới 23 tập đoàn nước ngoài tham gia sản xuất, cung ứng thức ăn tôm. Theo phản ánh của nhiều doanh nghiệp, người nuôi tôm, một số doanh nghiệp sản xuất thức ăn tôm công bố hàm lượng đạm trên bao bì không đúng thực tế, khiến người nuôi hiểu nhầm sản phẩm đó có hàm lượng đạm cao và mua về cho tôm ăn. Nhưng sau khi sử dụng những sản phẩm thức ăn ấy, nuôi tôm chậm lớn, khiến cho người nuôi bị thua lỗ, bỏ ao, dẫn tới thiếu tôm nguyên liệu ngày càng tăng. Từ thực trạng đó, Hiệp hội Tôm Việt Nam đề nghị cơ quan chức năng yêu cầu các doanh nghiệp sản xuất thức ăn tôm phải minh bạch thông tin trên bao bì sản phẩm, công bố rõ hàm lượng là “đạm thô” hay “đạm tiêu hóa” để người nuôi tôm không bị nhầm lẫn. Qua đó, tăng cường bảo vệ người nuôi tôm và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho doanh nghiệp trong nước. Cà Mau được xem là địa phương có nhiều tiềm năng và lợi thế phát triển nông nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế thủy sản. Trong cơ cấu ngành thủy sản, tôm tiếp tục giữ vai trò ngành hàng chủ lực, không chỉ tạo sinh kế cho hàng trăm nghìn hộ dân mà còn đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế nông nghiệp và kim ngạch xuất khẩu của địa phương. Để ngành tôm phát triển bền vững và tiếp tục giữ vai trò là ngành hàng xuất khẩu chủ lực, tỉnh Cà Mau đặt mục tiêu năm 2026 đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 2,8 tỷ USD. Để thực hiện mục tiêu này, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử kiến nghị Chính phủ cùng các bộ, ngành Trung ương quan tâm hỗ trợ một số vấn đề trọng tâm. Trước hết, cần đổi mới phương thức đầu tư, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp phát triển hạ tầng phục vụ các vùng nuôi thủy sản trọng điểm. Trong đó, ưu tiên đầu tư hệ thống thủy lợi, điện phục vụ nuôi tôm và hạ tầng logistics cho khu vực Mekong Delta. Bên cạnh đó, tỉnh đề xuất có cơ chế hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho các mô hình, dự án chuyển đổi xanh, phát triển sản xuất phát thải thấp. Đồng thời, hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân tiếp cận, thực hiện các chứng nhận quốc tế nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành tôm Việt Nam trên thị trường xuất khẩu.