Hệ sinh thái xuyên biên giới nâng tầm nông nghiệp công nghệ cao

Tọa đàm "Kết nối hệ sinh thái nông nghiệp công nghệ cao và chuỗi giá trị xuyên biên giới", diễn ra trong khuôn khổ Hội nghị Thường niên các Nhà Tiên phong lần thứ 17 (WEF AMNC 2026), tại Trung Quốc, đã mở ra nhiều định hướng hợp tác thực chất nhằm đưa khoa học công nghệ trở thành động lực phát triển nông nghiệp xanh, hiện đại và hội nhập.

Đại sứ Việt Nam tại Trung Quốc Phạm Thanh Bình cho rằng, ngành nông nghiệp toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ dưới tác động của khoa học công nghệ nhằm giải quyết những thách thức ngày càng lớn về an ninh lương thực và biến đổi khí hậu.

Theo Đại sứ Bình, việc kết hợp lợi thế sản xuất nông nghiệp của Việt Nam, năng lực công nghệ của Trung Quốc cùng thế mạnh đổi mới sáng tạo của Israel sẽ tạo nền tảng hình thành các chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững.

Đại sứ Phạm Thanh Bình cho biết, Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển nông nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn. Trong đó, TP.HCM giữ vai trò hạt nhân với lợi thế là trung tâm đổi mới sáng tạo, logistics và đầu mối kết nối các vùng sản xuất với thị trường quốc tế.

Qua quá trình theo dõi sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và công nghệ sinh học tại Trung Quốc, Đại sứ đánh giá, đây là "thời điểm vàng" để Việt Nam mở rộng hợp tác về nông nghiệp thông minh, logistics số và thương mại điện tử xuyên biên giới. Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc cam kết sẽ tiếp tục đồng hành, kết nối các đối tác nhằm hiện thực hóa các cơ hội hợp tác này.

Để hiện thực hóa định hướng trên, ông Lê Trường Duy, Giám đốc Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại TP.HCM (HCMC C4IR) đề xuất, xây dựng một mạng lưới đối thoại thường xuyên giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và chuyên gia quốc tế nhằm kịp thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong thực tiễn.

Theo ông Duy, Việt Nam cần chủ động triển khai các dự án nghiên cứu chung trong khuôn khổ hợp tác song phương và khu vực, đặc biệt với các hệ sinh thái AgriTech và FoodTech phát triển như Israel và Hàn Quốc.

Bên cạnh đó, TP.HCM cần tập trung thu hút nguồn lực đầu tư công - tư để chuẩn hóa hạ tầng dữ liệu, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung và thiết kế các cơ chế tài chính, tín dụng phù hợp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp thương mại hóa công nghệ nông nghiệp.

Ông Lior Yafe, Trưởng Ban Hợp tác với các tổ chức quốc tế thuộc Cơ quan Đổi mới sáng tạo Israel cho rằng, ngành nông nghiệp đang đối mặt ba thách thức lớn gồm chi phí đầu tư cao, môi trường pháp lý phức tạp và khoảng cách giữa nghiên cứu với thương mại hóa.

Kinh nghiệm của Israel là Chính phủ đóng vai trò "nhà đầu tư mạo hiểm", trực tiếp tài trợ nghiên cứu, phát triển các phòng thí nghiệm hướng thương mại và xây dựng bản đồ hệ sinh thái Agritech để thúc đẩy hợp tác xuyên biên giới.

Từ kinh nghiệm nhiều năm đưa nông sản Việt Nam vào thị trường Trung Quốc, bà Tống Na, Trưởng đại diện Tập đoàn Sunwah khu vực Đông Bắc Trung Quốc cho rằng, nông nghiệp Việt Nam chỉ có thể nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu nếu thực hiện đồng thời ba yêu cầu: chuẩn hóa chất lượng, số hóa truy xuất nguồn gốc và cao cấp hóa thương hiệu.

Theo bà Na, Sunwah đã phối hợp xây dựng "Việt Nam Nông Trường Quán" trên các sàn thương mại điện tử Trung Quốc, kết nối với các trung tâm logistics lớn tại Quảng Châu và thành lập trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp hai nước trong toàn bộ quy trình từ tư vấn, kết nối đến kiểm soát rủi ro khi xuất khẩu.

