HTX giữ vai trò kết nối, nâng giá trị nông sản Tây Ninh

Không còn dừng ở việc cung ứng vật tư, chuyển giao kỹ thuật hay hỗ trợ nông dân tiêu thụ sản phẩm, nhiều hợp tác xã (HTX) ở Tây Ninh đang từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản. Từ tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát quy trình sản xuất đến xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và kết nối doanh nghiệp, HTX đang trở thành mắt xích quan trọng trong quá trình nâng chất lượng nông sản.

Từ sản xuất riêng lẻ đến vùng nguyên liệu

Tại xã Hòa Hội, HTX Sản xuất và Dịch vụ nông nghiệp Hùng Hậu đang từng bước thay đổi phương thức hoạt động theo hướng gắn sản xuất với nhu cầu thị trường. Phát huy lợi thế cánh đồng liền thửa, HTX phối hợp với nông dân đưa giống cây trồng mới vào sản xuất, đồng thời liên kết với doanh nghiệp trong cung cấp giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, chuyển giao kỹ thuật và thu mua sản phẩm.

Trong số các giống được HTX chú trọng, nếp IR 4625 đang được mở rộng diện tích. Ông Hoàng Phú Hậu, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Sản xuất và Dịch vụ nông nghiệp Hùng Hậu, cho biết HTX bắt đầu tập trung phát triển cây nếp từ năm 2021.

Theo ông Hậu, thời gian đầu việc thay đổi tập quán canh tác gặp không ít khó khăn bởi mỗi hộ có một cách làm khác nhau. Tuy nhiên, kết quả từ những hộ mạnh dạn áp dụng quy trình mới dần tạo niềm tin cho các thành viên.

Lượng phân bón có thể giảm khoảng 40%, thuốc bảo vệ thực vật cũng giảm, trong khi hiệu quả kinh tế cao hơn một số giống lúa thông thường, ông Hậu cho biết.

Điều HTX hướng tới không chỉ là thay đổi một giống cây trồng mà quan trọng hơn là hình thành cách tổ chức sản xuất thống nhất. Khi nông dân cùng thực hiện quy trình, sản phẩm có chất lượng đồng đều hơn, tạo điều kiện xây dựng vùng nguyên liệu và đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp.

Ông Dương Văn Vũ, ngụ ấp Hòa Hợp, cho biết trước đây lúa, nếp chủ yếu được bán cho thương lái nên giá cả thường biến động. Tham gia HTX giúp nông dân có thêm kênh tiêu thụ, việc thu mua ổn định hơn và yên tâm đầu tư sản xuất.

Tại xã Đông Thành, HTX Nông nghiệp Dịch vụ Đúng Sạch cũng tập trung phát triển sản phẩm gạo theo hướng nâng chất lượng. Cơ giới hóa, áp dụng tiến bộ kỹ thuật, kiểm soát quy trình canh tác, xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc được HTX chú trọng.

Ở xã Thạnh Đức, mô hình liên kết sản xuất được triển khai thông qua các tổ liên kết. Doanh nghiệp tham gia hướng dẫn kỹ thuật, thống nhất lịch sản xuất và bao tiêu sản phẩm sau thu hoạch. Ông Trần Văn Dính, ngụ ấp Cẩm An, cho biết lúa được Công ty Đức Thành thu mua với mức giá tương đối cao so với mặt bằng chung. Có đầu ra ngay từ đầu vụ giúp nông dân chủ động hơn trong sản xuất.

Theo anh Trần Thành Thật, Giám đốc HTX Kinh doanh - Dịch vụ lúa giống, vật tư nông nghiệp Trần Thật, thành viên các tổ liên kết được hỗ trợ vật tư, kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm với mức giá ổn định. Qua đó, nông dân giảm bớt sự phụ thuộc vào thương lái và hạn chế rủi ro khi thị trường biến động.

Công nghệ và truy xuất để nâng giá trị

Trong chuỗi giá trị nông sản, tổ chức sản xuất mới là điều kiện cần. Để sản phẩm có giá trị cao hơn, các HTX còn phải đáp ứng yêu cầu về tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và thị trường tiêu thụ.

Tại xã Long Chữ, HTX Cây ăn trái và Dịch vụ nông nghiệp Long Chữ Xanh tập trung phát triển mít ruột đỏ và dưa lưới theo tiêu chuẩn VietGAP. HTX đồng thời xây dựng mã số vùng trồng, từng bước hoàn thiện các điều kiện để đưa sản phẩm vào thị trường xuất khẩu chính ngạch.

Việc xây dựng mã số vùng trồng cũng đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn đối với từng thành viên. Quy trình sản xuất phải được thống nhất, quá trình chăm sóc phải được ghi chép và các yếu tố đầu vào được kiểm soát. Đây là nền tảng để liên kết những diện tích nhỏ lẻ hình thành vùng nguyên liệu đủ khả năng cung cấp cho các đơn hàng lớn.

Tại HTX Rau an toàn Phước Hòa, xã Long Cang, công nghệ được xem là một trong những giải pháp nâng hiệu quả sản xuất.

