Kỳ vĩ Ngàn Trươi: [Bài 2] Đồng bộ hạ tầng, phát huy hiệu quả đầu tư

Cấp thiết hoàn thiện “mắt xích” cuối cùng

Sau khi giai đoạn 1, giai đoạn 2 Dự án Hệ thống thủy lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang, tỉnh Hà Tĩnh hoàn thiện, đưa vào sử dụng, rõ ràng hiệu quả không chỉ đo đếm bằng diện tích tưới hay dung tích chứa, hiệu suất cắt lũ hàng năm mà đó chính là sự ổn định an ninh nguồn nước.

Tuy nhiên, theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn, để đạt mục tiêu đồng bộ, phát huy đầy đủ hiệu quả của dự án Hệ thống thủy lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang là tưới chủ động cho hơn 32.500 ha theo Quyết định số 1087a/QĐ-BNN-XD ngày 24/5/2011 của Bộ NN&MT, trong đó hiệu quả cấp nước tưới tự chảy cho vùng thượng Hương Sơn (tưới cho khoảng 2.500 ha đất nông nghiệp và cấp nước sinh hoạt, chăn nuôi các xã Kim Hoa, Hương Sơn và Sơn Giang); vùng khu tưới Linh Cảm (tưới cho khoảng 22.000 ha đất canh tác của 16 xã, phường), thì việc tiếp tục đầu tư xây dựng tuyến kênh Hương Sơn và các kênh dưới thuộc kênh chính Linh Cảm còn hướng đến tạo nguồn cấp nước tưới cho các cây trồng chủ lực khác như: cây ăn quả có múi, cây dứa...

Thậm chí, tham vọng xa hơn là tạo nguồn nước rửa quặng nếu mỏ sắt Thạch Khê tái khởi động, hệ thống sau thân đập vẫn cần được hoàn thiện những “mắt xích” cuối cùng.

Trên cơ sở mục tiêu nhiệm vụ dự án đã được duyệt, tháng 10/2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã giao nhiệm vụ cho Ban quản lý đầu tư và Xây dựng thủy lợi 1 chuẩn bị đầu tư “Dự án Hoàn thiện Hệ thống thủy lợi Ngàn Trươi”. Thông qua sự phối hợp chặt chẽ, tích cực, trách nhiệm của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hà Tĩnh, Dự án đến giai đoạn tiếp tục đề xuất chủ trương đầu tư. Đây là bước đi mang tính quyết định, đưa công trình từ trạng thái vận hành hiệu quả sang giai đoạn hoàn chỉnh, phát huy tối ưu hiệu quả đầu tư.

Theo ông Trần Duy Chiến, Chủ tịch Hội đồng Thành viên Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh, việc đầu tư Hoàn thiện hệ thống thủy lợi Ngàn Trươi là cực kỳ cần thiết và cấp thiết nhằm phát huy tối đa hiệu quả đầu tư. Bởi, có những tuyến kênh trong hệ thống thủy lợi Linh Cảm đã xây dựng từ 60 năm về trước, sau nhiều năm khai thác đã xuống nghiêm trọng, khiến việc tưới tự chảy chưa phát huy hiệu quả. Đặc biệt, nhiều trạm bơm lớn như Nghi Xuân, Lam Hồng, Cầu Cao cũng vận hành hàng chục năm, thiết bị hư hỏng dẫn đến hiệu suất thấp, tiêu tốn nhiều điện năng. Công suất tưới thực tế hiện chỉ đạt một phần nhỏ so với thiết kế ban đầu. Chưa kể, hơn 200 trạm bơm nhỏ trong khu vực cũng rơi vào tình trạng xuống cấp kéo dài, ảnh hưởng đến năng lực cấp nước phục vụ sản xuất.

