Lỗ hổng phía sau những bao phân bón ở Thanh Hóa

Những khoảng trống trong quản lý chất lượng và điều kiện sản xuất

Phân bón là một trong những yếu tố đầu vào quan trọng nhất của sản xuất nông nghiệp. Chất lượng phân bón không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng mà còn tác động đến môi trường đất, nguồn nước và sinh kế của hàng triệu nông dân. Chính vì vậy, các quy định về điều kiện sản xuất, kiểm nghiệm chất lượng, ghi nhãn, quảng cáo và lưu hành phân bón luôn được đặt dưới sự kiểm soát chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, kết luận thanh tra của Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đối với Công ty CP Phân bón Long Điền Thanh Hóa, Công ty CP Thành Nông Thanh Hóa và Công ty CP Phân bón Lam Sơn đã cho thấy một thực tế đáng suy ngẫm: dù đều được cấp phép hoạt động, có dây chuyền sản xuất, hợp đồng kiểm nghiệm và hệ thống quản lý chất lượng, nhưng trong quá trình vận hành vẫn tồn tại không ít sơ hở, thiếu sót và vi phạm.

Điểm chung nổi bật được phát hiện ở cả ba doanh nghiệp là những bất cập trong công tác kiểm nghiệm, đánh giá chất lượng sản phẩm phân bón.

Tại Công ty CP Phân bón Long Điền Thanh Hóa, nhiều phiếu thử nghiệm chỉ thể hiện các thành phần dinh dưỡng chính như đạm, lân, kali mà thiếu các chỉ tiêu quan trọng về độ ẩm và các nguyên tố vi lượng như đồng, kẽm, bo, mangan đối với một số sản phẩm. Đây là nội dung không phù hợp với quy định của Luật Trồng trọt và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng phân bón.

Tình trạng tương tự cũng xuất hiện tại Công ty CP Thành Nông Thanh Hóa. Kết quả thử nghiệm của một số loại phân bón chủ yếu mới dừng ở các thành phần dinh dưỡng cơ bản, chưa đánh giá đầy đủ chỉ tiêu độ ẩm theo quy định. Đáng chú ý hơn, doanh nghiệp này còn chưa lập biên bản lấy mẫu và biên bản bàn giao mẫu cho đơn vị thử nghiệm, vi phạm quy định về quy trình lấy mẫu phân bón.

Trong khi đó, Công ty CP Phân bón Lam Sơn cũng bị phát hiện nhiều phiếu thử nghiệm thiếu các chỉ tiêu quan trọng như độ ẩm và độ pH đối với một số sản phẩm phân bón.

Nhìn từ các vi phạm trên có thể thấy, vấn đề không nằm ở việc sản phẩm đã được công nhận lưu hành hay doanh nghiệp có hợp đồng kiểm nghiệm hay không, mà nằm ở sự đầy đủ và nghiêm túc trong quá trình kiểm soát chất lượng. Khi các chỉ tiêu kỹ thuật chưa được đánh giá toàn diện, nguy cơ phát sinh những sai lệch về chất lượng sản phẩm là điều không thể xem nhẹ.

Bên cạnh đó, điều kiện sản xuất tại một số doanh nghiệp cũng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu pháp luật.

Tại Công ty CP Thành Nông Thanh Hóa và Công ty CP Phân bón Lam Sơn, khu vực chứa nguyên liệu và khu vực thành phẩm được bố trí chung trong nhà xưởng sản xuất, khoảng cách chỉ từ 4 đến 6 mét và không có vách ngăn cứng theo quy định. Riêng tại Công ty CP Phân bón Lam Sơn, thanh tra còn ghi nhận một phần nguyên liệu được đặt ngoài trời.

Những tồn tại này tuy chưa dẫn đến hậu quả nghiêm trọng nhưng tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm, làm tăng khả năng lẫn tạp chất hoặc phát sinh các yếu tố tác động từ môi trường trong quá trình bảo quản.

Đáng chú ý, tại Công ty CP Phân bón Lam Sơn, Giấy chứng nhận hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001:2015 đã hết hiệu lực từ tháng 3/2025 nhưng đến thời điểm thanh tra vẫn chưa được đánh giá, cấp lại theo quy định. Một số bao bì của doanh nghiệp còn sử dụng dấu chứng nhận ISO đã hết hiệu lực, tiềm ẩn nguy cơ gây hiểu nhầm cho khách hàng và đối tác.

Không chỉ vậy, Công ty CP Phân bón Lam Sơn còn tổ chức hội nghị khách hàng có lồng ghép nội dung quảng cáo sản phẩm phân bón khi chưa được cơ quan có thẩm quyền xác nhận nội dung quảng cáo và chưa thực hiện thủ tục thông báo theo quy định.

Đối với Công ty CP Phân bón Long Điền Thanh Hóa, thanh tra phát hiện một số bao bì lưu kho ghi chưa đúng thông tin nhãn sản phẩm phân bón lưu hành tại Việt Nam. Mặc dù chưa được sử dụng để đóng gói hàng hóa đưa ra thị trường nhưng đây vẫn là sai phạm cần được khắc phục kịp thời nhằm bảo đảm tính minh bạch của sản phẩm.

