Mía quá lứa vì chờ nhà máy thu mua, nông dân Quảng Ngãi lao đao

Những ngày này, trên nhiều cánh đồng mía ở các xã phía tây tỉnh Quảng Ngãi, không khí thu hoạch trở nên nặng nề hơn mọi năm.

Thay vì phấn khởi bước vào vụ thu hoạch như thường lệ, nhiều hộ dân rơi vào cảnh thấp thỏm vì mía đã quá thời điểm thu hoạch nhưng vẫn chưa được Công ty Cổ phần Đường Kon Tum thu mua hoặc thu mua chậm kéo dài.

Doanh nghiệp thu mua cầm chừng

Mía để lâu trên đồng bắt đầu nảy mầm, mất nước, giảm trọng lượng và chất lượng. Không chỉ thất thu về năng suất, nhiều hộ còn đứng trước nguy cơ thua lỗ sau gần một năm bỏ công chăm sóc. Gia đình ông A Ngêh (trú thôn Kon Rơ Bang 1, xã Ngọk Bay) là một trong những hộ chịu ảnh hưởng nặng nề vì việc thu mua chậm. Vụ mía năm nay, gia đình ông liên kết với Công ty Cổ phần Đường Kon Tum sản xuất 4 sào (tương đương 4.000m²).

Theo lịch thời vụ thông thường, mía sẽ được thu hoạch vào khoảng tháng Chạp âm lịch hoặc chậm nhất sau Tết Nguyên đán. Tuy nhiên, phải đến đầu tháng 5 vừa qua, diện tích mía của gia đình ông mới được thu mua. Ông A Ngêh cho biết, việc thu hoạch quá muộn khiến năng suất giảm mạnh. “Nếu như vụ trước, cùng diện tích này gia đình thu được khoảng 60 tấn mía thì năm nay chỉ còn 31 tấn. Mía quá lứa nên nảy mầm, mất nước, nhẹ cân đi nhiều. Sản lượng giảm nên gần như không có lãi, thậm chí lỗ cả công chăm sóc”, ông Ngêh nói.

Không chỉ thiệt hại vì giảm năng suất, điều khiến nhiều hộ dân lo lắng hơn là tiền bán mía đến nay vẫn chưa được thanh toán đầy đủ. Theo ông A Ngêh, nhiều người dân đã bán mía gần 3 tháng nhưng vẫn chưa nhận được tiền từ công ty nên chưa thể trả công cho nhân công thu hoạch. “Nếu như mọi năm, thời điểm này mía đã vào vụ mới, làm cỏ xong rồi. Năm nay thu hoạch chậm kéo dài nên vụ mới cũng bị ảnh hưởng. Nếu tình trạng này tiếp tục, có lẽ người dân sẽ bỏ cây mía để chuyển sang cây trồng khác hiệu quả hơn”, ông chia sẻ.

Thông thường, một vụ mía kéo dài khoảng 10 tháng đến một năm và phần lớn diện tích được thu hoạch trước Tết Nguyên đán. Sau khi thu hoạch, bà con tiến hành xử lý đồng ruộng để cây mía tái sinh cho vụ tiếp theo. Lịch thời vụ này giúp cây phát triển ổn định, bảo đảm năng suất. Tuy nhiên, việc thu mua chậm kéo dài không chỉ khiến người dân thiệt hại về kinh tế mà còn làm đảo lộn toàn bộ chu kỳ sản xuất. Mía để quá lứa sẽ giảm chất lượng, khi tái sinh cũng khó đạt năng suất như mong muốn. Việc chậm thu hoạch còn kéo theo chậm làm đất, chậm chăm sóc và ảnh hưởng đến vụ sản xuất tiếp theo.

Tại thôn Plei Jơ Drơp, xã Ia Chim, anh A Tưnh cũng đang rơi vào cảnh tương tự. Vụ này, gia đình anh liên kết với Công ty Cổ phần Đường Kon Tum trồng 7 sào mía. Theo anh A Tưnh, những năm trước, sau Tết Nguyên đán là bà con đã thu hoạch xong diện tích mía. Nhưng năm nay đến thời điểm này diện tích mía nhà anh vẫn chưa được thu mua. “Bây giờ mía ra chồi rồi nên nhẹ cân, không còn chất lượng nữa. Năm ngoái trung bình mỗi sào còn thu được hơn 8 triệu đồng, còn giờ bán một sào 1 triệu đồng cũng không ai mua”, anh A Tưnh lắc đầu nói.

