Hình thành mạng lưới cán bộ am hiểu về trồng lúa giảm phát thải

Sáng 15/9, tại tỉnh Cà Mau, Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) và Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau tổ chức Chương trình tập huấn Giảng viên nguồn (TOT) về Quản lý dinh dưỡng chính xác và đánh giá tuân thủ Quy trình 1 triệu ha canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Chương trình thu hút gần 130 đại biểu thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cán bộ của 20 xã, phường và gần 50 HTX triển khai Đề án trên địa bàn tỉnh. Đây được xem là lực lượng nòng cốt trong việc đưa các yêu cầu kỹ thuật của quy trình sản xuất đến cơ sở, góp phần bảo đảm việc áp dụng được thống nhất, đồng bộ.

Chuẩn hóa quy trình

Sau giai đoạn thí điểm 2024-2025, Đề án “1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long” bước vào giai đoạn nhân rộng 2026-2030. Cùng với việc mở rộng diện tích, yêu cầu đặt ra là các quy trình kỹ thuật phải được triển khai sâu rộng đến cấp xã.

Tại Cà Mau, kế hoạch đến năm 2030 dự kiến mở rộng diện tích tham gia Đề án lên gần 55.000 ha. Quy mô này đòi hỏi địa phương không chỉ có diện tích sản xuất phù hợp mà còn phải xây dựng được đội ngũ cán bộ, hợp tác xã đủ năng lực hướng dẫn, theo dõi và hỗ trợ nông dân thực hiện đúng quy trình.

Nội dung tập huấn lần này tập trung vào những kỹ thuật cốt lõi của sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp như quản lý dinh dưỡng chính xác, bón phân hợp lý theo nguyên tắc “4 đúng”, giảm lượng giống và vật tư đầu vào, quản lý nước hiệu quả và giảm phát thải khí nhà kính.

Theo PGS.TS. Nguyễn Văn Bộ, Cố vấn cao cấp, quản lý dinh dưỡng chính xác trước hết là đưa quyết định bón phân về đúng với nhu cầu thực tế của từng thửa ruộng, thay vì áp dụng một công thức chung. Khi bón đúng loại, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng cách, nông dân không chỉ sử dụng phân bón hiệu quả hơn mà còn có thể giảm chi phí đầu vào, hạn chế thất thoát dinh dưỡng và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Cụ thể hóa nguyên tắc này, công cụ Bón phân đúng (RCM) được giới thiệu để cán bộ địa phương trực tiếp thực hành dưới sự hướng dẫn của IRRI.

Bà Trần Thị Cẩm Nhung, chuyên gia IRRI chia sẻ, quản lý dinh dưỡng chính xác giúp chuyển nguyên tắc ‘4 đúng’ thành những khuyến nghị cụ thể cho từng thửa ruộng. Công cụ RCM hỗ trợ cán bộ đưa ra quyết định bón phân phù hợp với điều kiện và từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa. Việc đào tạo giảng viên nguồn về công cụ này sẽ góp phần thống nhất cách hướng dẫn và từng bước đưa quản lý dinh dưỡng chính xác đến nhiều vùng sản xuất hơn trong giai đoạn nhân rộng Đề án.

Không chỉ tập trung vào kỹ thuật canh tác, chương trình còn giới thiệu công cụ Viricert nhằm số hóa việc đánh giá mức độ tuân thủ Quy trình qua 10 khâu thực hành sản xuất. Đây là cơ sở để xem xét cấp quyền sử dụng nhãn hiệu “Gạo Việt Xanh Phát Thải Thấp” do VIETRISA quản lý.

Bà Trần Thị Mỹ Hạnh, đại diện VIETRISA nhấn mạnh, khi Đề án được nhân rộng trên diện tích lớn, dữ liệu về mức độ tuân thủ quy trình sẽ ngày càng quan trọng, không chỉ để theo dõi và quản lý sản xuất mà còn để tạo dựng niềm tin về chất lượng và phương thức canh tác.

Viricert giúp số hóa việc ghi nhận và đánh giá tuân thủ, tạo cơ sở minh chứng rõ ràng cho quá trình xem xét cấp quyền sử dụng nhãn hiệu Gạo Việt Xanh Phát Thải Thấp. Đây là một bước quan trọng để kết nối thực hành sản xuất trên đồng ruộng với giá trị và nhận diện của hạt gạo trên thị trường.

