Kể chuyện du lịch nông thôn: [Bài 3] Trải nghiệm làng du lịch tốt nhất thế giới

Từ ‘làng nổi’ Kim Phú

Đầu mùa mưa bão, bãi phù sa màu mỡ bên dòng sông Rào Nan (xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị) còn ngập dưới dòng nước lũ. Nhưng chỉ vài tháng nữa thôi, bãi bồi bên dòng Rào Nan sẽ lại xanh mướt cỏ cây, đầy sức sống. Rau màu, ngô, khoai sẽ đâm chồi nảy lộc. Nhưng đây cũng sẽ là vụ mùa duy nhất của người dân sống ven sông Rào Nan bởi đến tháng 3, tháng 4 năm sau, thi thoảng lại có mưa từ thượng nguồn đổ về. Lũ, dù nhỏ, không hung dữ nhưng cũng không có cây trồng cạn nào có thể sống vài ngày dưới nước.

“Ngày trước, cứ đến mùa mưa lũ, già trẻ, trai gái lại dắt díu nhau lên các lèn đá, dựng tạm lán ở, chờ lũ rút quay về dọn dẹp nhà cửa. Là vùng núi cao, chăn nuôi gia súc lớn phát triển, việc di dời, sơ tán đàn trâu bò khó khăn hơn bao giờ hết. Đất sản xuất ít, không có ruộng nước, cuộc sống ở vùng rốn lũ Minh Hóa ngày ấy bộn bề khó khăn”, ông Thái Xuân Lực, người dân làng Yên Thọ cho hay.

Ngôi nhà của vợ chồng ông Thái Xuân Lực chỉ cách bờ sông chừng vài chục bước chân, có nhiều ô cửa sổ trổ về phía sau. Ở xã Tân Hóa cũ, nhà nào quay lưng về phía bờ sông cũng trổ cửa như thế để vừa đón gió mát vào mùa hè vừa quan sát nước sông lên vào mùa mưa.

“Rào Nan không hung dữ nhưng lũ lên nhanh lắm, không thường xuyên quan sát là không chạy kịp. Từ năm 2010 đến nay đã có 4 trận lũ lớn. Từ nền nhà tôi bây giờ, có thời điểm nước lên ngập sâu 10-12 m, cây cột điện ngoài kia lúc ấy chỉ còn thấy mấy chuỗi sứ cách điện nữa thôi. Cả làng này không nhà nào là không bị ngập”, ông Lực hồi tưởng.

Nhưng cái cảm giác sống chung được với mưa lũ một cách bình thản từ nhiều năm nay khiến cả làng Yên Thọ đều thích thú. Từ chỗ phải chống chọi với lũ lụt thì nay, người dân Yên Thọ ngồi yên chờ nước lên như đón người bạn lâu ngày không gặp. Tâm thế ấy có được kể từ khi làng trên xóm dưới học theo ông Lực làm nhà nổi để thích ứng với lũ lụt hằng năm.

Trước trận lũ lớn năm 2010, ông Lực gom hết những gì mình thấy qua những chuyến đi dọc đất nước để làm nhà bè nuôi lợn. Nhà bè được nâng đỡ bởi các thùng phuy, lợp tôn, thưng vách bằng vật liệu nhẹ, 3 cột định hướng có con lăn. Nước sông lên đến đâu, nhà bè nổi lên đến đó.

Rồi ông Lực áp dụng cách làm ấy để dựng nhà nổi cho cả gia đình ở. Sau lũ, người người đến nhà ông Lực xem thiết kế rồi về thuê thợ làm. Nhà khó khăn thì làm 15-20 m² chỉ ở khi mưa lũ. Hộ khá giả hơn thì làm 70-80 m² và là nơi sinh sống thường ngày của cả gia đình.

Đến nay, trong số hơn 700 hộ dân xã Tân Hóa cũ thì có trên 600 hộ xây dựng nhà nổi. Mùa mưa lũ giờ đây đã không còn đáng sợ như những năm trước đây khi cả làng đều đạp lên lũ để sinh tồn.

Đến làng du lịch tốt nhất thế giới

Giờ đây, đứng trên sân thượng của Tu Lan Lodge (thuộc Công ty Oxalis), nhìn ra xa xa dọc bờ sông Rào Nan; sang bên kia cầu Yên Thọ, đi sâu vào sát vách núi đã có thể thấy nhiều ngôi nhà được nâng đỡ bởi những chiếc thùng phuy. Dọc những tuyến đường bê tông, từng đoàn người đạp xe, trải nghiệm những cung đường giữa tiết trời se lạnh của vùng miền núi cao Kim Phú. Hơn 20 ngôi nhà nổi của người dân Tân Hóa đã trở thành những homestay và địa điểm phục vụ ẩm thực cho du khách về đây trải nghiệm mỗi ngày.

