Hàng nghìn ha đất rừng bị quản lý lỏng lẻo ở Tây Nguyên

Thanh tra Chính phủ vừa có Thông báo số 3314/TB-TTCP về Kết luận thanh tra số 474/KL-TTCP về việc quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam tại các tỉnh Tây Nguyên.

Theo đó, nhiều diện tích đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam đã được quản lý, sử dụng không đúng quy định trong thời gian dài. Những tồn tại không chỉ nằm ở doanh nghiệp trực tiếp sử dụng đất mà còn liên quan đến cơ quan chủ quản và chính quyền địa phương qua nhiều thời kỳ.

Tại Tây Nguyên, Tổng công ty Giấy Việt Nam có Công ty TNHH MTV nguyên liệu giấy Miền Nam do Tổng công ty nắm giữ 100% vốn, đồng thời Tổng công ty nắm giữ 22,73% vốn tại Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai (Tập đoàn Tân Mai).

1.266 ha trồng rừng khi chưa được giao, cho thuê đất

Tại tỉnh Kon Tum trước sắp xếp đơn vị hành chính, Thanh tra Chính phủ xác định Công ty TNHH MTV nguyên liệu giấy Miền Nam đã sử dụng 1.266,58 ha đất để trồng rừng nhưng không đăng ký với cơ quan nhà nước theo quy định; chưa rà soát đất đai để làm cơ sở lập phương án sử dụng đất và chậm bàn giao diện tích đất bị thu hồi cho địa phương.

Hoạt động giao khoán đất cũng bộc lộ hàng loạt bất cập, Công ty TNHH MTV nguyên liệu giấy Miền Nam ký hợp đồng giao khoán không đúng đối tượng, không có biên bản giao nhận; hợp đồng không thể hiện tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; không có phương án tổ chức sản xuất, kinh doanh và định mức giao khoán. Việc kiểm tra, giám sát không chặt chẽ còn dẫn tới tình trạng trồng cao su không đúng mục đích, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.

Thanh tra còn chỉ ra ở nhiều cấp, Tổng công ty Giấy Việt Nam bị xác định chậm phê duyệt điều lệ hoạt động của Công ty TNHH MTV nguyên liệu giấy Miền Nam; thiếu kiểm tra, giám sát việc lập phương án sử dụng đất và việc sử dụng đất vào mục đích trồng rừng khi chưa được giao, cho thuê. Tổng công ty cũng cho phép khai thác một số diện tích rừng keo, thông chưa đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Ở phía địa phương, UBND tỉnh Kon Tum trước đây đã ban hành văn bản tạm giao và biên bản thỏa thuận giao quản lý, sử dụng đất để trồng rừng nguyên liệu giấy nhưng không tiến hành bàn giao đất tại thực địa, vì vậy không xác định được chính xác diện tích đất doanh nghiệp thực tế quản lý, sử dụng.

Đáng chú ý, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Kon Tum cũ đã ký hợp đồng thuê đất với Công ty TNHH MTV nguyên liệu giấy Miền Nam trong khi chưa có quyết định cho thuê đất. Việc thẩm định, trình phê duyệt phương án sử dụng đất cũng không đúng diện tích thực tế doanh nghiệp đang sử dụng và diện tích đã bị thu hồi, bàn giao địa phương quản lý.

Ngoài ra, theo kết luận thanh tra, các huyện cũ trước đây chưa lập phương án sử dụng, kiểm tra, rà soát, theo dõi đối với 3.000,17 ha đất thu hồi từ Công ty TNHH MTV nguyên liệu giấy Miền Nam giao về địa phương quản lý.

Đất bỏ trống, bị lấn chiếm trên diện rộng

Những tồn tại tương tự tiếp tục được Thanh tra Chính phủ chỉ rõ tại Tập đoàn Tân Mai trên địa bàn các tỉnh: Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng trước sắp xếp đơn vị hành chính.

Kết luận nêu rõ, doanh nghiệp chưa rà soát đầy đủ hiện trạng sử dụng đất, chưa lập phương án sử dụng đất, chưa xác định rõ diện tích và ranh giới. Công tác quản lý bị đánh giá là lỏng lẻo, để xảy ra tình trạng người dân xâm canh, lấn chiếm với diện tích 2.476,595 ha tại tỉnh Đắk Lắk; 1.011,64 ha tại tỉnh Đắk Nông cũ và 492,041 ha tại tỉnh Lâm Đồng.

Không chỉ bị lấn chiếm, một lượng lớn đất được thuê để trồng rừng vẫn chưa được đưa vào sử dụng đúng mục đích. Thanh tra Chính phủ xác định, diện tích chưa thực hiện trồng rừng gồm 1.553,4 ha tại tỉnh Đắk Lắk; 808,17 ha tại tỉnh Đắk Nông cũ và 69,3 ha tại tỉnh Lâm Đồng.

Tập đoàn Tân Mai cũng chưa thực hiện đầy đủ thủ tục về nghĩa vụ tài chính đối với 97,5 ha đất tại huyện Bảo Lâm cũ và 560,55 ha tại huyện Đam Rông cũ.

Tuy nhiên, trách nhiệm không chỉ thuộc doanh nghiệp, tại tỉnh Đắk Lắk, Thanh tra Chính phủ chỉ rõ cơ quan chức năng chưa có biện pháp xử lý đối với 1.553,4 ha đất chưa được đưa vào sử dụng; đồng thời 1.530,11 ha đất thu hồi từ Tập đoàn Tân Mai giao địa phương quản lý chưa được lập phương án sử dụng theo quy định.

Tại tỉnh Đắk Nông cũ, các cơ quan chức năng chưa xử lý 808,17 ha đất của Tập đoàn Tân Mai chưa trồng rừng. UBND tỉnh còn chưa ban hành quyết định thu hồi đối với 2,21 ha đất mà từ năm 2013 huyện Đắk Glong cũ đã thông báo thu hồi để làm đường liên xã.

Thanh tra Chính phủ xác định, nguyên nhân chủ quan xuất phát từ việc quản lý, sử dụng đất của các doanh nghiệp còn lỏng lẻo, thiếu kiểm tra, giám sát, không nắm rõ ranh giới; chậm hoàn thiện thủ tục đất đai, không đưa đất vào sử dụng, gây lãng phí nguồn lực. Trong khi đó, tình trạng người dân lấn, chiếm đất, rừng trái phép kéo dài nhưng chưa được xử lý dứt điểm.

Từ kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ yêu cầu các bộ, địa phương và doanh nghiệp liên quan rà soát, làm rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân qua các thời kỳ; xem xét xử lý các hành vi vi phạm, khắc phục hậu quả và đưa đất vào sử dụng đúng quy định.

Đặc biệt, đối với những diện tích tiếp tục không được đưa vào sử dụng, Thanh tra Chính phủ yêu cầu xem xét thu hồi theo pháp luật. Trường hợp trong quá trình thực hiện kết luận phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, vụ việc phải được chuyển cơ quan chức năng xử lý theo quy định.