Nông dân không thể bán cho thương lái

Điều khiến người dân khó xoay xở là toàn bộ diện tích đều đã ký hợp đồng bao tiêu với công ty nên không thể bán cho thương lái bên ngoài. Vì vậy, dù biết để lâu sẽ càng thiệt hại nhưng bà con vẫn phải tiếp tục chờ. “Công sức làm cả năm mà một sào chỉ được 1 triệu đồng thì coi như lỗ nặng. Bây giờ có người mua 1 triệu đồng một sào tôi cũng bán để còn làm vụ mới”, anh A Tưnh ngao ngán.

Cũng theo anh Tưnh, việc thu hoạch chậm không chỉ khiến vụ hiện tại thất thu mà còn ảnh hưởng lâu dài đến vụ sau. Mía chặt muộn sẽ không còn đúng lịch thời vụ, cây tái sinh cũng khó bảo đảm chất lượng. Thấy tình hình bấp bênh, gia đình anh hiện không dám tiếp tục mở rộng diện tích trồng mía dù còn khoảng 8 sào đất dự định đưa vào sản xuất. “Tôi tính vụ tới trồng thêm nhưng thấy nhà máy thu mua như thế này nên không dám nữa”, anh Tưnh cho hay.

Tại xã Ia Chim, mía vẫn là một trong những cây trồng chủ lực. Ông Ka rô Chinh, Phó Chủ tịch UBND xã Ia Chim cho biết, địa phương hiện có khoảng 300 ha mía liên kết sản xuất với nhà máy đường. Theo hợp đồng thì việc thu mua thường hoàn thành trước tháng 1 dương lịch. Tuy nhiên năm nay tiến độ bị kéo dài do nhiều nguyên nhân như thiếu nhân công thu hoạch, công suất xử lý của nhà máy chưa đáp ứng kịp.

“Địa phương đã nhiều lần đôn đốc đơn vị thu mua. Trước vụ thu hoạch, xã cũng làm việc với nhà máy đường, đề nghị thực hiện đúng cam kết với người dân. Nhưng quá trình triển khai vẫn xảy ra chậm trễ”, ông Chinh nói và cho rằng, việc thu mua kéo dài ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân cũng như lịch thời vụ sản xuất. Nếu mía không được thu hoạch đúng độ tuổi thì chất lượng giảm, cây tái sinh cho vụ sau cũng không bảo đảm.

Theo lãnh đạo xã Ia Chim, điều đáng lo hơn là nguy cơ người dân mất niềm tin vào cây mía nếu doanh nghiệp không thực hiện đúng cam kết. “Nếu Công ty Cổ phần Đường Kon Tum mất uy tín với người dân, địa phương sẽ xem xét lại việc phối hợp vận động bà con hình thành vùng chuyên canh mía trong những năm tiếp theo”, ông Chinh nhấn mạnh.

Trả lời về vấn đề này, ông Nguyễn Tiến Cường, Trưởng Phòng Nguyên liệu của Công ty Cổ phần Đường Kon Tum cho biết hiện công suất nhà máy đạt khoảng 2.400 tấn/ngày, giá thu mua đang ở mức 970.000 đồng/tấn. Theo ông, khu vực vùng nguyên liệu quanh nhà máy hiện chỉ còn vài chục ha chưa thu hoạch.

Lý giải nguyên nhân chậm thu mua, ông Cường cho rằng thời gian qua giá nhân công tại các vùng cà phê, hồ tiêu tăng cao khiến lao động chuyển sang làm việc tại các lĩnh vực khác, dẫn đến thiếu nhân công chặt mía. Ngoài ra, những đợt mưa lớn gần đây cũng ảnh hưởng đến tiến độ thu hoạch. “Công ty đang hối thúc để bà con thu hoạch. Chỉ cần nắng ráo, khoảng 5-7 ngày là chặt xong. Quan điểm của công ty là không để bà con phải bỏ mía lại trên đồng”, ông Cường nói.