Với khoảng 11 ha diện tích canh tác, HTX đầu tư hệ thống rau thủy canh trong nhà lưới, sử dụng phân vi sinh, hệ thống tưới tiết kiệm và máy tự động hỗ trợ khâu gieo hạt. Sản phẩm được liên kết tiêu thụ với các doanh nghiệp và chuỗi siêu thị trong và ngoài tỉnh, sản lượng đạt hơn 600 tấn rau sạch mỗi năm.

Giám đốc HTX Kiều Anh Dũng cho biết ứng dụng công nghệ giúp kiểm soát tốt hơn chất lượng sản phẩm, đồng thời nâng hiệu quả kinh tế trên từng đơn vị diện tích. HTX cũng đang chuyển đổi số trong quản lý sản xuất thông qua nhật ký điện tử và mã QR truy xuất nguồn gốc.

Câu chuyện của HTX Cây ăn trái Bàu Đồn, xã Truông Mít, cho thấy quy mô sản xuất cũng đang được mở rộng gắn với yêu cầu nâng chất lượng. Thành lập năm 2020 với 32 thành viên và hơn 40 ha diện tích sản xuất, đến nay HTX có 62 thành viên, diện tích liên kết hơn 115 ha. Sản phẩm sầu riêng của HTX được công nhận OCOP 4 sao, vùng sản xuất được đăng ký mã số và sản phẩm có mã QR truy xuất nguồn gốc.

Việc chuẩn hóa vùng sản xuất, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu đang mở thêm cơ hội cho nông sản tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao.

Chuyển từ tăng số lượng sang nâng chất lượng

Theo Liên minh HTX tỉnh, Tây Ninh hiện có 550 HTX, trong đó 470 HTX đang hoạt động. Riêng lĩnh vực nông nghiệp có 361 HTX, với 279 HTX đang hoạt động và 519 tổ hợp tác.

Toàn tỉnh có khoảng 330 HTX được đánh giá hoạt động hiệu quả. Doanh thu bình quân đạt trên 5,8 tỷ đồng/HTX/năm; lợi nhuận bình quân khoảng 375 triệu đồng/HTX/năm. Thu nhập bình quân của lao động thường xuyên đạt khoảng 85 triệu đồng/năm.

Nhiều HTX đã áp dụng VietGAP, GlobalGAP, sản xuất hữu cơ, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và phát triển sản phẩm OCOP. Tây Ninh hiện có 417 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao.

Tuy nhiên, năng lực giữa các HTX vẫn còn chênh lệch. Một số HTX có quy mô nhỏ, thiếu vốn đầu tư, nhân lực quản trị còn hạn chế. Việc liên kết với doanh nghiệp ở một số nơi chưa ổn định, trong khi khả năng tham gia vào chế biến và phát triển thị trường còn hạn chế.

Đây là lý do tỉnh đang chuyển trọng tâm từ phát triển số lượng sang nâng cao chất lượng hoạt động của kinh tế tập thể.

Trong năm 2026, tỉnh hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng khoảng 1.100 lượt cán bộ quản lý nhà nước, cán bộ HTX và thành viên; đồng thời triển khai các hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ HTX tham gia hội chợ, triển lãm và kết nối giao thương.

Tỉnh cũng hỗ trợ gần 13,7 tỷ đồng cho 3 dự án đầu tư cơ sở hạ tầng HTX và hơn 4,4 tỷ đồng thực hiện 14 dự án, phương án liên kết cho 13 HTX.

Theo định hướng phát triển, các HTX được khuyến khích mở rộng quy mô, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Hiệu quả sản xuất, thu nhập của thành viên và sức cạnh tranh của sản phẩm được đặt lên hàng đầu.

Năm 2027, Tây Ninh đặt mục tiêu có 60% tổng số HTX được đánh giá khá, tốt; riêng HTX nông nghiệp đạt 70%. Trong nhóm HTX nông nghiệp khá, tốt, tỉnh phấn đấu 65% tham gia liên kết sản xuất, tiêu thụ theo chuỗi giá trị và trên 25% ứng dụng công nghệ cao.

Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh Lâm cho biết tỉnh định hướng xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, minh bạch, trách nhiệm, tạo giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, nông dân là chủ thể, HTX là cầu nối, doanh nghiệp là động lực; khoa học công nghệ và chuyển đổi số là nền tảng, thị trường là định hướng.

Thực tế tại các HTX cho thấy, khi sản xuất được tổ chức bài bản, nông dân không chỉ có thêm hỗ trợ về vật tư và kỹ thuật mà còn có cơ hội tiếp cận thị trường ổn định hơn. Doanh nghiệp cũng thuận lợi hơn trong việc tìm kiếm nguồn nguyên liệu có quy mô, chất lượng đồng đều và đáp ứng yêu cầu truy xuất.

Trong quá trình cơ cấu lại ngành nông nghiệp, HTX vì vậy không chỉ là nơi tập hợp nông dân. Vai trò quan trọng hơn là tổ chức lại sản xuất, kết nối các hộ thành vùng nguyên liệu và đưa sản phẩm từ đồng ruộng đến thị trường theo một chuỗi có kiểm soát.

Khi liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp được củng cố, giá trị của nông sản không chỉ được quyết định ở năng suất mà còn ở chất lượng, nguồn gốc, khả năng đáp ứng thị trường và mức độ tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao hơn.