Mưa nhiều cuối vụ: cảnh báo lem lép hạt lúa

Mưa nhiều, ẩm độ cao trong giai đoạn lúa trổ – chín là nguyên nhân chính làm bệnh lem lép hạt bùng phát: nhiều loại nấm và vi khuẩn tấn công hạt lúa, làm vỏ trấu đen, nâu loang lổ, hạt lép lửng. Biện pháp hiệu quả nhất là phun phòng vào thời điểm lúa trổ, giữ nước ruộng hợp lý và không bón đạm muộn.

Vì sao mưa cuối vụ làm lem lép hạt?

Mưa lúc lúa trổ làm hạt phấn bị rửa trôi, thụ phấn kém → hạt lép.
Ẩm độ cao giúp nấm, vi khuẩn phát triển trên vỏ trấu.
Gió mưa làm cây lúa cọ sát, tạo vết thương cho mầm bệnh xâm nhập.
Nhện gié cũng gây lem hạt, lép hạt — xem nhện gié hại bông lúa.

Dấu hiệu nhận biết

Vỏ trấu có đốm nâu, đen, loang lổ hoặc biến màu toàn bộ.
Hạt lép hoặc lửng, nhẹ, gạo bên trong bị đen hoặc vỡ.
Ruộng nặng nhìn từ xa thấy bông lúa xỉn màu, không vàng sáng.

Đối chiếu tại chẩn đoán lem lép hạt.

Cách phòng ngừa

Phun phòng lúc trổ: phun thuốc phòng bệnh hạt được đăng ký cho lúa khi lúa trổ lác đác và nhắc lại khi trổ đều, theo đúng nhãn; có thể kết hợp phòng đạo ôn cổ bông.
Chọn thời điểm phun: phun vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh lúc lúa đang phơi màu (thường gần trưa) để không ảnh hưởng thụ phấn.
Không bón đạm muộn: bón đạm sát lúc trổ làm tăng bệnh trên hạt.
Bón đủ kali: hạt chắc hơn, vỏ trấu khỏe hơn.
Quản lý nước: giữ nước vừa phải giai đoạn trổ – chín sữa; rút nước trước thu hoạch — xem quản lý nước giai đoạn trổ – chín.
Thu hoạch đúng lúc: tránh để lúa chín quá lâu ngoài đồng trong mưa.

Câu hỏi thường gặp

Lúa đã bị lem hạt thì phun có cứu được không? Hạt đã bị lem thì không thể trở lại bình thường. Phun lúc này chỉ hạn chế lây lan sang các hạt chưa bị.

Có nên phun lúc lúa đang phơi màu? Không nên phun vào lúc lúa đang phơi màu (nở hoa) vì có thể ảnh hưởng thụ phấn. Nên phun sáng sớm hoặc chiều mát.

Lem lép hạt có ảnh hưởng giá bán không? Có. Hạt lem làm giảm chất lượng gạo, tỉ lệ gạo nguyên thấp, thương lái thường trừ giá.

Nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia địa phương khi áp dụng cho ruộng của bạn.