Kinh nghiệm từ Đan Mạch: Từ hợp tác xã điện gió đến ngành công nghiệp tỉ euro

Chỉ đóng góp khoảng 0,1% lượng phát thải toàn cầu, Đan Mạch vẫn đặt mục tiêu thúc đẩy chuyển dịch xanh vượt ra ngoài biên giới. Sau hơn nửa thế kỷ chuyển dịch năng lượng, quốc gia Bắc Âu này không chỉ tạo ra hàng trăm ngàn việc làm, đưa công nghệ xanh ra thị trường quốc tế mà còn chia sẻ kinh nghiệm với nhiều nước.

Với Việt Nam, Đan Mạch đã có hơn một thập niên hợp tác về quy hoạch năng lượng, phát triển điện gió ngoài khơi và sử dụng năng lượng hiệu quả.

Phát biểu tại Đan Mạch ngày 19-10, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhấn mạnh dư địa hợp tác giữa Việt Nam và Đan Mạch thông qua Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), đặc biệt trong những lĩnh vực Đan Mạch có thế mạnh, trong đó có năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi...

Động lực từ khủng hoảng dầu mỏ 1970

Những năm 1970, khi cuộc khủng hoảng dầu mỏ đẩy giá năng lượng tăng vọt, Đan Mạch đứng trước bài toán giảm phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu.

Ông Mikkel Vinter Henriksen, Giám đốc phụ trách điện gió ngoài khơi thuộc Cơ quan Năng lượng Đan Mạch, cho biết đây là bước ngoặt khiến nước này thay đổi cách tiếp cận về năng lượng.

Thay vì tiếp tục phụ thuộc vào dầu mỏ, Đan Mạch từng bước đa dạng hóa nguồn cung, thúc đẩy sử dụng năng lượng hiệu quả và đầu tư vào những công nghệ mới, trong đó có điện gió.

Năm 1991, Đan Mạch đưa vào vận hành Vindeby, trang trại điện gió ngoài khơi đầu tiên trên thế giới. Một thập kỷ sau, dự án Middelgrunden - hợp tác xã điện gió - được đưa vào hoạt động năm 2001 ngay ngoài khơi thủ đô Copenhagen. Dự án này có một nửa vốn sở hữu thuộc về hợp tác xã của người dân địa phương.

Trong chuyến tham quan bằng tàu quanh Copenhagen cùng nhóm phóng viên Việt Nam, ông Morten Hjortkjaer, thành viên Hội đồng quản trị và Giám đốc sản phẩm của Copenhagen Offshore Partners (COP), giới thiệu 20 tua bin gió của Middelgrunden. Tổng công suất 40MW của dự án tạo ra khoảng 90-100GWh điện mỗi năm, đủ cung cấp cho khoảng 30.000 hộ gia đình.

“Việc thu hút hợp tác xã tham gia đã hỗ trợ rất lớn trong việc tạo ra sự đồng thuận cần thiết để triển khai những dự án hạ tầng như thế này”, ông Hjortkjaer chia sẻ.

Người dân theo đó không chỉ là đối tượng sử dụng điện mà còn trực tiếp góp vốn, tham gia sở hữu và hưởng lợi từ dự án.

Theo ông Hjortkjaer, Middelgrunden cũng là nơi các doanh nghiệp cung ứng thiết bị, đơn vị tài trợ và nhà phát triển dự án tích lũy kinh nghiệm thực tế. Những bài học từ các dự án đầu tiên trở thành nền tảng để ngành điện gió Đan Mạch mở rộng quy mô trong những thập niên tiếp theo.

Ngành công nghiệp năng lượng tỉ euro

Theo các chuyên gia Đan Mạch, sau hơn hai thập niên, công nghệ điện gió ngoài khơi đã thay đổi đáng kể. Nếu mỗi tua bin ở Middelgrunden có công suất 2MW, đường kính rotor 76m, thì các tua bin được lắp đặt hiện nay có thể đạt khoảng 15MW, với đường kính rotor lên đến 236m.

Ông Hjortkjaer cho hay các dự án điện gió ngoài khơi cũng không còn được tính bằng vài chục megawatt như trước, mà đã phát triển lên quy mô hàng gigawatt.

Từ mục tiêu giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu, chuyển dịch năng lượng đã trở thành một động lực tăng trưởng mới của Đan Mạch.

