Hồ thủy lợi cạn kiệt, Quảng Ngãi căng mình chống hạn

Hồ chứa cạn kiệt, nông dân xoay xở cứu lúa

Tại khu vực Phổ Nhơn (cũ), nay là xã Nguyễn Nghiêm (tỉnh Quảng Ngãi), trong vụ hè thu 2026, nhiều diện tích lúa đối mặt với tình trạng thiếu nước do nguồn tưới từ hồ Sở Hầu và hồ Lổ Lá suy giảm nghiêm trọng. Nhiều năm qua, đây là 2 hồ chứa chính cung cấp nước tưới cho sản xuất nông nghiệp của địa phương. Thế nhưng, sau hơn 3 tháng liên tục không có mưa, mực nước tại cả 2 hồ đều xuống thấp, có thời điểm dưới mực nước chết.

Ông Lê Hoàng Nhân, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Phổ Nhơn cho biết, HTX đang quản lý hơn 300 ha lúa. Từ trước khi gieo sạ khoảng một tháng đến gần cuối vụ, thời tiết hầu như không có mưa. Chưa có năm nào tình hình hạn hán lại nặng như năm nay.

“Riêng diện tích lúa sử dụng nguồn nước từ hồ Sở Hầu có khoảng 40 ha thiếu nước trầm trọng, hồ Lổ Lá khoảng 20 ha lúa bị hạn nặng. Để cứu diện tích này, HTX phải tổ chức chống hạn 3 đợt, mỗi đợt kéo dài khoảng 7 ngày đồng thời vận động người dân đóng máy, khoan giếng, tận dụng khoảng 65 giếng khoan cả mới và cũ để bổ sung nguồn nước tưới cho vụ hè thu”, ông Nhân nói.

Theo ông Huỳnh Thanh Thao, Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Nghiêm, sản xuất nông nghiệp ở khu vực Phổ Nhơn cũ phụ thuộc lớn vào nguồn nước từ 2 hồ Sở Hầu và Lổ Lá do Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Quảng Ngãi quản lý. Hiện cả 2 hồ đều còn rất ít nước, khó đáp ứng nhu cầu tưới. Tình trạng khô hạn thường xuất hiện vào giữa và cuối vụ hè thu, nhưng năm nay diễn biến nghiêm trọng hơn.

Địa phương đã chỉ đạo HTX đặt trạm bơm, tận dụng nước từ các ao, hồ nhỏ phía hạ nguồn và giếng khoan để cấp nước cho đồng ruộng. Tuy nhiên, lượng nước tại các ao, hồ cũng hạn chế nên phải tổ chức bơm luân phiên. “Xã yêu cầu người dân sử dụng nước tiết kiệm, triển khai các giải pháp chống hạn cấp bách, đồng thời tính toán chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên những diện tích đất lúa thường xuyên thiếu nước. Về lâu dài, địa phương đề xuất nạo vét các hồ chứa để nâng dung tích, tăng khả năng tích nước phục vụ sản xuất”, ông Thao cho biết.

Tại xã Đông Sơn, tình trạng thiếu nước cũng diễn ra gay gắt. Toàn xã hiện có 14 hồ chứa phục vụ sản xuất vụ hè thu nhưng do nắng nóng kéo dài, hầu hết các hồ đều xuống thấp, trong đó 7 hồ đã xuống mực nước chết.

Hồ An Hội rộng khoảng 14 ha, phục vụ nước tưới cho khoảng 55 ha lúa, là một trong những hồ chứa lớn của địa phương. Trong vụ hè thu này, Hợp tác xã Nông nghiệp Bình Thanh Đông phải lắp đặt máy bơm giữa lòng hồ để tận dụng lượng nước còn sót lại, cấp cho khoảng 25 ha lúa đang khô hạn. Tuy nhiên, chỉ sau 4 ngày hoạt động, máy bơm buộc phải dừng vì mực nước xuống chạm đáy.

