Lên 'kịch bản' cho quả sầu riêng Việt Nam

Chia sẻ tại tọa đàm "Gỡ điểm nghẽn ngành hàng sầu riêng: Kiến tạo xuất khẩu bền vững" do Báo Tiền Phong tổ chức vừa qua, ông Trần Anh Quý, Phó vụ trưởng Vụ Tín dụng (Ngân hàng Nhà nước) cho biết tính đến tháng 6/2026, dư nợ tín dụng đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn đã đạt gần 4,4 triệu tỷ đồng, tăng gần 5% so với đầu năm và chiếm 22% tổng dư nợ của nền kinh tế. Trong đó, tín dụng dành cho lĩnh vực nông nghiệp đạt khoảng 2,3 triệu tỷ đồng.

Về định hướng điều hành tín dụng, Ngân hàng Nhà nước hàng năm đều ban hành chỉ thị xác định rõ việc tập trung tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh.

Cần cái 'bắt tay' giữa NHNN và địa phương

Ngành ngân hàng luôn chỉ đạo các tổ chức tín dụng triển khai các giải pháp ứng dụng công nghệ, giảm chi phí, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng, nâng cao khả năng tiếp cận vốn và tăng cường sự gắn kết giữa ngân hàng với khách hàng.

| | Ông Trần Anh Quý, Phó vụ trưởng Vụ Tín dụng, Ngân hàng Nhà nước. Ảnh: BTC. |

Xét theo đối tượng vay vốn, cá nhân và hộ gia đình hiện chiếm khoảng 68-75% tổng dư nợ tín dụng trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn; doanh nghiệp chiếm khoảng 32%. Nếu thông tin giữa ngân hàng và doanh nghiệp chưa đầy đủ, dòng vốn tín dụng có thể khó tiếp cận hơn đối với những lĩnh vực mới, những ngành hàng có tốc độ tăng trưởng nhanh hoặc có nhiều rủi ro.

Trong thời gian tới, ông Quý cho rằng rất cần sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa NHNN với các bộ, ngành, địa phương để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, đặc biệt là khuyến khích tín dụng phục vụ đầu tư nhà máy chế biến sâu, logistics và các giải pháp nâng cao giá trị ngành hàng. Riêng ngành sầu riêng cần có sự phối hợp đồng bộ để tháo gỡ các điểm nghẽn, từ vốn, chế biến, logistics đến thị trường.

Về vấn đề thông quan, bà Nguyễn Thị Quỳnh Chi, đại diện Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho biết để giảm chi phí cũng như thời gian đưa sầu riêng ra thị trường nước ngoài, đòi hỏi sự phối hợp của rất nhiều bên, từ các cơ quan quản lý Nhà nước đến doanh nghiệp, đặc biệt trong việc nâng cao chất lượng và cải cách thủ tục hành chính liên quan đến kiểm tra chuyên ngành, cấp mã số vùng trồng.

| | Bà Nguyễn Thị Quỳnh Chi, đại diện Cục Hải quan (Bộ Tài chính) phát biểu tại sự kiện. Ảnh:* BTC.* |

Các thủ tục trên cần được thực hiện trên môi trường điện tử, đồng thời cắt giảm những thủ tục hành chính không cần thiết để giảm thời gian thông quan hàng hóa.

Ngày 15/5, Cục Hải quan đã ban hành văn bản về giám sát, quản lý và gửi đến các Chi cục Hải quan để triển khai đồng bộ, thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Một số nội dung cụ thể là tạo điều kiện tối đa cho việc thông quan hàng hóa, giải quyết thủ tục ngay trong ngày, kể cả ngày lễ, ngày nghỉ hay ngoài giờ…

Đồng thời, cơ quan hải quan phải phối hợp với doanh nghiệp kho bãi tại khu vực cửa khẩu để bố trí địa điểm bảo quản, phân loại hàng hóa trong thời gian chờ xuất khẩu. Hải quan cũng thường xuyên cập nhật tình hình xuất khẩu, cung cấp thông tin, khuyến cáo kịp thời tới doanh nghiệp và phối hợp điều tiết giao thông tại khu vực cửa khẩu nhằm tránh ùn tắc, ùn ứ ảnh hưởng đến xuất khẩu hàng hóa.

"Ngoài ra, chúng tôi thường xuyên trao đổi với hải quan cửa khẩu phía Trung Quốc để kịp thời xử lý các vướng mắc phát sinh giữa hai bên và thông báo cho doanh nghiệp xuất khẩu về những thay đổi trong chính sách quản lý, kiểm tra của phía Trung Quốc", bà nói thêm.

