Hai năm sau COP29, Azerbaijan biến cam kết khí hậu thành đầu tư

Khoản đầu tư được Bộ trưởng Nông nghiệp Azerbaijan Majnun Mammadov công bố tại Tuần lễ Hành động Khí hậu Baku, diễn ra trong khuôn khổ Tuần lễ Khí hậu khu vực. Theo ông, nguồn vốn này tương đương gần 40% ngân sách nông nghiệp nhà nước dành cho các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nguồn vốn sẽ được sử dụng để phát triển các hệ thống thủy lợi hiện đại trên khắp Azerbaijan và khu vực Nam Kavkaz, nơi tình trạng thiếu nước, thay đổi mùa vụ và suy thoái đất đang ngày càng gây sức ép lên sản xuất nông nghiệp. Trong bối cảnh đó, các nông hộ nhỏ được xem là một trong những nhóm dễ bị tổn thương nhất trước biến động khí hậu, khi những thay đổi về nhiệt độ hoặc nguồn nước có thể ảnh hưởng đáng kể đến năng suất cây trồng.

Cùng với đầu tư hạ tầng, Azerbaijan đang ứng dụng công nghệ số vào phân bổ hỗ trợ cho nông dân. Hệ thống chấm điểm bằng AI được Chính phủ nước này triển khai trong năm nay, phối hợp phát triển với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO). Nền tảng đã được thử nghiệm lần đầu vào năm 2024 và đánh giá trong năm 2025, nhằm xác định các nông hộ nhỏ đủ điều kiện nhận trợ cấp ứng trước, áp dụng cho những hộ canh tác từ 5-100 ha.

Theo ông Mammadov, hệ thống đánh giá dựa trên ba nhóm tiêu chí gồm mức độ áp dụng các phương thức canh tác hiện đại, giá trị kinh tế và khả năng sinh lời của cây trồng, cùng tác động sinh thái của hoạt động sản xuất. Trong đó, cơ quan chức năng xem xét việc nông dân có áp dụng các biện pháp tiết kiệm nước, cải tạo đất và những kỹ thuật hỗ trợ thích ứng với khí hậu hay không.

“Nông nghiệp có vị trí rất đặc biệt. Ngành này vừa góp phần gây biến đổi khí hậu, vừa chịu tác động của biến đổi khí hậu”, Nasar Hayat, đại diện FAO tại Azerbaijan, nhận định.

Ông Mammadov cũng cho biết các nhà đầu tư quốc tế tham gia phát triển hạ tầng nông nghiệp tại Azerbaijan sẽ được tiếp cận các khoản trợ cấp tương tự các đơn vị trong nước, qua đó mở rộng nguồn lực cho quá trình chuyển đổi của ngành.

Ưu tiên đầu tư trong nước

Trong lĩnh vực công nghiệp, Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO) kêu gọi Azerbaijan ưu tiên sử dụng hydro xanh trong nước trước khi theo đuổi mục tiêu xuất khẩu nguồn năng lượng này sang châu Âu.

Petra Schwager, người đứng đầu bộ phận đối tác về khí hậu và công nghệ của UNIDO, cho rằng xuất khẩu hydro sang châu Âu qua đường ống sẽ cần nhiều năm do cơ sở hạ tầng cần thiết hiện chưa tồn tại. Trong ngắn hạn, các sản phẩm dẫn xuất từ hydro xanh như amoniac xanh có thể được sử dụng để sản xuất phân bón trong nước và làm nhiên liệu cho ngành vận tải biển.

Theo bà Schwager, hiệu quả thực sự của quá trình khử carbon trong công nghiệp cần được đánh giá thông qua mức giảm phát thải CO2 có thể kiểm chứng, thay vì chỉ dựa trên các cam kết chính sách hoặc quan hệ đối tác công nghệ.

Ở cấp độ khu vực, Thổ Nhĩ Kỳ cũng công bố hai cơ chế tài chính khí hậu mới trước thềm COP31 tại Antalya. Trong đó, BRIDGE là nền tảng hỗ trợ kỹ thuật giúp các nước đang phát triển xây dựng những dự án đủ điều kiện thu hút đầu tư, được phát triển cùng Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP). Cơ chế còn lại, SURF, điều chỉnh mô hình cho vay của chính quyền địa phương Thổ Nhĩ Kỳ nhằm mở rộng các khoản tín dụng chi phí thấp cho các thành phố tại các nước đang phát triển.

Bà Fatma Varank, người điều hành COP31 kiêm Thứ trưởng Bộ Môi trường, Đô thị hóa và Biến đổi khí hậu Thổ Nhĩ Kỳ, cho rằng quá trình chuyển giao giữa các nước đăng cai COP có thể tạo điều kiện để duy trì động lực hợp tác về khí hậu.

“Trong hành trình chung từ Baku đến Antalya, chúng ta có cơ hội phát huy nền tảng này để đạt kết quả tốt hơn bằng cách chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường quan hệ đối tác và hướng nguồn tài chính khí hậu vào những chương trình triển khai cụ thể”, bà Varank nói.

Từ cam kết đến các dự án cụ thể

Đối với Azerbaijan, Thứ trưởng Ngoại giao Yalchin Rafiyev xác nhận dự án cáp ngầm dưới Biển Đen nhằm truyền tải điện tái tạo từ Azerbaijan và Trung Á tới các thị trường châu Âu vẫn là một ưu tiên. Theo ông, việc duy trì tính liên tục giữa các kỳ COP có ý nghĩa quan trọng trong việc phát huy những kết quả của các nước chủ nhà và thúc đẩy hợp tác khí hậu trên phạm vi rộng hơn.

Ông Rafiyev cho biết di sản của COP29 đã góp phần thúc đẩy Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan và Kyrgyzstan đưa ra các đề xuất cụ thể về phát triển lưới điện xanh.

Tại COP29 năm 2024, các nước phát triển đã nhất trí huy động ít nhất 300 tỷ USD (258 tỷ euro) mỗi năm vào năm 2035 để hỗ trợ các nước đang phát triển cắt giảm phát thải và ứng phó với tác động của biến đổi khí hậu. Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres khi đó đánh giá thỏa thuận này tạo ra “nền tảng để xây dựng tiếp”, song cho rằng mức cam kết vẫn chưa đáp ứng đầy đủ quy mô của cuộc khủng hoảng khí hậu.

Theo Jens Nielsen, nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc World Climate Foundation, ngoại giao khí hậu toàn cầu đang chuyển dịch về mặt cấu trúc, từ “chính trị của biến đổi khí hậu” sang “kinh tế của biến đổi khí hậu”. Ông cho rằng trọng tâm cần chuyển từ việc đưa ra các cam kết sang triển khai những giao dịch tài chính có khả năng huy động nguồn vốn cho các dự án cụ thể.

Tuần lễ Hành động Khí hậu Baku diễn ra song song với Tuần lễ Khí hậu khu vực Đông Âu, Kavkaz và Trung Á do Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu tổ chức, tạo diễn đàn để các nước tiếp tục thảo luận về đầu tư, công nghệ và tài chính cho thích ứng và chuyển đổi xanh sau COP29.