Lãi 41 tỷ đồng, chi phí logistics ngốn 22 tỷ: Nỗi đau xuất khẩu nông sản

(Dân trí) - Phụ thuộc đội tàu ngoại và thiếu đường sắt kết nối cảng biển khiến chi phí logistics tăng phi mã, ăn mòn lợi nhuận doanh nghiệp.

Không chỉ chịu áp lực từ cước vận tải quốc tế tăng cao, doanh nghiệp còn chỉ ra những điểm nghẽn kéo dài của hạ tầng logistics trong nước và đề xuất nhiều giải pháp nhằm giảm chi phí, nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản Việt.

Thiếu cả đường sắt lẫn hãng tàu cho vận chuyển nông sản Việt

Ông Phan Minh Thông, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Phúc Sinh, cho biết chi phí logistics đang bào mòn đáng kể lợi nhuận của doanh nghiệp. Trong 6 tháng đầu năm nay, lợi nhuận gộp của Phúc Sinh trước chi phí tài chính đạt khoảng 41 tỷ đồng, nhưng riêng chi phí logistics đã lên tới 22 tỷ đồng, tương đương hơn một nửa khoản lợi nhuận này.

“Đó là con số rất khó tưởng tượng đối với một doanh nghiệp xuất khẩu”, ông Thông chia sẻ.

Theo ông, nguyên nhân không chỉ đến từ việc cước vận tải quốc tế tăng cao mà còn bắt nguồn từ những hạn chế của hạ tầng logistics trong nước. Qua quá trình hoạt động tại nhiều thị trường, ông nhận thấy các quốc gia có ngành xuất khẩu nông sản phát triển đều xây dựng hệ thống vận tải hàng hóa hiệu quả hơn.

Cụ thể, tại nhiều nước, nông sản được vận chuyển từ vùng nguyên liệu hoặc khu công nghiệp đến cảng biển chủ yếu bằng đường sắt chuyên dụng. Hình thức này không chỉ có chi phí thấp hơn vận tải đường bộ mà còn giảm áp lực lên hạ tầng giao thông, vốn dễ xuống cấp khi thường xuyên phải gánh lưu lượng xe tải trọng lớn.

Theo ông Thông, nhiều khu công nghiệp ở các quốc gia này còn được kết nối trực tiếp với cảng biển thông qua các tuyến đường sắt chuyên biệt. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể vận chuyển khối lượng hàng hóa lớn với chi phí thấp hơn, đồng thời bảo đảm thời gian giao nhận ổn định và nâng cao sức cạnh tranh của hàng xuất khẩu.

Trong khi đó, dù sở hữu hệ thống cảng biển khá phát triển, Việt Nam vẫn chưa có doanh nghiệp vận tải container đủ năng lực tham gia vận chuyển hàng hóa quốc tế, khiến hoạt động xuất khẩu phụ thuộc chủ yếu vào các hãng tàu nước ngoài.

Theo ông Thông, Việt Nam cần sớm đầu tư hệ thống đường sắt vận tải hàng hóa kết nối các khu công nghiệp với cảng biển, đồng thời từng bước xây dựng đội tàu container của chính doanh nghiệp Việt để giảm phụ thuộc vào các hãng vận tải nước ngoài.

“Làm thế nào để vận tải hàng hóa trong nước kết nối hiệu quả giữa khu công nghiệp và cảng biển, đồng thời phát triển được một hãng vận tải biển của người Việt là bài toán cần sớm được giải quyết”, ông Thông đề xuất.

Lãnh đạo Phúc Sinh cũng tiết lộ, sắp tới, doanh nghiệp này sẽ đầu tư một nhà máy mới tại Đắk Nông với kỳ vọng trở thành doanh nghiệp đầu tiên tại địa phương đạt doanh thu nghìn tỷ đồng. Đồng thời, doanh nghiệp cũng vừa hoàn tất thương vụ mua lại một nhà máy tại Đài Loan (Trung Quốc) để mở rộng hoạt động sản xuất.

“Những địa phương có hạ tầng logistics thuận lợi cùng môi trường đầu tư thông thoáng, thủ tục hành chính nhanh gọn luôn là điểm đến ưu tiên của các doanh nghiệp sản xuất”, ông nhận định.

Cách nào kéo giảm chi phí logistics?

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Đặng Thị Minh Phương, Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TPHCM, cho biết chi phí logistics đang trở thành gánh nặng chưa từng có. Ngay cả trong giai đoạn dịch COVID-19, doanh nghiệp cũng không phải đối mặt với mức chi phí cao như hiện nay. Theo bà, logistics hiện chiếm hơn 20% tổng chi phí vận hành của nhiều doanh nghiệp.

Bà Phương cho rằng ngoài tác động từ những bất ổn địa chính trị trên thế giới, chi phí logistics trong nước còn bị đẩy lên do hạ tầng chưa theo kịp tốc độ phát triển của nền kinh tế. Doanh nghiệp cũng phải gánh thêm hàng loạt khoản chi cho công nghệ, phần mềm, nhân công cùng nhiều chi phí phát sinh khác.

Dẫn chứng thực tế, bà cho biết năm 2025 doanh nghiệp của mình tuyển tài xế container với mức lương khoảng 25 triệu đồng/tháng. Đến nay, mức lương phải tăng lên 45-50 triệu đồng/tháng nhưng vẫn rất khó tuyển đủ nhân sự.

Theo bà, nhiều doanh nghiệp vẫn đầu tư đội xe và phương tiện vận tải riêng nhưng khai thác chưa hết công suất, dẫn đến lãng phí nguồn lực. Nếu phát triển hiệu quả mô hình kinh tế chia sẻ, dùng chung kho bãi, phương tiện và tuyến vận chuyển như nhiều quốc gia đang áp dụng, chi phí logistics có thể giảm đáng kể.

Bên cạnh đó, bà Phương đề xuất xây dựng các trung tâm logistics chuyên biệt cho từng nhóm ngành hàng như gỗ, thủy sản, dệt may hay nông sản nhằm tối ưu hóa chuỗi vận chuyển, nâng cao hiệu quả khai thác và giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công Thương TPHCM, đánh giá mô hình này là hướng đi đáng quan tâm trong bối cảnh doanh nghiệp cần tối ưu chi phí logistics. Theo ông, các nền tảng kết nối không chỉ giúp doanh nghiệp dễ dàng tìm kiếm dịch vụ vận tải phù hợp mà còn đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh, phát triển bền vững và các yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn ESG.

Bên cạnh đó, ông Danh cho biết Sở Công Thương TPHCM đang triển khai thí điểm ba chương trình kết nối giữa doanh nghiệp logistics với các doanh nghiệp sản xuất, thương mại và xuất khẩu nhằm tăng cường liên kết trong chuỗi cung ứng.

Theo kế hoạch, vào cuối tháng 7, thành phố sẽ tổ chức chương trình kết nối dành cho nhóm doanh nghiệp lương thực, thực phẩm và thủy sản, trước khi mở rộng sang lĩnh vực cảng biển và các ngành liên quan.

Ông Danh kỳ vọng các hoạt động kết nối sẽ giúp cơ quan quản lý hiểu rõ hơn những khó khăn, nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, qua đó có cơ sở đề xuất các chính sách phù hợp nhằm kéo giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy hoạt động xuất khẩu trong thời gian tới.