Đối với những lô hàng đã xuất khẩu sang Trung Quốc nhưng bị trả về, cơ quan hải quan cũng sẽ tạo điều kiện giải quyết nhanh nhất thủ tục tái nhập đối với những lô hàng không đủ điều kiện nhập khẩu vào Trung Quốc, trên cơ sở đề nghị của doanh nghiệp. Cục Hải quan cũng chỉ đạo nghiêm cấm các hành vi gây khó khăn, phiền hà, sách nhiễu, kéo dài thời gian thông quan, làm phát sinh chi phí và gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

Sầu riêng Việt Nam chuyển sang giai đoạn mới

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), trong 3-4 năm tới, ngành sầu riêng Việt Nam sẽ bước qua thời kỳ "tăng trưởng nóng về sản lượng" để chuyển sang giai đoạn sàng lọc chất lượng, định hình lại cấu trúc thị trường và cạnh tranh về chuỗi giá trị.

Diện tích sầu riêng được trồng trong giai đoạn 2021-2023 tại Tây Nguyên và Đông Nam Bộ sẽ bước vào thời kỳ cho năng suất tối đa, đưa tổng sản lượng sầu riêng Việt Nam vượt mốc 2,2-2,5 triệu tấn mỗi năm. Khi nguồn cung bùng nổ, áp lực bình ổn giá bán sẽ ngày càng lớn.

Thời kỳ giá thu mua xô tại vườn đạt 100.000-150.000 đồng/kg sẽ không còn phổ biến. Thay vào đó, giá sẽ dần tiệm cận mức cân bằng bền vững, khoảng 40.000-70.000 đồng/kg, tùy giống và chất lượng loại A, B hay C.

Lợi nhuận cũng sẽ phân hóa mạnh. Những vườn trồng ngoài vùng quy hoạch, có chất lượng thấp, tỷ lệ sượng cao hoặc nhiễm kim loại nặng sẽ chịu thua lỗ lớn và đối mặt với nguy cơ bị thị trường đào thải.

Song song, ông Nguyên nhận định cạnh tranh quốc tế bước vào giai đoạn khốc liệt nhất. Thái Lan đang tập trung nâng cao tiêu chuẩn về độ chín tự nhiên, độ Brix và đẩy mạnh logistics đường sắt để rút ngắn thời gian giao hàng. Trong khi đó, Malaysia tăng tốc xuất khẩu các giống sầu riêng tươi cao cấp như Musang King, Black Thorn vào phân khúc thượng lưu tại Trung Quốc. Còn Philippines, Campuchia, Lào và các vùng trồng thử nghiệm tại đảo Hải Nam của Trung Quốc sẽ đóng góp thêm một lượng sản phẩm đáng kể cho thị trường.

Trong giai đoạn 2027-2030, cơ cấu và chuỗi giá trị sầu riêng Việt Nam sẽ có sự chuyển dịch rõ rệt. Tỷ trọng xuất khẩu quả tươi đơn thuần sẽ giảm, trong khi sầu riêng cấp đông, gồm cả nguyên trái và tách múi, cùng các sản phẩm chế biến sâu sẽ tăng lên, có thể chiếm khoảng 30-40% tổng kim ngạch.

Việc truy xuất nguồn gốc sẽ được số hóa 100%. Các yêu cầu về kiểm soát Cadimi, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và chứng nhận GlobalGAP sẽ trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì mã số xuất khẩu. Ngoài Trung Quốc, các sản phẩm sầu riêng đông lạnh và chế biến sẽ tiếp tục mở rộng thị phần tại Ấn Độ, Bắc Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Đông.

Ngoài ra, cấu trúc thu mua sẽ thay đổi. Lực lượng thương lái nhỏ lẻ sẽ dần thu hẹp, thay vào đó là sự hình thành của các tập đoàn, doanh nghiệp và hợp tác xã quy mô lớn, liên kết bao tiêu trực tiếp từ vùng trồng đến chế biến, kho lạnh và logistics.

Theo ông Nguyên, Việt Nam có lợi thế chiến lược độc nhất là khả năng thu hoạch rải vụ quanh năm và vị trí địa lý liền kề thị trường Trung Quốc, qua đó giúp tối ưu hóa chi phí vận chuyển. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao vị thế, ngành sầu riêng Việt Nam phải chuyển từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng và giá trị của toàn bộ chuỗi.

Nếu kiểm soát tốt bài toán an toàn thực phẩm và chuẩn hóa mã số vùng trồng, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng Việt Nam hoàn toàn có thể ổn định ở mức 4,5-5 tỷ USD mỗi năm, qua đó chính thức đưa Việt Nam cạnh tranh ngang ngửa vị trí quốc gia xuất khẩu sầu riêng số một thế giới. Ngược lại, nếu buông lỏng kiểm định chất lượng, nguy cơ mất thị phần vào tay các đối thủ sẽ diễn ra rất nhanh.

Nguồn: https://znews.vn/len-kich-ban-cho-qua-sau-rieng-viet-nam-post1678191.html