Lấy nông dân làm trung tâm, tạo lực lượng nòng cốt

Một điểm đáng chú ý của chương trình là cách tiếp cận bao trùm giới và lấy nông dân làm trung tâm. Theo đó, mỗi hộ gia đình được nhìn nhận như một hệ thống ra quyết định, trong đó cả nam giới và phụ nữ đều cần được tiếp cận thông tin, tham gia học tập và cùng trao đổi về cách áp dụng kỹ thuật.

Bà Đinh Kim Dung, chuyên gia IRRI phân tích, lấy nông dân làm trung tâm không chỉ là đưa kỹ thuật đến với nhiều người hơn, mà còn là bảo đảm kỹ thuật đến đúng những người tham gia sản xuất và ra quyết định trong mỗi hộ gia đình. Phụ nữ và nam giới thường cùng tham gia các công việc trên đồng ruộng cũng như quyết định về đầu tư và sản xuất, vì vậy cả hai cần có cơ hội tiếp cận thông tin và cùng trao đổi về cách áp dụng. Khi nhân rộng Đề án, việc theo dõi ai được tiếp cận, ai thực sự áp dụng và những nhóm nào còn bị bỏ sót sẽ giúp địa phương và hợp tác xã điều chỉnh cách hỗ trợ, để các giải pháp kỹ thuật có khả năng được áp dụng thực tế và bền vững hơn.

Tại chương trình, các đại biểu làm việc theo nhóm, xây dựng kế hoạch nhân rộng quản lý dinh dưỡng chính xác cấp xã và trình bày tại phiên toàn thể. Cách làm này giúp chuyển kiến thức từ lớp tập huấn thành những bước triển khai cụ thể, phù hợp với điều kiện từng địa bàn.

Ông Võ Đăng Ký, Cán bộ Phòng Kinh tế xã Vĩnh Lộc chia sẻ, là cán bộ trực tiếp làm việc tại cơ sở, chúng tôi hiểu rằng một kỹ thuật muốn áp dụng được thì phải phù hợp với điều kiện sản xuất và cách làm của nông dân. Qua lớp TOT, chúng tôi được thực hành cụ thể về quản lý dinh dưỡng chính xác, sử dụng công cụ RCM và đánh giá tuân thủ quy trình. Những kiến thức này giúp chúng tôi có thêm cơ sở để khi trở về xã có thể phối hợp với hợp tác xã hướng dẫn nông dân dễ hiểu, dễ áp dụng hơn, thay vì chỉ truyền đạt lý thuyết. Chúng tôi cũng sẽ dựa trên kế hoạch đã xây dựng tại lớp để từng bước triển khai phù hợp với tình hình thực tế của địa phương.

Với mục tiêu gần 55.000 ha tham gia Đề án vào năm 2030, Cà Mau đang đứng trước yêu cầu phải nâng cao năng lực tổ chức sản xuất song song với mở rộng diện tích. Trong đó, đội ngũ giảng viên nguồn tại cơ sở sẽ giữ vai trò kết nối giữa yêu cầu kỹ thuật của Đề án với thực tiễn đồng ruộng.

Ông Nguyễn Trần Thức, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Cà Mau cho rằng, với yêu cầu triển khai Đề án xuống cấp xã, việc đào tạo đội ngũ giảng viên nguồn và xây dựng kế hoạch hành động cụ thể cho từng địa bàn là rất cần thiết. Mỗi xã có điều kiện sản xuất và cách tổ chức khác nhau, vì vậy kiến thức, công cụ được tập huấn cần được vận dụng linh hoạt vào thực tế. Qua đó, cán bộ địa phương và hợp tác xã có thể hướng dẫn nông dân phù hợp hơn, đồng thời theo dõi và từng bước mở rộng các thực hành canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Việc chuẩn hóa đội ngũ TOT vì vậy không chỉ dừng ở hoạt động đào tạo kiến thức, mà hướng tới hình thành mạng lưới cán bộ có khả năng “cầm tay chỉ việc” tại cơ sở. Khi các kỹ thuật về dinh dưỡng, nước, giống, vật tư đầu vào và giảm phát thải được chuyển hóa thành những hướng dẫn cụ thể cho từng vùng sản xuất, quá trình nhân rộng Đề án sẽ có thêm nền tảng để đi vào thực chất.

Đây cũng là bước chuẩn bị quan trọng để Cà Mau từng bước chuyển từ triển khai mô hình sang tổ chức sản xuất theo quy trình, có dữ liệu, có giám sát và có khả năng tạo dựng giá trị cho hạt gạo chất lượng cao, phát thải thấp trên thị trường.