Làm sao phân loại nông sản sau thu hoạch?

Phân loại nông sản sau thu hoạch là chia sản phẩm thành các nhóm theo tiêu chuẩn chất lượng mà người mua yêu cầu – thường dựa vào kích thước, trọng lượng, hình dạng, màu sắc, độ chín, khuyết tật (sâu, nứt, dập, nám), độ ẩm, tạp chất (với nông sản hạt). Cách làm: xác định tiêu chuẩn phân loại trước (theo hợp đồng, thị trường), loại bỏ sản phẩm hư hỏng ngay tại vườn, phân loại thủ công theo mẫu chuẩn hoặc bằng dụng cụ (khuôn, rây, cân), dùng máy phân loại (sàng, máy tách màu, máy phân cỡ) khi sản lượng lớn, đóng gói riêng từng loại và ghi nhãn. Phân loại tốt giúp bán được giá cao hơn cho hàng loại 1, tận dụng hàng loại 2, 3 cho kênh phù hợp và giảm lây lan hư hỏng.

Vì sao phải phân loại?

• Tăng giá trị: hàng loại 1 bán giá cao, không bị "kéo giá" bởi hàng xấu.
• Đáp ứng yêu cầu người mua: siêu thị, xuất khẩu, chế biến có tiêu chuẩn khác nhau.
• Giảm hư hỏng: tách sớm trái dập, sâu, thối để không lây.
• Dễ định giá, minh bạch, ít tranh chấp khi giao hàng.

Tiêu chí phân loại thường dùng

Trái cây, rau

• Kích thước, trọng lượng: theo nhóm (ví dụ trái to – vừa – nhỏ).
• Hình dạng: tròn đều, không méo.
• Màu sắc, độ chín: đồng đều.
• Khuyết tật: sâu, nứt, nám, trầy, dập, thối.
• Độ tươi: không héo, không úng.

Nông sản hạt (cà phê, tiêu, lúa, đậu, điều)

• Độ ẩm.
• Tạp chất: đất, đá, vỏ, cành.
• Hạt lỗi: hạt đen, vỡ, lép, sâu, mốc.
• Kích cỡ hạt (sàng theo cỡ).
• Dung trọng (với hồ tiêu).

Các cách phân loại

Thủ công

• Dùng mẫu chuẩn (trái mẫu, hình ảnh tiêu chuẩn) để đối chiếu.
• Dùng khuôn lỗ, thước đo để phân cỡ trái.
• Cân từng trái với nông sản bán theo trọng lượng (sầu riêng, mít, bưởi).
• Phù hợp quy mô nhỏ, nông sản dễ dập.

Bằng máy

• Sàng, rây phân cỡ hạt.
• Máy phân loại theo trọng lượng, kích thước cho trái cây.
• Máy tách màu loại hạt lỗi (cà phê, gạo, tiêu, điều).
• Bàn tuyển, quạt thổi loại tạp chất, hạt lép.
• Phù hợp sản lượng lớn, cơ sở sơ chế, hợp tác xã.

Quy trình đề xuất

1. Thống nhất tiêu chuẩn với người mua trước vụ.
2. Loại bỏ sơ bộ tại vườn: trái sâu, thối, dập nặng.
3. Làm sạch (lau, rửa, phơi sấy – tùy loại).
4. Phân loại theo tiêu chí.
5. Đóng gói riêng từng loại, ghi nhãn: loại, trọng lượng, ngày thu hoạch, nơi sản xuất.
6. Bảo quản phù hợp từng loại.
7. Tận dụng hàng loại thấp: bán chế biến, sấy, làm nước ép, thức ăn chăn nuôi, ủ phân.

Câu hỏi thường gặp

Bán xô (không phân loại) có thiệt không? Thường bị trả giá theo mức trung bình hoặc thấp; nếu vườn có nhiều trái đẹp thì phân loại sẽ lợi hơn.

Hàng loại 2, 3 nên bán ở đâu? Chợ địa phương, cơ sở chế biến, sấy, quán nước ép, bếp ăn – tùy loại nông sản.

Đầu tư máy phân loại có đáng không? Đáng khi sản lượng lớn, người mua trả giá theo chất lượng; hộ nhỏ nên làm qua hợp tác xã hoặc thuê dịch vụ.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông, hợp tác xã hoặc người mua về tiêu chuẩn cụ thể.