Tại tọa đàm, ông Phạm Công Tuấn Hạ, thành viên HĐQT độc lập Nam A Bank, chia sẻ câu chuyện tái cơ cấu ngành chè Lâm Đồng thông qua thương hiệu Đôi Dép. Thay vì xuất khẩu nguyên liệu thô, doanh nghiệp lựa chọn phát triển phân khúc chè chất lượng cao, đồng thời ứng dụng công nghệ số trong toàn bộ quy trình sản xuất.

Đặc biệt, việc triển khai hệ thống đo lường sinh khối hấp thụ carbon đạt 27 tín chỉ carbon/ha/năm đã mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon và thúc đẩy hợp tác về công nghệ viễn thám, IoT trong nông nghiệp.

Không chỉ dừng ở sản xuất, AI đang được kỳ vọng sẽ tái cấu trúc toàn bộ chuỗi cung ứng nông nghiệp. Bà Valeria Kogan, nhà sáng lập kiêm CEO Fermata (Israel) cho biết, hệ thống giải pháp ứng dụng thị giác máy tính kết hợp AI để giám sát sức khỏe cây trồng thông qua camera thông thường, có thể phát hiện sâu bệnh ngay từ giai đoạn rất sớm, giúp giảm tới 50% chi phí giám sát trực tiếp trong các trang trại nhà kính.

Ông Jin Jeong, CEO PinkPacker (Hàn Quốc) cho rằng, thông qua AI, hệ thống tự động xử lý chứng từ xuất nhập khẩu, kết hợp cảm biến IoT theo dõi nhiệt độ và độ tươi theo thời gian thực trong chuỗi lạnh, qua đó hạn chế tình trạng lãng phí từ 15-20% sản lượng thịt do mất cân bằng cung - cầu trong phân phối.

Ông Lã Đại Cường, Chủ tịch Tập đoàn Thủy sản Liêu Ngư (Trung Quốc), chia sẻ mô hình chuyển đổi từ khai thác truyền thống sang công nghiệp sinh học biển, ứng dụng AI, dữ liệu lớn và công nghệ gene nhằm nâng cao giá trị gia tăng của ngành thủy sản.

Tại tọa đàm, các đại biểu khẳng định, nông nghiệp hiện đại không còn là lĩnh vực sản xuất độc lập mà phải được đặt trong hệ sinh thái liên kết giữa công nghệ, chế biến, logistics, tài chính và thị trường toàn cầu.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tọa đàm thống nhất bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: xây dựng mạng lưới kết nối thường xuyên giữa Nhà nước - doanh nghiệp - nhà khoa học; mở rộng hợp tác quốc tế về AI, AgriTech và FoodTech; thu hút đầu tư phát triển hạ tầng nông nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là Đề án "Đại nông nghiệp đô thị công nghệ cao" của TP.HCM. Đồng thời, xây dựng các gói tín dụng chuyên biệt hỗ trợ doanh nghiệp và startup nông nghiệp công nghệ cao.

Theo các chuyên gia, với sự tham gia của các cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu, định chế tài chính và doanh nghiệp quốc tế, tọa đàm đã vượt ra ngoài khuôn khổ một diễn đàn trao đổi, trở thành nền tảng khởi đầu cho các chương trình hợp tác thực chất, mở đường để TP.HCM từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và nông nghiệp số của khu vực.

Từ ngày 22 - 26/6, đoàn công tác do ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP.HCM làm trưởng đoàn tham dự Hội nghị Thường niên các Nhà Tiên phong lần thứ 17 (WEF AMNC 2026) tại TP Đại Liên (Trung Quốc).

Bên cạnh các hoạt động chính thức của hội nghị, đoàn tổ chức nhiều chương trình xúc tiến đầu tư, tọa đàm chuyên sâu và kết nối hợp tác giữa doanh nghiệp, viện, trường Việt Nam với các địa phương, tổ chức và tập đoàn quốc tế.

Trong khuôn khổ hội nghị, lãnh đạo TP.HCM tham dự 7 phiên thảo luận về các chủ đề chiến lược như sản xuất xanh, công nghệ mới nổi, chuyển dịch năng lượng, liên kết APEC - ASEAN, chiến lược công nghiệp hóa và xu hướng dịch chuyển dòng vốn đầu tư quốc tế.