Theo ông Huỳnh Văn Hai, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Bình Thanh Đông, suốt nhiều tháng liền không có mưa, cộng với nắng nóng gay gắt khiến các hồ chứa rút nước rất nhanh. “Tình trạng khô hạn năm nào cũng xảy ra, nhưng hồ An Hội kiệt nước, trơ đáy như vụ này thì hàng chục năm nay mới lặp lại. Người dân rất lo lắng. HTX đã gấp rút triển khai bơm nước cứu lúa nhằm hạn chế thiệt hại”, ông Hai cho biết.

Chủ động nguồn nước cho những vụ tới

Không chỉ những hồ chứa tại Nguyễn Nghiêm và Đông Sơn, nguồn nước thủy lợi tại nhiều khu vực phía Đông Quảng Ngãi đang suy giảm nhanh. Theo Chi cục Thủy lợi tỉnh Quảng Ngãi, khu vực phía Đông tỉnh hiện có 127 hồ chứa. Dung tích bình quân các hồ chứa chỉ còn khoảng 35%.

Riêng hồ chứa nước Nước Trong hiện còn khoảng 112,62 triệu m³, tương đương 38,9% dung tích hồ. Nắng nóng gay gắt kéo dài, kết hợp ảnh hưởng của gió phơn Tây Nam khiến nền nhiệt trên địa bàn luôn duy trì ở mức cao, làm mực nước các hồ giảm nhanh. Trong khi đó, dòng chảy trên các sông, suối và lưu vực sông Trà Khúc tiếp tục ở mức thấp, ảnh hưởng lớn đến nguồn nước tích trữ và khả năng cấp nước tưới cho vụ hè thu.

Theo Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Quảng Ngãi, đơn vị đang quản lý 24 hồ chứa. Dung tích bình quân các hồ còn khoảng 35% dung tích thiết kế. Trong đó, 6 hồ có dung tích dưới 20%, một số hồ chỉ còn khoảng 10%. Đối với một số hồ chứa có dung tích trữ thấp, mực nước sụt giảm nhanh như hồ Sở Hầu ở xã Nguyễn Nghiêm, công ty đã xây dựng phương án chống hạn, tính đến việc khai thác phần dung tích chết của hồ khi dung tích hữu ích không còn, nhằm đáp ứng yêu cầu nguồn nước cho các cánh đồng.

Từ thực tế thiếu nước tại nhiều địa phương, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi yêu cầu các xã, phường, đặc khu phía đông và Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Quảng Ngãi rà soát, xác định cụ thể diện tích có khả năng bảo đảm tưới, diện tích cần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, diện tích bị hạn và diện tích phải dừng sản xuất do không đủ nước.

Trên cơ sở đó, các địa phương phải đề xuất giải pháp chống hạn phù hợp với đặc thù từng khu vực, từng công trình thủy lợi; chủ động sử dụng nguồn kinh phí được hỗ trợ, ngân sách địa phương và các nguồn lực hợp pháp khác để triển khai các giải pháp cấp bách phòng, chống hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.

Đối với những diện tích thường xuyên thiếu nước, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương cần tính toán chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp, tránh sản xuất trong điều kiện không bảo đảm nguồn nước.

Ông Nhâm Xuân Sỹ, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Quảng Ngãi, năm nay nắng nóng xuất hiện sớm, kéo dài hơn trung bình nhiều năm, trong khi lượng mưa giảm mạnh khiến dung tích nhiều hồ chứa sụt giảm đáng kể. Đáng chú ý, trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12/2026, El Niño được dự báo có khả năng đạt cường độ rất mạnh với xác suất lên tới 81%, làm gia tăng nguy cơ mùa mưa năm 2026 thiếu hụt lượng mưa.

“Nguồn nước suy giảm không chỉ tác động đến vụ đông xuân 2026-2027 mà còn ảnh hưởng đến vụ hè thu năm 2027. Vì vậy, ngay từ bây giờ cần đặc biệt lưu ý việc tích trữ nguồn nước tại các hồ chứa để phục vụ sản xuất trong thời gian tới. Các địa phương cần chủ động rà soát những diện tích không bảo đảm nguồn nước tưới để có phương án chuyển đổi sang các loại cây trồng chịu hạn tốt hơn, đồng thời tổ chức tưới luân phiên, sử dụng nước tiết kiệm”, ông Sỹ khuyến cáo.