Lai Vung nâng giá trị nông nghiệp từ những mô hình phù hợp thực tế

Chọn mô hình phù hợp thay vì chạy theo phong trào

Ở một vùng sản xuất nông nghiệp đa dạng như Lai Vung (tỉnh Đồng Tháp), câu chuyện nâng cao hiệu quả không chỉ nằm ở việc trồng cây gì, nuôi con gì, mà quan trọng hơn là tổ chức sản xuất như thế nào để phù hợp với điều kiện đất đai, nguồn lực của người dân và đầu ra của thị trường.

Đây cũng là hướng đi mà Lai Vung đang chú trọng trong phát triển kinh tế nông thôn: lựa chọn những mô hình phù hợp, đã cho thấy hiệu quả trong thực tế; từng bước hình thành vùng sản xuất hợp lý, khuyến khích liên kết và nâng giá trị trên cùng một đơn vị diện tích.

Nền tảng sản xuất của Lai Vung khá phong phú. Theo báo cáo phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, diện tích cây lâu năm của xã đạt 3.332 ha, trong đó cây ăn trái 1.405 ha. Bên cạnh đó là vùng sản xuất lúa, hoa màu, chăn nuôi bò thịt và nuôi thủy sản. Đến cuối năm 2025, toàn xã có 63 mã số vùng trồng với tổng diện tích 1.053,63 ha; trong 9 tháng đầu năm 2026, địa phương được cấp thêm 2 mã số vùng trồng sầu riêng, diện tích 35 ha, nâng tổng số mã vùng trồng lên 65 mã.

Sự đa dạng đó mở ra nhiều lựa chọn nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu phải tính toán kỹ hiệu quả của từng mô hình. Thực tế sản xuất cho thấy, ở những khu vực canh tác lúa kém hiệu quả, xu hướng chuyển sang cây ăn trái có giá trị kinh tế cao đã xuất hiện và tiếp tục được người dân quan tâm. Hoạt động sản xuất, tiêu thụ nông sản và thủy sản cơ bản được duy trì; công tác phòng, chống dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi được quan tâm thực hiện.

Điều đáng chú ý là Lai Vung không đặt mục tiêu chuyển đổi bằng mọi giá. Hiệu quả phải được nhìn trong tổng thể từ điều kiện đất, nước, khả năng đầu tư, kỹ thuật của nông hộ đến thị trường tiêu thụ. Một mô hình cho giá trị cao ở nơi này chưa chắc phù hợp để nhân rộng ở nơi khác. Vì vậy, việc lựa chọn cây trồng, vật nuôi cần gắn với điều kiện từng vùng, định hướng vùng nguyên liệu và khả năng hình thành chuỗi sản xuất, tiêu thụ ổn định.

Một ví dụ cho hướng sản xuất mới là mô hình trồng dưa lưới trong nhà màng, được địa phương xác định là một trong những mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Hướng tiếp theo là hỗ trợ chủ thể mở rộng quy mô phù hợp, đa dạng hóa cây trồng và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Đây không đơn thuần là câu chuyện đưa nhà màng hay thiết bị kỹ thuật vào đồng ruộng, mà quan trọng hơn là khả năng chủ động kiểm soát quy trình, môi trường canh tác và chất lượng sản phẩm, từng bước giảm sự phụ thuộc vào những yếu tố bất lợi của điều kiện tự nhiên.

Trong chăn nuôi, cách tận dụng nguồn lực tại chỗ cũng đem lại một cách nhìn khác về nông nghiệp hiệu quả. Lai Vung duy trì đàn bò thịt khoảng 586 con, trong đó nguồn phụ phẩm từ cây bắp được tận dụng làm thức ăn cho đàn bò. Đây là hướng sản xuất khá gần với tư duy nông nghiệp tuần hoàn: phụ phẩm của quá trình sản xuất này trở thành đầu vào cho hoạt động sản xuất khác, góp phần giảm chi phí và nâng hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Từ những mô hình như vậy, bài toán đặt ra không phải là tìm một mô hình duy nhất để áp dụng trên toàn xã, mà là lựa chọn nhiều cách làm phù hợp với từng vùng sản xuất, điều kiện đầu tư và khả năng của từng nhóm hộ.

Hộ có điều kiện có thể tiếp cận công nghệ cao; vùng cây ăn trái tập trung cần hướng tới mã số vùng trồng, tiêu chuẩn chất lượng; những khu vực có lợi thế chăn nuôi có thể tăng sử dụng phụ phẩm nông nghiệp; còn vùng lúa cần gắn tổ chức sản xuất với giảm chi phí, nâng chất lượng và ổn định đầu ra.

Từ sản xuất tốt đến bán được và nâng giá trị sản phẩm

Nếu hiệu quả chỉ được tính bằng năng suất thì nông nghiệp vẫn còn thiếu một mắt xích quan trọng: thị trường.

Vì vậy, hướng phát triển nông nghiệp của Lai Vung đang dần mở rộng từ câu chuyện “sản xuất” sang “kinh tế nông nghiệp”, trong đó thị trường được tính đến ngay từ khâu tổ chức sản xuất.