Theo bà Simone Falcon, Trưởng bộ phận báo chí của State of Green, tổ chức hợp tác công - tư phi lợi nhuận của Đan Mạch, năm 2024 lĩnh vực năng lượng nước này tạo việc làm cho khoảng 107.000 người. Công nghệ xanh đóng góp 8% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi doanh thu của lĩnh vực năng lượng đạt khoảng 41 tỉ euro.

“Chúng tôi tin rằng kinh doanh xanh thực sự là một ngành kinh doanh tốt”, bà Falcon nói.

Theo bà, một trong những yếu tố giúp Đan Mạch duy trì quá trình chuyển dịch là các mục tiêu khí hậu được luật hóa, không phụ thuộc vào sự thay đổi theo nhiệm kỳ của các chính phủ.

Bên cạnh đó, chính phủ và doanh nghiệp duy trì đối thoại thường xuyên về các quy định, trong khi giới nghiên cứu và cộng đồng cũng tham gia vào quá trình phát triển các giải pháp xanh.

Chia sẻ kinh nghiệm với Việt Nam

Sau hơn nửa thế kỷ chuyển dịch năng lượng, Đan Mạch đang chia sẻ những kinh nghiệm này với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Hai nước bắt đầu hợp tác năng lượng từ năm 2013, tập trung vào quy hoạch hệ thống điện, sử dụng năng lượng hiệu quả và phát triển năng lượng tái tạo.

Đại diện Cơ quan Năng lượng Đan Mạch, ông Henriksen cho biết một trong những kết quả từ hợp tác giữa hai nước là các báo cáo Triển vọng năng lượng Việt Nam, được xây dựng nhằm phân tích những kịch bản phát triển hệ thống năng lượng dài hạn.

Đan Mạch cũng chia sẻ kinh nghiệm xây dựng quy trình cấp phép, chuẩn bị dự án và khung chính sách cho điện gió ngoài khơi.

“Không thể chỉ xây dựng một trang trại điện gió ngoài khơi. Chúng ta còn cần lưới điện để đưa điện đến người tiêu dùng”, ông Henriksen nhấn mạnh.

Ông cho hay các dự án điện gió ngoài khơi cần vốn đầu tư lớn, thời gian chuẩn bị dài. Vì vậy, những thị trường muốn thu hút đầu tư phải có mục tiêu dài hạn rõ ràng, khung chính sách ổn định và cơ chế phân chia rủi ro phù hợp.

Việt Nam hiện là một trong 24 quốc gia có quan hệ đối tác về năng lượng cấp chính phủ với Đan Mạch. Trọng tâm của các chương trình là trao đổi kiến thức, kinh nghiệm và cách xây dựng quy định cho ngành năng lượng.

Từ kinh nghiệm chuyển dịch của Đan Mạch, bà Falcon nhấn mạnh mục tiêu phát triển xanh không nên tách rời lợi ích kinh tế và xã hội.

“Chúng tôi tin rằng chuyển dịch xanh phải tạo ra nhiều việc làm hơn số việc làm mất đi khi các nhà máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch đóng cửa”, bà Falcon chia sẻ.

Hợp tác năng lượng Việt Nam - Đan Mạch

Hợp tác năng lượng từ năm 2013: Hai nước triển khai chương trình hợp tác cấp chính phủ về quy hoạch năng lượng, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, phát triển năng lượng tái tạo.

Thông qua Chương trình Hợp tác đối tác năng lượng Việt Nam - Đan Mạch (DEPP), hai bên phối hợp xây dựng các báo cáo Triển vọng năng lượng Việt Nam, chia sẻ kinh nghiệm tích hợp năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và phát triển điện gió ngoài khơi.

Năm 2023, Việt Nam và Đan Mạch thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược xanh.

Hợp tác CIP - Petrovietnam: Năm 2025, Copenhagen Infrastructure Partners (CIP) ký thỏa thuận hợp tác phát triển dự án điện gió ngoài khơi với Petrovietnam. Theo ông Morten Hjortkjaer, các bên đang khảo sát, chuẩn bị phát triển dự án công suất dự kiến 1GW, gấp 25 lần công suất trang trại gió Middelgrunden.

Giai đoạn 2026 - 2030: Chương trình hợp tác năng lượng song phương bước vào giai đoạn thứ tư, tập trung vào quy hoạch năng lượng dài hạn, tích hợp năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng hiệu quả và phát triển điện gió ngoài khơi.