Một chi tiết đáng lưu ý khác là chứng chỉ của người thực hiện lấy mẫu thử nghiệm tại Công ty CP Phân bón Long Điền đã hết hiệu lực nhưng chưa được cấp lại. Điều này phản ánh sự thiếu chủ động trong việc duy trì các điều kiện pháp lý phục vụ hoạt động sản xuất.

Sai sót về tài chính, thuế và bài học cho ngành phân bón

Ngoài các tồn tại về chất lượng và điều kiện sản xuất, kết quả thanh tra còn chỉ ra nhiều sai sót trong việc thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

Tại Công ty CP Phân bón Long Điền Thanh Hóa, cơ quan thanh tra xác định doanh nghiệp kê khai chưa chính xác các khoản thuế phải nộp với tổng số tiền hơn 11,4 triệu đồng. Nguyên nhân xuất phát từ việc đưa vào chi phí một số khoản không phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh hoặc phân bổ chi phí chưa đúng quy định.

Tại Công ty CP Thành Nông Thanh Hóa, tổng số thuế xác định lại lên tới gần 48 triệu đồng. Trong đó, doanh nghiệp đã hạch toán chi phí đối với một số khoản mua sắm và chi phí lưu trú không đủ điều kiện được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Việc kê khai chưa chính xác dẫn tới số thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế giá trị gia tăng phải điều chỉnh tăng tương ứng.

Mức điều chỉnh lớn nhất được phát hiện tại Công ty CP Phân bón Lam Sơn. Theo kết luận thanh tra, doanh nghiệp đã hạch toán một số khoản đầu tư, nâng cấp nhà xưởng và làm mới dây chuyền sản xuất vào chi phí sản xuất kinh doanh thay vì ghi tăng tài sản cố định theo quy định. Sai sót này làm giảm giá vốn hàng bán, làm thay đổi kết quả kinh doanh và dẫn tới số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp tăng thêm hơn 134 triệu đồng.

Có thể thấy, các sai phạm về thuế tại ba doanh nghiệp chủ yếu thuộc nhóm hạch toán, kê khai chưa đúng quy định, chưa phát hiện dấu hiệu trốn thuế hay gian lận có tổ chức. Tuy nhiên, những tồn tại này vẫn cho thấy công tác quản trị tài chính, kế toán nội bộ của doanh nghiệp còn những khoảng trống cần được chấn chỉnh.

Điều đáng ghi nhận là sau quá trình thanh tra, các doanh nghiệp đã chấp hành việc nộp đầy đủ số tiền phải điều chỉnh theo kết luận của cơ quan chức năng. Song điều quan trọng hơn không nằm ở việc khắc phục hậu quả tài chính mà là sự thay đổi trong nhận thức và trách nhiệm quản trị.

Thanh Hóa hiện là một trong những địa phương có hoạt động sản xuất, kinh doanh phân bón phát triển mạnh phục vụ nhu cầu nông nghiệp trong và ngoài tỉnh. Vì vậy, những kết luận thanh tra lần này không chỉ là câu chuyện riêng của ba doanh nghiệp mà còn là lời cảnh báo đối với toàn ngành.

Các vi phạm được phát hiện tuy chưa đến mức nghiêm trọng nhưng cho thấy xu hướng chủ quan trong việc duy trì các điều kiện sản xuất, kiểm soát chất lượng, quản lý hồ sơ kỹ thuật và thực hiện nghĩa vụ tài chính. Nếu không được phát hiện, chấn chỉnh kịp thời, những sai sót tưởng như nhỏ này hoàn toàn có thể tích tụ thành những rủi ro lớn hơn đối với thị trường phân bón và người nông dân.

Từ những kết luận thanh tra của Thanh tra tỉnh Thanh Hóa, bài học đặt ra là các doanh nghiệp cần nâng cao trách nhiệm tuân thủ pháp luật, hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng, thực hiện đầy đủ quy trình kiểm nghiệm, lấy mẫu, ghi nhãn và kê khai thuế. Đồng thời, các cơ quan quản lý cũng cần tiếp tục tăng cường hậu kiểm, thanh tra chuyên ngành để bảo đảm mọi sản phẩm phân bón đến tay người dân đều đáp ứng đúng tiêu chuẩn, chất lượng và tính minh bạch theo quy định của pháp luật.

Tại Thanh Hóa có nhiều cơ sở sản xuất kinh doanh phân bón. Việc quản lý nhà nước nêu cao trách nhiệm, sâu sát trong kiểm tra, xử lý vi phạm không những góp phần làm minh bạch môi trường kinh doanh, hạn chế thiệt hại cho nông dân mà qua đó cho thấy sự tử tế trong làm ăn của doanh nghiệp và sự đàng hoàng của quản lý nhà nước.