Lúa sinh thái Tràm Chim gọi sếu đầu đỏ trở về

Thay đổi cách làm để giảm chi phí

Từ diện tích sản xuất thử nghiệm 4,5ha, mô hình lúa sinh thái tại xã Tràm Chim, tỉnh Đồng Tháp đang cho thấy hướng đi đáng chú ý trong việc thay đổi phương thức canh tác theo hướng giảm đầu vào, bảo vệ môi trường nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả kinh tế cho nông dân.

Vụ hè thu 2026, mô hình được triển khai tại ô bao 43B nằm ở vành đai Vườn Quốc gia Tràm Chim với các giải pháp giảm lượng giống gieo sạ, sử dụng phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học, quản lý dịch hại tổng hợp, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật hóa học, xử lý và vùi rơm rạ sau thu hoạch.

Mô hình không chỉ hướng tới sản xuất ra hạt lúa an toàn hơn mà tập trung thay đổi cách sử dụng vật tư đầu vào. Lượng giống được giảm còn khoảng 8kg/1.000m², phân hữu cơ được sử dụng theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa, nước được quản lý phù hợp, rơm rạ được xử lý thay vì đốt.

Trực tiếp thực hiện mô hình, ông Bùi Quang Sang, Tổ trưởng Tổ hợp tác Lúa Sếu, ấp Tân Lợi, xã Tràm Chim cho biết, gia đình sử dụng khoảng 350 - 400kg phân hữu cơ/ha, kết hợp các loại phân cần thiết theo từng giai đoạn phát triển của cây lúa. Sau khi gieo sạ, ông Sang quản lý nước, xử lý cỏ và tiếp tục bổ sung phân hữu cơ theo từng thời điểm. Đến giai đoạn cây lúa phát triển ổn định, lượng phân bón thúc cũng được giảm dần.

Theo ông Sang, cách làm này giúp cây lúa phát triển tốt, cứng cây, hạt chắc. Đáng chú ý, trong phần lớn thời gian sinh trưởng, ruộng lúa chưa phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Một số sâu bệnh xuất hiện lúc cây còn nhỏ nhưng ở mức nhẹ nên có thể theo dõi, chưa cần xử lý bằng thuốc hóa học.

Hiệu quả bước đầu cũng được thể hiện qua năng suất và chi phí sản xuất. Qua đánh giá, năng suất bình quân của mô hình ước đạt 6,7 tấn/ha. Với giá lúa khoảng 6.700 đồng/kg, tổng thu đạt khoảng 44,8 triệu đồng/ha, chi phí sản xuất khoảng 27 triệu đồng/ha, lợi nhuận ước đạt 17,8 triệu đồng/ha.

Trên toàn bộ 4,5ha, sản lượng ước đạt khoảng 30,15 tấn, tổng thu khoảng 201,6 triệu đồng, chi phí khoảng 121,5 triệu đồng và lợi nhuận hơn 80 triệu đồng.

Những con số này cho thấy sản xuất sinh thái không nhất thiết phải đánh đổi năng suất để lấy mục tiêu môi trường. Nếu áp dụng đúng kỹ thuật, giảm hợp lý lượng giống, phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, nông dân vẫn có thể duy trì năng suất và giảm chi phí.

Ông Trần Văn Thắng, Giám đốc Công ty Cổ phần Grow Fa cho biết, mục tiêu của mô hình là đưa sản xuất lúa trong vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim theo hướng giảm phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, tạo môi trường thuận lợi để phục hồi hệ sinh thái.

Trong vụ vừa qua, không chỉ giảm đáng kể chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận mà quan trọng nhất là sản xuất lúa theo hướng thuận thiên, an toàn còn giảm phát thải, bảo vệ môi trường, tạo điều kiện để hệ sinh thái xung quanh phát triển.

Sản xuất gắn với bảo tồn** sếu**

Theo đánh giá, mô hình bước đầu đạt 6/9 tiêu chí cơ bản về sản xuất lúa sinh thái. Tuy nhiên, diện tích còn nhỏ và mới thực hiện trong một vụ nên cần tiếp tục theo dõi qua nhiều mùa sản xuất để đánh giá đầy đủ hơn.

Ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp cho rằng trong xu thế hiện nay, việc tổ chức lại sản xuất theo hướng tuần hoàn, trả lại môi trường sinh thái trong lành là rất cần thiết, đặc biệt là trong quá trình thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng ĐBSCL.

Theo ngành nông nghiệp Đồng Tháp, toàn khu vực Đồng Tháp Mười hiện có khoảng 400ha lúa được canh tác theo hướng sinh thái, trong đó nông dân đăng ký mở rộng thêm khoảng 150ha. Đây là cơ sở để tiếp tục kết nối các mô hình nhỏ thành những vùng sản xuất tập trung.

Riêng tại Tràm Chim, địa phương định hướng tiếp tục duy trì diện tích đã thực hiện, phấn đấu mở rộng mô hình lên khoảng 100ha trong vụ đông xuân 2026 - 2027. Về lâu dài, xã Tràm Chim hướng đến phát triển từ 500ha lúa sinh thái trở lên vào năm 2030, gắn sản xuất với bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển du lịch sinh thái phù hợp.

Để thực hiện mục tiêu này, địa phương đang liên kết với Công ty TNHH Lúa gạo Việt Nam (Vinarice) và các doanh nghiệp có năng lực để hình thành vùng nguyên liệu, chuyển giao kỹ thuật, thu mua và tiêu thụ sản phẩm.

Ông Trần Thanh Nam, Bí thư Đảng ủy xã Tràm Chim cho rằng thực tế sản xuất cho thấy khi nông dân giảm phụ thuộc vào vật tư nông nghiệp hóa học, chuyển sang phương thức canh tác thân thiện với môi trường thì không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn có cơ hội nâng cao giá trị sản phẩm.

Nếu chỉ vận động nông dân giảm phân, giảm thuốc nhưng chưa có thị trường và giá trị gia tăng tương xứng, rất khó duy trì sản xuất sinh thái trên diện rộng. Ngược lại khi có vùng nguyên liệu, có doanh nghiệp liên kết và đầu ra ổn định, người dân sẽ có thêm động lực chuyển đổi.

Theo ông Nam, đây là nền tảng để xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo bền vững, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong và ngoài nước. Việc phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp sinh thái cần được thực hiện từng bước, bắt đầu từ những mô hình phù hợp, đánh giá hiệu quả, tháo gỡ khó khăn rồi nhân rộng.

Đối với xã Tràm Chim và Tam Nông, sản xuất lúa sinh thái còn mang một ý nghĩa đặc biệt khi vùng sản xuất nằm trong khu vực có hệ sinh thái đất ngập nước và gắn với sinh cảnh của sếu đầu đỏ.

Theo Đề án Bảo tồn và phát triển sếu đầu đỏ tại Vườn Quốc gia Tràm Chim giai đoạn 2022 - 2032, Đồng Tháp đặt mục tiêu phục hồi và phát triển sếu đầu đỏ, đồng thời cải tạo, phục hồi hệ sinh thái và xây dựng mô hình sản xuất nông nghiệp sinh thái bền vững, kết hợp sinh kế người dân với bảo vệ môi trường.

Vườn Quốc gia Tràm Chim vừa tiếp nhận 6 cá thể sếu đầu đỏ từ Thái Lan để chăm sóc, nuôi dưỡng. Đến nay còn 5 cá thể phát triển khỏe mạnh, thích nghi tốt, năm 2026 Vườn tiếp tục dự kiến tiếp nhận thêm vài cá thể sếu non.

“Việc giảm hóa chất sẽ hạn chế tác động bất lợi đến đất, nước, môi trường và sinh vật trên đồng ruộng. Sản xuất nông nghiệp và bảo tồn thiên nhiên vì thế có thể được đặt trong cùng một hướng phát triển xanh.

Nếu hiệu quả được duy trì qua nhiều vụ, mô hình lúa sinh thái Tràm Chim sẽ có thêm cơ sở để nhân rộng. Khi đó, giá trị của mô hình không chỉ nằm ở sản lượng hay lợi nhuận của từng hecta mà còn ở khả năng tạo ra phương thức sản xuất mới ít phụ thuộc vào vật tư, giảm tác động đến môi trường, nâng giá trị hạt gạo và hài hòa hơn với hệ sinh thái tự nhiên”, ông Trần Thanh Nam, Bí thư Đảng ủy xã Tràm Chim nhấn mạnh.