Kinh tế nông thôn Lâm Đồng khởi sắc từ OCOP

Định hình chuỗi giá trị địa phương

Bức tranh Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) của tỉnh Lâm Đồng không chỉ được thể hiện qua sự gia tăng số lượng sản phẩm, mà còn ở việc nhiều sản phẩm địa phương từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi hàng hóa, gắn với sản xuất, chế biến và thị trường.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, đến ngày 31/12/2025, toàn tỉnh có 946 sản phẩm OCOP còn thời hạn chứng nhận, tăng 731 sản phẩm so với năm 2020, cao gấp hơn 4,4 lần so với đầu kỳ. Trong đó có 88 sản phẩm đạt 4 sao và 858 sản phẩm đạt 3 sao.

Quy mô gần 1.000 sản phẩm cho thấy Chương trình OCOP đã lan rộng trên địa bàn tỉnh. Từ nông sản tươi, nông sản chế biến, đồ uống đến thủ công, dược liệu hay dịch vụ trải nghiệm, OCOP đang trở thành động lực để các địa phương chuẩn hóa lại sản phẩm đặc trưng theo hướng có tiêu chuẩn, có nhận diện và có thị trường.

Trong cơ cấu sản phẩm còn hiệu lực, nhóm thực phẩm và nông sản khác chiếm tới 860 sản phẩm, tương đương 90,9%. Tỷ lệ này phản ánh khá rõ trục vận hành của OCOP ở Lâm Đồng vẫn là nông nghiệp, lĩnh vực vốn tạo nên lợi thế nổi bật của địa phương.

Quan trọng hơn, quá trình tham gia OCOP đã thúc đẩy nhiều chủ thể chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang chuẩn hóa chất lượng, bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.

Cùng với số lượng sản phẩm tăng lên, số chủ thể tham gia Chương trình OCOP cũng phát triển nhanh. Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 533 chủ thể OCOP, tăng 378 chủ thể so với năm 2020, gồm 192 doanh nghiệp, 102 hợp tác xã, 20 tổ hợp tác và 219 cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh, trang trại.

Cơ cấu này cho thấy OCOP ở Lâm Đồng không còn là câu chuyện của vài đặc sản đơn lẻ. Chương trình đang kéo theo sự tham gia ngày càng nhiều của khu vực kinh tế nông thôn, từ doanh nghiệp đến hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ sản xuất. Khi nhiều chủ thể cùng bước vào chuỗi OCOP, điều được tạo ra không chỉ là thêm sản phẩm, mà còn là một mạng lưới sản xuất - kinh doanh hàng hóa địa phương ngày càng rõ nét.

Giai đoạn 2021-2025, cùng với nguồn lực hỗ trợ, công tác đào tạo, tập huấn cũng được đẩy mạnh. Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức 17 lớp tập huấn với 867 lượt học viên, các huyện, thành phố tổ chức thêm 22 lớp với khoảng 1.000 lượt học viên.

Tổng kinh phí thực hiện Chương trình OCOP do Sở quản lý hơn 62,5 tỷ đồng, gồm ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và vốn đối ứng của các chủ thể. Việc các chủ thể ngày càng tăng vốn đối ứng cho thấy OCOP không còn chỉ là một chương trình hỗ trợ của Nhà nước, mà đã bắt đầu tạo động lực đầu tư trở lại từ chính doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất.

Hướng tới giá trị bền vững

Tuy nhiên, khi OCOP tăng nhanh về quy mô, những giới hạn của giai đoạn phát triển theo chiều rộng cũng bộc lộ rõ hơn. Báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường cho thấy chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, một số sản phẩm chưa thể hiện rõ lợi thế đặc trưng, khả năng cạnh tranh còn hạn chế và vẫn phụ thuộc vào tính mùa vụ.

Việc hỗ trợ phát triển sản phẩm vẫn thiên về hoàn thiện hồ sơ để được công nhận, trong khi những nội dung cốt lõi như nâng chất lượng, xây dựng thương hiệu, phát triển vùng nguyên liệu, năng lực quản trị hay kiểm soát chất lượng sau công nhận chưa được đầu tư tương xứng. Hoạt động xúc tiến thương mại còn phân tán, thiếu liên kết, trong khi công tác kiểm tra, giám sát chất lượng sau công nhận ở một số địa phương chưa được duy trì thường xuyên.

Nếu giai đoạn 2021-2025 là chặng tăng về số lượng sản phẩm và chủ thể, thì giai đoạn 2026-2030 sẽ đặt trọng tâm vào chất lượng, khả năng cạnh tranh và giá trị bền vững của sản phẩm.

Theo kế hoạch, mỗi năm Lâm Đồng sẽ phát triển thêm 1-2 sản phẩm OCOP thuộc nhóm du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và du lịch nông thôn đạt từ 3 sao trở lên. Nếu làm tốt, sản phẩm OCOP sẽ không chỉ là hàng hóa, mà còn trở thành một phần của trải nghiệm nông thôn, gắn với làng nghề, văn hóa bản địa và không gian sống của cộng đồng.

Mục tiêu 100% sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên được giới thiệu, quảng bá trên các nền tảng thương mại điện tử, cùng với việc mở rộng vào siêu thị, cửa hàng tiện lợi, cho thấy OCOP của Lâm Đồng đang được đặt trong yêu cầu chuyển mạnh từ “được công nhận” sang “bán được hàng” và “đứng được trên thị trường”.

Đáng chú ý, không chỉ là con số 946 sản phẩm OCOP còn hiệu lực, mà là việc Chương trình đang kéo nhiều sản phẩm địa phương bước sâu hơn vào chuỗi hàng hóa, gắn rõ hơn với chủ thể sản xuất, nguồn lực hỗ trợ và thị trường. Giai đoạn 2026-2030 vì thế sẽ không còn là câu chuyện tăng thêm bao nhiêu sản phẩm, mà là làm sao giữ được chất lượng, nâng giá trị và giúp sản phẩm đứng vững hơn trên thị trường.

Mục tiêu đề ra đến năm 2030, Lâm Đồng sẽ tiếp tục duy trì toàn bộ sản phẩm OCOP đã được công nhận trong giai đoạn trước, đồng thời phát triển mới 200-250 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên. Đáng chú ý hơn không nằm ở số lượng sản phẩm mới, mà ở yêu cầu nâng cấp chất lượng. Tỉnh đặt mục tiêu củng cố, nâng cấp tối thiểu 20% số sản phẩm OCOP đã được xếp hạng, đồng thời phấn đấu có ít nhất 30% chủ thể OCOP xây dựng chuỗi giá trị theo hướng kinh tế tuần hoàn, OCOP xanh gắn với vùng nguyên liệu ổn định.