Khuyến nông đưa tiến bộ kỹ thuật vào vườn cây ăn trái xuất khẩu

**Đồng hành cùng nhà vườn ****trồng trái cây **xuất khẩu

Theo ông Mai Nam - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ Nông nghiệp TP Cần Thơ, trước đây, lợi thế sản xuất cây ăn trái của vùng ĐBSCL chủ yếu dựa vào việc mở rộng diện tích, tăng vụ, thâm canh và tối đa hóa sản lượng. Mô hình này từng đóng góp quan trọng đưa vùng thành trung tâm sản xuất nông sản hàng đầu cả nước, nhưng hiện đã lộ rõ những giới hạn khi phải đối mặt với biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên đất, nước và tiêu chuẩn thị trường quốc tế.

Sau sáp nhập, Cần Thơ có hơn 530.000 ha đất nông nghiệp, trong đó hơn 100.327 ha cây ăn trái với sản lượng ước đạt trên 1,23 triệu tấn quả/năm. Yêu cầu đặt ra hiện nay là phải chuyển mạnh từ sản xuất theo sản lượng sang chất lượng và nhu cầu thị trường. Nông sản muốn vào được các thị trường khắt khe buộc phải kiểm soát nghiêm ngặt dư lượng hóa chất, tiêu chuẩn an toàn sinh học gắn với mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói.

Trước đòi hỏi khắt khe đó, hệ thống khuyến nông Thành phố đóng vai trò là cầu nối chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật đến tận nhà vườn. Công tác khuyến nông không còn dừng lại ở việc hướng dẫn kỹ thuật riêng lẻ mà đã chuyển sang hỗ trợ nông dân thực hiện đồng bộ quy trình từ cải tạo đất, quản lý nguồn nước tưới, ứng dụng chương trình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), bón phân cân đối hữu cơ đến khâu thu hoạch và bảo quản sau thu hoạch.

Trung tâm Khuyến nông Thành phố đã chủ động phối hợp với các chi cục chuyên ngành và chính quyền địa phương tổ chức nhiều lớp tập huấn đầu bờ, hướng dẫn trực tiếp tại vườn giúp nông dân nắm vững quy trình ghi chép nhật ký sản xuất, thực hiện đúng thời gian cách ly thuốc bảo vệ thực vật, từ đó hình thành các vùng nguyên liệu đạt chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, đồng đều về mẫu mã và chất lượng.

Giữ vững mã số vùng trồng, thắt chặt chuỗi liên kết

Từ thực tiễn sản xuất tại vùng chuyên canh trái cây trọng điểm, ông Trần Văn Chiến, Giám đốc HTX Vườn cây ăn trái Trường Khương A (xã Trường Long, TP Cần Thơ) chia sẻ về hành trình chuyển đổi của bà con xã viên: "HTX được thành lập từ tháng 8/2017, ban đầu chỉ có 26 hộ dân, nay đã phát triển lên 45 thành viên với tổng diện tích canh tác trên 45,5 ha. HTX từng trải qua nhiều thăng trầm.

Ban đầu vùng này chủ yếu chuyên canh cây vú sữa nhưng qua nhiều năm canh tác, vườn cây bị lão hóa, suy kiệt, thối rễ và chết dầm, không thể phục hồi. Nhờ Viện Cây ăn quả miền Nam và Đại học Cần Thơ về phân tích chất đất cùng sự đồng hành của hệ thống khuyến nông, HTX đã chủ động hướng dẫn bà con chuyển đổi 30 ha vú sữa già cỗi sang trồng sầu riêng, mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội".

Ông Chiến kể về bài học xương máu trong việc quản lý và đứng tên mã số vùng trồng. Trong giai đoạn đầu, do chưa nắm rõ quy định nên mã số vùng trồng vú sữa của HTX bị doanh nghiệp thu mua đứng tên. Đến khi doanh nghiệp ngừng thu mua, HTX muốn thu hồi mã số để bán cho đối tác khác thì gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí phải nhờ sự can thiệp, hòa giải của UBND xã và ngành nông nghiệp địa phương mới đòi lại được chủ thể đứng tên mã số.

