Đạo ôn cổ bông lúa: phun trễ 1 ngày, mất cả bông

Đạo ôn cổ bông lúa: phun trễ 1 ngày, mất cả bông

Đúng vậy — đạo ôn cổ bông là bệnh “ăn bông từ trong ra ngoài”, chỉ cần chậm phun thuốc 1–2 ngày so với thời điểm vàng, bông sẽ bị khô đen, lép hạt nặng, năng suất giảm rõ rệt. Bệnh không gây chết cây nhưng làm giảm số hạt chắc, giảm trọng lượng nghìn hạt và dễ gây đổ ngã khi gặp gió mưa. Đây là bệnh nguy hiểm nhất ở giai đoạn trổ — lúc cây lúa yếu nhất, cổ bông còn non và ẩm độ cao.

Dấu hiệu nhận biết đạo ôn cổ bông

• Vị trí: Xuất hiện ở phần cổ bông (đoạn nối giữa bông và thân), ngay trên đốt cuối cùng, thường cách mặt nước 20–50 cm.
• Màu sắc & hình dạng: Vết bệnh ban đầu là đốm nâu sẫm, sau lan rộng thành dải dài 1–3 cm, màu nâu đen hoặc xám tro, có viền nâu đỏ rõ. Khi bóp nhẹ thấy mềm nhũn, dễ gãy.
• Biểu hiện ngoài đồng: Bông bị gãy ngang cổ, cụp xuống, không trổ hết hoặc trổ nửa chừng rồi chết; hạt lép nhiều, bông trắng hoặc xám thay vì vàng óng; nếu kéo nhẹ bông thì rời hẳn khỏi thân.
• Lưu ý: Khác với đạo ôn lá (có vết hình mắt chim, mép nâu, giữa xám trắng), đạo ôn cổ bông KHÔNG có lớp bào tử xám mờ như nấm mốc — nên đừng nhầm với bệnh thối bông do vi khuẩn hay ẩm thấp.

Cách xử lý và phòng ngừa thực chiến

Trước khi bệnh xuất hiện (phòng là chính)

• Chọn giống kháng: Ưu tiên các giống được khuyến cáo có khả năng chịu đạo ôn tốt tại địa phương (ví dụ: OM5451, IR64 kháng đạo ôn, Nếp 97, Hương Châu…), tránh trồng liên tục một giống dễ nhiễm trên cùng ruộng.
• Quản lý nước khéo: Giữ mực nước ổn định ở mức 3–5 cm trong giai đoạn làm đòng – trổ; tránh để ruộng quá ướt hoặc ngập sâu khi cây đang trổ. Sau trổ 7–10 ngày mới rút nước dần.
• Bón phân cân đối: Hạn chế đạm thừa vào cuối giai đoạn làm đòng; tăng cường kali và lân trước trổ 10–15 ngày để cây cứng cây, cổ bông dày hơn. Không bón đạm muộn khi cây đã đứng cái.
• Làm cỏ sạch, thông thoáng: Tránh mật độ quá dày, tỉa bớt bụi nếu cần — giúp gió luồn, giảm ẩm độ trong tán cây.

Khi bệnh vừa chớm (xử lý NGAY)

• Phun thuốc NGAY khi phát hiện 1–2 vết trên 100 bụi: Thời điểm “vàng” là trước trổ 3–5 ngày (khi bông còn cuộn trong bẹ lá) và ngay sau khi trổ đều (trổ xong 5–7 ngày) — đây là hai cửa sổ hiệu quả nhất.
• Chọn thuốc theo nhóm hoạt chất: Ưu tiên nhóm triazole (như tebuconazole, propiconazole), kết hợp với nhóm strobilurin (azoxystrobin) hoặc nhóm carboxamide (trifloxystrobin) để tăng phổ tác động và hạn chế kháng thuốc. Có thể dùng thêm các chế phẩm sinh học chứa Trichoderma hoặc Bacillus subtilis để hỗ trợ phòng.
• Phun kỹ, đủ nước: Dùng bình phun áp lực cao, phun hướng lên trên — đảm bảo thuốc thấm đều vào bẹ lá và cổ bông. Dùng lượng nước đủ để thuốc nhỏ giọt ở bẹ lá (ít nhất 400–600 lít/ha).
• Lưu ý quan trọng: Luôn đọc kỹ nhãn thuốc, tuân thủ thời gian cách ly; ưu tiên thuốc được phép sử dụng trên lúa tại Việt Nam và theo khuyến cáo cụ thể của cán bộ khuyến nông huyện/xã. Không pha hỗn hợp tùy tiện — đặc biệt tránh trộn thuốc trừ đạo ôn với thuốc trừ rầy nâu khi chưa có hướng dẫn.

Câu hỏi thường gặp

1. Nếu ruộng đã trổ xong mà thấy cổ bông đen, còn cứu được không?
Rất khó phục hồi — vì mô đã hoại tử, bông không thể tiếp tục phát triển. Lúc này chỉ nên phun phòng cho những bông chưa trổ, đồng thời thu hoạch sớm nếu bông chín non để giảm thất thoát. Không nên phun thuốc trị đạo ôn khi bông đã chín >80%.

2. Phun thuốc đạo ôn có ngăn được rầy nâu hoặc sâu cuốn lá không?
Không. Thuốc trừ nấm đạo ôn KHÔNG diệt được côn trùng. Nếu ruộng có cả rầy nâu hoặc sâu cuốn lá, phải chọn thuốc trừ sâu phù hợp riêng biệt — và tốt nhất là phun riêng từng loại, cách nhau ít nhất 3–5 ngày để tránh tương kỵ và giảm hiệu lực.

3. Dùng thuốc gốc đồng hoặc vôi bột có phòng được đạo ôn cổ bông không?
Gốc đồng có tác dụng phòng một số bệnh nấm nhưng KHÔNG hiệu quả với đạo ôn cổ bông — vì bệnh này phát triển sâu trong bẹ lá và cổ bông, nơi thuốc tiếp xúc kém. Vôi bột chỉ điều chỉnh pH đất, không phải thuốc trừ nấm. Hãy dùng thuốc đặc trị theo nhóm hoạt chất đã nêu.

Nông dân nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia bảo vệ thực vật địa phương trước khi áp dụng các biện pháp trên.