Luật chơi SPS thay đổi trước khi nông sản Việt lên đường
Luật chơi SPS thay đổi trước khi nông sản Việt lên đường
Trong nửa đầu tháng 9/2026, các thành viên WTO đã phát đi 33 thông báo mới về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật, gồm 20 dự thảo đang lấy ý kiến và 13 quy định đã có hiệu lực.
Con số này cho thấy khoảng thời gian giữa một thay đổi chính sách và thời điểm doanh nghiệp phải tuân thủ có thể rất ngắn. Nếu chỉ phát hiện quy định mới khi hàng gặp vấn đề tại cửa khẩu, dư địa xử lý sẽ bị thu hẹp đáng kể.
Từ vùng trồng đến hồ sơ, mọi mắt xích đều có thể bị kiểm tra
Sầu riêng là một ví dụ rõ về áp lực đang dịch chuyển từ cửa khẩu về tận vùng sản xuất.
Trong dự thảo sửa đổi danh mục thực phẩm và thức ăn chăn nuôi không có nguồn gốc động vật thuộc diện tăng cường kiểm soát khi nhập khẩu, Ukraine đề xuất đưa sầu riêng tươi hoặc ướp lạnh của Việt Nam vào diện kiểm soát tăng cường, tập trung vào dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.
Việt Nam nằm trong nhóm 27 quốc gia có hàng hóa được đề xuất bổ sung. Ukraine cho biết dự thảo có tham khảo Quy định (EU) 2019/1793 về tăng cường kiểm soát một số thực phẩm và thức ăn chăn nuôi nhập khẩu từ nước thứ ba.
Với doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa yêu cầu kiểm soát dư lượng cần được tính ngay từ khâu sản xuất, thay vì chờ đến khi sản phẩm hoàn tất mới kiểm nghiệm. Thời gian góp ý đối với dự thảo Ukraine là 30 ngày kể từ khi thông báo được lưu hành, tương ứng khoảng đầu tháng 10/2026.
Cùng thời điểm, Đài Loan (Trung Quốc) đề xuất bổ sung Việt Nam vào danh sách khu vực có ba đối tượng sinh vật gây hại gồm bọ trĩ hoa Tây, vi khuẩn Pseudomonas syringae pv. syringae và viroid thoi củ khoai tây.
Đây chưa đồng nghĩa mọi nông sản Việt Nam đều chịu kiểm soát bổ sung. Tác động cụ thể còn phụ thuộc vào nhóm hàng hóa và đối tượng kiểm dịch nằm trong phạm vi quy định. Tuy nhiên, dự thảo cho thấy căn cứ khoa học về sinh vật gây hại đang được sử dụng để điều chỉnh yêu cầu nhập khẩu. Các bên còn thời gian góp ý đến ngày 31/10/2026.
Doanh nghiệp phải “đọc trước” thay vì chờ hàng bị chặn
Không chỉ rau quả, các nhóm hàng khác cũng đứng trước yêu cầu thay đổi. Trung Quốc đang xây dựng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm quốc gia mới, quy định mức dư lượng tối đa đối với 142 loại thuốc thú y trong thực phẩm có nguồn gốc động vật, đồng thời đưa ra danh mục 9 chất không được phép tồn dư. Thời hạn góp ý dự thảo kéo dài đến ngày 7/11/2026.
Tại châu Âu, dự thảo mới liên quan đến mức furan trong thực phẩm chế biến từ ngũ cốc dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt hơn đối với nhóm sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh.
Ở chiều ngược lại, Hong Kong dự kiến mở rộng danh mục chất tạo ngọt được phép sử dụng từ 10 lên 22 chất, cho thấy không phải mọi thay đổi SPS đều theo hướng siết chặt; một số quy định có thể mở thêm không gian về nguyên liệu và công thức sản phẩm.
Điểm chung là các thay đổi đều đòi hỏi doanh nghiệp phải theo dõi từ khi quy định còn ở giai đoạn dự thảo. Trong nửa đầu tháng 9, Văn phòng SPS Việt Nam đã tổng hợp 33 thông báo của các thành viên WTO, dịch, tóm lược và công khai để doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan quản lý địa phương cập nhật.
Văn phòng SPS Việt Nam cũng tiếp nhận và tổng hợp ý kiến để gửi Ủy ban SPS/WTO. Theo hướng dẫn, ý kiến cần được gửi về Văn phòng trước thời hạn trong từng thông báo ít nhất 3 ngày để có thời gian xử lý.
Với nông sản Việt Nam, đây đang trở thành một phần của năng lực xuất khẩu. Không chỉ sản xuất được hàng đạt chuẩn, doanh nghiệp còn phải biết chuẩn nào đang thay đổi, thay đổi từ khi nào và hàng hóa của mình nằm ở đâu trong phạm vi điều chỉnh. Khi các thị trường ngày càng cập nhật quy định nhanh hơn, khả năng phản ứng trước khi hàng lên đường có thể quyết định việc một lô hàng được thông quan thuận lợi hay phát sinh thêm chi phí, thời gian và rủi ro.
**Minh Thành **(t/h)