Từ bài học đắt giá đó, ông Chiến đưa ra lời khuyên chân thành đến các tổ hợp tác và nhà vườn: "Bà con và HTX khi làm mã số vùng trồng nhất định phải tự đứng tên, tuyệt đối không để doanh nghiệp đứng tên thay. Có như vậy nông dân mới chủ động đàm phán giá cả và kết nối với các doanh nghiệp lớn".

Nhờ chủ động được mã số vùng trồng, vừa qua, HTX Vườn cây ăn trái Trường Khương A đã ký được hợp đồng tiêu thụ 200 tấn sầu riêng với Công ty cổ phần Tập đoàn Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu với giá chốt ổn định từ 43.000 - 50.000 đồng/kg, giúp xã viên yên tâm sản xuất mà không lo thương lái ép giá khi thị trường biến động. Bên cạnh đó, HTX chủ động kiểm nghiệm dư lượng Cadimi liên tục trong 4 năm liền để đảm bảo nông sản đạt chuẩn xuất khẩu.

Đồng quan điểm về định hướng phát triển vùng trồng bền vững, ông Nguyễn Thông Minh, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Trường Long cho biết, xã có diện tích cây ăn trái rất lớn với 2.632 ha, trong đó sầu riêng hơn 1.800 ha và vú sữa trên 200 ha, tổng sản lượng trái cây đạt hơn 32.000 tấn/năm.

Đến nay, địa phương đã xây dựng được 23 mã số vùng trồng sầu riêng (diện tích 569,63 ha) và 16 mã số vùng trồng vú sữa. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là sản xuất của nông dân vẫn còn phân tán, việc ghi chép nhật ký sản xuất chưa thành thói quen thường xuyên và địa phương vẫn chưa có cơ sở đóng gói được cấp mã số.

Để giải quyết tận gốc vấn đề này, ông Minh đề xuất thời gian tới, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn và hệ thống khuyến nông đẩy mạnh hướng dẫn nhà vườn áp dụng quy trình sản xuất an toàn theo VietGAP, hướng hữu cơ, tăng cường sử dụng phân bón sinh học để bảo vệ hệ vi sinh vật có lợi trong đất.

Đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua ứng dụng nhật ký điện tử, quét mã QR truy xuất nguồn gốc và thắt chặt liên kết "4 nhà" (Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp - nhà nông). Việc đảm bảo minh bạch từ khâu trồng, chăm sóc đến thu hoạch và đóng gói là giải pháp căn cơ để vượt qua các quy định về kiểm dịch thực vật hay dư lượng kim loại nặng, giúp trái cây Cần Thơ tự tin ra thị trường toàn cầu.

Theo PGS.TS Nguyễn Khởi Nghĩa, Phó Trưởng khoa Khoa học đất, Trường Nông nghiệp (Đại học Cần Thơ), ĐBSCL đóng góp hơn 70% sản lượng trái cây cả nước. Tuy nhiên, canh tác kéo dài khiến chất lượng đất tại nhiều vườn suy giảm, ảnh hưởng đến sinh trưởng và chất lượng sản phẩm.

Những vườn có tuổi liếp cao đất thường bị nén chặt, giảm độ xốp, độ ẩm và hàm lượng chất hữu cơ. Một số dưỡng chất như lân, kali, canxi và silic cũng có xu hướng suy giảm. Mật số vi khuẩn có lợi và hoạt động enzyme trong đất giảm theo thời gian, làm suy yếu khả năng chuyển hóa dinh dưỡng tự nhiên.

Vì vậy những vườn cây lâu năm, đặc biệt vườn có tuổi liếp trên 30 năm cần được quản lý đất tổng hợp. Sử dụng phân hữu cơ sạch, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để che phủ, trồng cây họ đậu và duy trì sinh vật đất góp phần cải thiện môi trường vùng rễ, hạn chế khô hạn và thúc đẩy chu trình dinh dưỡng tự nhiên.

“Để trái cây ĐBSCL đạt tiêu chuẩn xuất khẩu và vươn xa hơn, cần có sự đồng hành nhịp nhàng giữa lực lượng khuyến nông tận tụy, chính quyền địa phương, nhà khoa học sâu sát và sự chủ động, đổi mới tư duy của nhà vườn. Khi khoa học kỹ thuật thấm sâu vào từng vườn và uy tín vùng trồng được đặt lên hàng đầu, nông sản ĐBSCL chắc chắn sẽ gặt hái những mùa quả ngọt bền vững” PGS.TS Nguyễn Khởi Nghĩa nói.