Theo kết quả rà soát xây dựng nông thôn mới năm 2026, xã có 6 hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp; tỷ lệ hộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi đạt 55% tổng số hội viên nông dân. Địa phương xác định đây là nền tảng để tiếp tục phát triển sản phẩm đặc trưng, vùng nguyên liệu, mô hình kinh tế nông thôn và liên kết sản xuất - tiêu thụ.

Vai trò của hợp tác xã, tổ hợp tác, hội quán vì thế ngày càng quan trọng. Một nông hộ riêng lẻ có thể làm ra sản phẩm tốt, nhưng sẽ khó tự giải quyết đồng thời nhiều yêu cầu từ vật tư đầu vào, kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc đến số lượng hàng hóa và hợp đồng tiêu thụ. Khi người dân liên kết với nhau, những hạn chế của sản xuất nhỏ lẻ có điều kiện được khắc phục, đồng thời nâng khả năng tiếp cận thị trường.

Theo định hướng của địa phương, vùng nguyên liệu tập trung đối với cây trồng, vật nuôi chủ lực sẽ tiếp tục được rà soát, trong đó có vùng lúa và vùng cây ăn trái, nhằm từng bước đầu tư hạ tầng và gắn vùng sản xuất với chế biến, tiêu thụ.

Đây là bước chuyển từ sản xuất phân tán sang tổ chức sản xuất theo vùng và theo nhu cầu thị trường. Thay vì mỗi hộ tự quyết định sản xuất rồi chờ thương lái đến mua, vùng nguyên liệu tập trung tạo điều kiện để chuẩn hóa quy trình, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và kết nối doanh nghiệp.

Khi thị trường ngày càng yêu cầu rõ về nguồn gốc và chất lượng, sản xuất theo tiêu chuẩn không còn là lựa chọn dành riêng cho những thị trường cao cấp mà dần trở thành điều kiện quan trọng để nông sản duy trì sức cạnh tranh và mở rộng đầu ra.

Một lợi thế khác của Lai Vung là sản xuất nông nghiệp có thể kết nối với chế biến, sản phẩm đặc trưng và du lịch nông thôn. Toàn xã có 38 sản phẩm OCOP, gồm 4 sản phẩm 4 sao và 34 sản phẩm 3 sao. Phía sau mỗi sản phẩm OCOP không chỉ là một món hàng được xếp hạng, mà còn là dư địa để hình thành chuỗi giá trị từ vùng nguyên liệu, người sản xuất, cơ sở chế biến đến thị trường.

Trong giai đoạn 2026-2030, Lai Vung đặt mục tiêu phát triển thêm 15-20 sản phẩm OCOP, ưu tiên sản phẩm nông nghiệp chủ lực và sản phẩm chế biến từ nông sản địa phương. Đồng thời nâng chất các sản phẩm đã được công nhận, cải thiện bao bì, mẫu mã, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.

Điểm đáng chú ý trong định hướng này là OCOP được đặt trong mối liên hệ với vùng nguyên liệu và thị trường chứ không tách rời sản xuất nông nghiệp. Kế hoạch của xã xác định hỗ trợ hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ sản xuất nâng cao năng lực quản trị, tăng liên kết theo chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ.

Cùng với đó là định hướng phát triển chuỗi giá trị OCOP gắn vùng nguyên liệu, sản phẩm dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn và các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp sạch.

Như vậy, một vườn cây có thể không dừng lại ở việc bán trái tươi. Khi sản xuất bảo đảm chất lượng, có thương hiệu, được kết nối với chế biến, sản phẩm OCOP và hoạt động trải nghiệm, giá trị tạo ra từ nông nghiệp có thể được mở rộng. Người nông dân khi đó không chỉ bán nông sản mà còn có điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Đối với Lai Vung, hướng đi này càng có ý nghĩa bởi địa phương có những sản phẩm và nghề truyền thống đã tạo được dấu ấn. Nông nghiệp, sản phẩm OCOP, làng nghề và du lịch nếu được kết nối tốt sẽ bổ trợ cho nhau, vừa tạo sinh kế vừa giữ được những giá trị bản địa.

Phòng Kinh tế xã Lai Vung được giao vai trò chủ trì triển khai Chương trình OCOP, đồng thời rà soát, lựa chọn những sản phẩm có tiềm năng, lợi thế để định hướng phát triển, ưu tiên sản phẩm nông nghiệp chủ lực, đặc sản, sản phẩm chế biến và sản phẩm truyền thống.

Từ thực tế đó, hướng phát triển nông nghiệp của Lai Vung đang ngày càng rõ hơn: không chạy theo số lượng mô hình mà coi trọng hiệu quả; không sản xuất tách rời thị trường; không để nông hộ đơn lẻ trong chuỗi sản xuất mà từng bước thúc đẩy liên kết thành vùng nguyên liệu và chuỗi giá trị.

Khi người dân chọn đúng mô hình, hợp tác xã làm tốt vai trò kết nối, sản phẩm được chuẩn hóa và thị trường được tính đến ngay từ đầu, hiệu quả nông nghiệp sẽ không chỉ nằm ở một vụ mùa được giá. Quan trọng hơn là khả năng tạo sinh kế ổn định, nâng giá trị nông sản và tạo nền tảng để kinh tế nông thôn Lai Vung phát triển bền vững từ chính những lợi thế của địa phương.