Không để nông dân tự gánh chi phí chuyển đổi sang lúa giảm phát thải

Hưởng ứng thông điệp "Sáng tạo cho ngày mai đủ đầy", phát biểu kết luận Hội nghị Ngày Lương thực thế giới năm 2026 ngày 15/10, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp khẳng định, triển khai Đề án 1 triệu ha lúa phải tạo ra sự chuyển đổi thực chất trong sản xuất nông nghiệp.

Lấy thu nhập nông dân làm thước đo

Điều quan trọng không chỉ là mở rộng diện tích tham gia Đề án, mà còn phải nâng cao thu nhập cho người nông dân, xây dựng thương hiệu gạo “Việt Nam xanh, phát thải thấp” và từng bước hình thành phương thức tổ chức sản xuất hiệu quả.

"Chúng ta không thể để người nông dân một mình gánh vác chi phí của quá trình chuyển đổi. Không thể chỉ kêu gọi nông dân áp dụng các phương thức canh tác để giảm phát thải mà không có cơ chế bảo đảm quyền lợi tương xứng, thậm chí để họ phải đối mặt với nguy cơ giảm thu nhập", Thứ trưởng nói.

Để thực hiện mục tiêu này, các giải pháp cần phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương, phải được triển khai trong khuôn khổ chương trình tổng thể, thống nhất từ Chính phủ, với sự đồng hành của các định chế tài chính, tổ chức quốc tế và các đối tác phát triển.

Theo đó, mọi hoạt động triển khai Đề án phải nhất quán với quan điểm lấy nông dân làm trung tâm, lấy doanh nghiệp làm động lực và lấy khoa học công nghệ làm nền tảng.

Nhà nước phải thể hiện rõ vai trò, trách nhiệm trong việc tạo lập cơ chế, chính sách hỗ trợ và quản trị rủi ro. Những rủi ro phát sinh trong quá trình chuyển đổi không thể hoàn toàn đổ lên người nông dân. Đây là quan điểm cần được quán triệt xuyên suốt trong quá trình tổ chức thực hiện Đề án.

Bảo đảm sự kế thừa giữa các dự án

Theo Thứ trưởng, cần chuyển mạnh từ việc triển khai các dự án riêng lẻ sang phương thức phối hợp theo chương trình thống nhất, hướng tới những mục tiêu và kết quả chung.

Thời gian qua, đã có nhiều chương trình, dự án và hoạt động hỗ trợ phát triển nông nghiệp tại ĐBSCL nói chung và triển khai Đề án 1 triệu ha lúa nói riêng. Tuy nhiên, các nguồn lực hiện nay còn phân tán, trong khi nhu cầu đầu tư và hỗ trợ rất lớn.

Vì vậy, một trong những mục tiêu quan trọng của Hội nghị Ngày Lương thực thế giới là tăng cường trao đổi, thống nhất định hướng phối hợp giữa các bên liên quan.

“Chúng ta cần chuyển từ cách tiếp cận theo từng dự án độc lập sang phối hợp triển khai trong khuôn khổ chương trình chung, bảo đảm sự liên kết, bổ trợ và kế thừa giữa các hoạt động”, ông phân tích.

Việc phối hợp này nhằm đạt được hai mục tiêu quan trọng. Trước hết, tập trung và sử dụng hiệu quả nhất các nguồn lực hiện có, qua đó đẩy nhanh tiến độ triển khai Đề án.

Đồng thời, hạn chế sự chồng chéo, trùng lặp trong đầu tư, bảo đảm kết quả của chương trình, dự án này có thể được kế thừa và sử dụng làm đầu vào cho chương trình, dự án khác, thay vì phải đầu tư lại từ đầu.

Đây là một trong những yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp, bảo đảm các nguồn lực được huy động và sử dụng đúng trọng tâm, phục vụ các mục tiêu chung của Đề án.

Đa dạng hóa nguồn lực đầu tư

Thứ trưởng nhấn mạnh: “Chúng ta phải xác định Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đến năm 2030 là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường”.

Đây không đơn thuần là việc triển khai một chương trình hay một số dự án riêng lẻ, mà là quá trình huy động tổng thể nguồn lực, trí tuệ và sự tham gia của toàn ngành nhằm tạo ra chuyển biến căn bản trong tổ chức sản xuất lúa gạo tại ĐBSCL.

Quan điểm nhất quán của Bộ Nông nghiệp và Môi trường là nguồn lực đầu tư công của Nhà nước tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong quá trình triển khai Đề án. Chính phủ đã quan tâm bố trí nguồn lực cho chương trình trong giai đoạn 5 năm, tuy nhiên, quy mô vốn hiện có vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu và kỳ vọng đặt ra.

Trong bối cảnh đó, cần có cách tiếp cận chủ động, tập trung và hiệu quả hơn trong huy động nguồn lực. Bên cạnh việc phát huy vai trò của đầu tư công, Bộ sẽ tiếp tục tăng cường hợp tác, kêu gọi các tổ chức quốc tế, định chế tài chính và đối tác phát triển tham gia hỗ trợ Đề án, đặc biệt thông qua các nguồn vốn ưu đãi, vốn vay ưu đãi và các hình thức hỗ trợ phù hợp.

Về tổ chức thực hiện, Thứ trưởng đề nghị các cơ quan, đơn vị trực thuộc Bộ phải chủ động chuẩn bị và phối hợp chặt chẽ để triển khai ngay các nhiệm vụ sau khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh Đề án.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là hình thành vùng sản xuất 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Quan trọng hơn là phải từng bước xây dựng hình ảnh, uy tín và thương hiệu ĐBSCL trở thành vùng sản xuất lúa gạo xanh, phát thải thấp, phát triển bền vững, qua đó nâng cao giá trị và vị thế của ngành hàng lúa gạo Việt Nam.

Trong quá trình triển khai dự án, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề cao việc phát huy vai trò của phụ nữ, thanh niên và các nhóm sản xuất quy mô nhỏ, qua đó thúc đẩy hình thành chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ bao trùm.