Du khách về với Tân Hóa tham gia những tour trải nghiệm trong hệ thống hang động Tú Làn, rừng lim, bãi bồi bên dòng Rào Nan… Từ một vùng đất được coi là “rốn lũ” của vùng phía Tây Bắc tỉnh Quảng Trị, người dân Tân Hóa đã biến bất lợi của mình trở thành một lợi thế để phát triển du lịch, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

Sau hơn 10 năm “bắt tay” với người dân địa phương làm du lịch, Công ty Oxalis cùng bà con đã đưa Tân Hóa (nay là Kim Phú) nổi danh trên bản đồ du lịch thế giới. Hiện, mỗi năm ở Kim Phú thu hút hơn 10.000 khách du lịch trong nước và quốc tế đến tham quan trải nghiệm thông qua các tour do Oxalis tổ chức.

Năm 2023, Công ty Oxalis tài trợ 100% chi phí trang trí nội thất cho 10 homestay “thích ứng thời tiết” với tổng giá trị đầu tư hơn 1,5 tỷ đồng. Các nhà nổi của người dân đầu tư trước đây sau khi được đầu từ đã trở thành những phòng nghỉ tiêu chuẩn với đầy đủ tiện nghi cho khách du lịch lưu trú. Du khách có cơ hội trải nghiệm lưu trú tại homestay và cùng sinh hoạt với người dân địa phương.

Ngoài ra, Oxalis cũng đầu tư cho 10 hộ các trang thiết bị phục vụ nhu cầu ẩm thực của du khách. Điểm chung của các hộ hợp tác với Oxalis là phải đảm bảo nhân lực, môi trường sạch sẽ, được tập huấn quy trình đón tiếp khách, kỹ năng nấu các món ăn dân dã bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm. Trong mối liên kết hợp tác này, người dân sẽ được hưởng 60%, công ty 40% nguồn thu khai thác các tour.

Đại diện Công ty Oxalis cho biết, đích đến cuối cùng của du lịch cộng đồng là người dân làm chủ hoàn toàn, dưới mô hình hợp tác xã. Để đạt được điều đó, họ phải là người có nghề thật sự. Vì vậy, sau khi đầu tư, đơn vị luôn đồng hành cùng người dân trong các hoạt động như quảng bá thương hiệu, tìm kiếm và chăm sóc khách hàng.

Bà Trần Thị Hiệp, chủ homestay tại Tân Hóa cho hay, sau khi ngôi nhà nổi chống lũ được chọn làm điểm lưu trú, gia đình bà đã đầu tư nội thất, chỉnh trang cảnh quan tự nhiên để làm du lịch cộng đồng. Với một nhân công chuyên phục vụ homestay, gia đình bà có nguồn thu bình quân 4-6 triệu đồng/tháng.

“Nhà tôi đã làm thêm một nhà nổi mới để gia đình tránh lũ. Còn nhà nổi này phục vụ khách lưu trú để có nguồn thu ổn định. Từ khi Công ty Oxalis về đây, các thành viên gia đình tôi có việc làm và thu nhập để trang trải cuộc sống”, bà Hiệp chia sẻ.

“Cuối năm 2024, xã Tân Hóa cũ chỉ còn chưa đến 3% hộ nghèo. Du lịch cộng đồng không những đem lại thu nhập mà còn trực tiếp giúp người dân ở đây có cơ hội giao lưu mở mang kiến thức, thay đổi tư duy để từng bước thoát nghèo, đổi thay cuộc sống”, ông Trương Thanh Duẩn, Chánh Văn phòng HĐND và UBND xã Kim Phú chia sẻ.

Với mô hình du lịch thích ứng với lũ lụt, phát triển nhà nổi và các sản phẩm du lịch dựa vào thiên nhiên, giúp người dân cải thiện sinh kế, bảo vệ môi trường, năm 2023, xã Tân Hóa được Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) vinh danh là một trong 55 "Làng du lịch tốt nhất thế giới". Giải thưởng này dành cho các ngôi làng xuất sắc đáp ứng các tiêu chí về phát triển du lịch bền vững, bảo tồn văn hóa và cảnh quan nông thôn.