“Nếu hệ thống kênh Ngàn Trươi được khép kín sẽ thay thế tưới nhiều khu vực trạm bơm chúng tôi đang quản lý, góp phần giảm tình trạng xâm nhập mặn khu vực trạm bơm lấy nước sông La, sông Lam; nâng cao chất lượng nước tưới, giảm điện năng, tăng hiệu quả đầu tư trên đơn vị diện tích cho người sản xuất”, ông Chiến nhấn mạnh.

Đồng nhất niềm mong mỏi, lãnh đạo xã Kim Hoa kỳ vọng nguồn nước từ hồ Ngàn Trươi sẽ sớm được dẫn về địa phương nhằm tăng sự chủ động trong xây dựng lịch thời vụ sản xuất.

“Từ trước đến nay chúng tôi phụ thuộc hoàn toàn vào nước tưới sông Ngàn Phố. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu khiến mực nước sông sụt giảm theo từng năm, có những thời điểm dưới mực nước chết, khiến các trạm bơm “treo” đường ống, ảnh hưởng đến thời vụ sản xuất. Trường hợp chủ động được nước tưới, chắc chắn vụ hè thu bà con sẽ không phải “chạy lụt” vào cuối vụ nữa”, vị lãnh đạo nói.

Khả thi

Theo báo cáo chủ trương đầu tư, Dự án Hoàn thiện Hệ thống thủy lợi Ngàn Trươi sẽ tập trung vào các hạng mục then chốt như: Kênh chính, kênh cấp 1 Hương Sơn và 20 tuyến kênh cấp 1, cấp 2 Linh Cảm.

Cụ thể, kênh Hương Sơn thi công trên địa bàn các xã Vũ Quang, Sơn Giang, Hương Sơn và Kim Hoa. Khi hoàn thành sẽ tưới chủ động cho khoảng 2.500 ha lúa, đặc biệt là tạo nguồn hướng tới cấp nước thô cho các nhà máy xử lý nước sinh hoạt; đồng thời, tưới cho diện tích cây ăn quả có múi đã và đang là cây trồng chủ lực, đem lại nguồn thu nhập lớn cho người dân địa phương.

Đối với kênh cấp 1, cấp 2 Linh Cảm (gồm 12 tuyến kênh cấp 1, 8 tuyến kênh cấp 2) triển khai trên địa bàn 16 xã, thuộc các huyện Đức Thọ, Nghi Xuân, Can Lộc, Thạch Hà và thị xã Hồng Lĩnh cũ, khi hoàn thiện sẽ tưới cho hơn 17.000 ha đất nông nghiệp; cấp nước cho công nghiệp, dân sinh, chăn nuôi và các nhu cầu dùng nước khác trong vùng dự án, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và ứng phó với tình hình biến đổi khí hậu.

Như vậy, việc hoàn thiện hệ thống thủy lợi Ngàn Trươi không chỉ giải quyết bài toán trước mắt mà còn mang ý nghĩa lâu dài. Đó chính là chủ động trong sản xuất nông nghiệp, đồng thời tạo điều kiện thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp, dịch vụ, từng bước nâng cao đời sống người dân một cách bền vững. Cùng với đó, công trình hoàn chỉnh sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền. Những khu vực xa trung tâm, trước đây khó tiếp cận nguồn nước sẽ có cơ hội phát triển đồng đều hơn, tạo sự cân bằng trong bức tranh kinh tế - xã hội trên toàn tỉnh.

Xét về tính khả thi, dự án phù hợp với chủ trương của Chính phủ trong chiến lược phát triển kinh tế các tỉnh Bắc Trung bộ nói chung và tỉnh Hà Tĩnh nói riêng. Đối với các chỉ tiêu kinh tế đều đạt theo yêu cầu của Nhà nước. Đặc biệt, về mặt xã hội, dự án hoàn thiện sẽ tạo thêm công ăn việc làm, thúc đẩy kinh tế phát triển bền vững cho nhân dân các xã vùng hưởng lợi; góp phần cải tạo môi trường sinh thái.