Muốn nông dân bón phân đúng, doanh nghiệp phải bán giải pháp

Việc sử dụng phân bón tiết kiệm, hiệu quả không còn là câu chuyện riêng của người nông dân. Khi mục tiêu của sản xuất lúa chuyển sang giảm chi phí, phát thải thấp và nâng giá trị hạt gạo, chính doanh nghiệp phân bón cũng buộc phải thay đổi. Từ bán sản phẩm sang cung cấp giải pháp kỹ thuật, dữ liệu và dịch vụ đồng hành với người sản xuất.

Đó là nhận định chung của các chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan quản lý tại Tọa đàm và trưng bày giải pháp bón phân đúng trong canh tác lúa hiệu quả cao, phát thải thấp ngày 30/6 do Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) phối hợp tổ chức, khi bàn về hướng phát triển phân bón trong bối cảnh ngành lúa gạo đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sang mô hình phát thải thấp.

Từ bán phân bón sang cung cấp giải pháp

Theo ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), nguyên Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ NN-PTNT) sự xuất hiện của các dòng phân bón thế hệ mới đang đặt doanh nghiệp trước một bài toán hoàn toàn khác.

Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là bán được nhiều phân bón hơn, thì nay doanh nghiệp phải chuyển sang cung cấp dịch vụ kỹ thuật và đồng hành với người sản xuất trong suốt quá trình canh tác.

Theo ông, đây không phải là sự thay đổi dễ dàng. Về mặt kinh doanh, việc khuyến khích nông dân bón ít hơn, đúng hơn, có thể đồng nghĩa với lượng phân tiêu thụ giảm xuống. Tuy nhiên, nếu vẫn duy trì tư duy bán càng nhiều phân càng tốt, mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng dinh dưỡng sẽ rất khó trở thành hiện thực.

Ông Tùng cho rằng, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ đào tạo, hỗ trợ hợp tác xã, ứng dụng công cụ số đến kết nối tiêu thụ. Chỉ khi công nghệ được đặt trong một hệ sinh thái gồm cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân thì những thay đổi về tập quán sử dụng phân bón mới có thể được duy trì lâu dài.

Quan điểm này cũng được GS.TS Nguyễn Văn Bộ, chuyên gia cao cấp của Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), nguyên Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS) chia sẻ, khi cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không còn là phát triển thêm sản phẩm mới mà là đưa các sản phẩm đó đến đúng người sử dụng, đúng chủng loại, đúng liều lượng và với mức giá phù hợp.

Theo ông, các chương trình hỗ trợ cần xây dựng một diễn đàn trực tuyến để doanh nghiệp, nhà khoa học và nông dân có thể trao đổi thường xuyên, được giải đáp kỹ thuật và cập nhật thông tin, thay vì chỉ gặp nhau tại các hội thảo.

Là người trực tiếp triển khai Dự án Sử dụng phân bón đúng (Fertilize Right) tại Việt Nam, bà Clemen Gehlar - Quản lý nông nghiệp cấp cao của dự án - thừa nhận, những năm qua dự án không chỉ hướng đến phát triển công nghệ mà còn xây dựng mạng lưới gồm 28 tổ chức từ cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, hệ thống khuyến nông đến hợp tác xã và hội nông dân.

Chính mạng lưới này sẽ quyết định tốc độ đưa các giải pháp mới từ nghiên cứu ra sản xuất đại trà, thay vì chỉ dừng ở các mô hình trình diễn.

Ông James Yi, Tùy viên Nông nghiệp Đại sứ quán Hoa Kỳ cũng bày tỏ, khi giá phân bón tiếp tục biến động và sản xuất nông nghiệp ngày càng hướng đến phát triển bền vững, nhu cầu về các công nghệ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng dinh dưỡng, giảm thất thoát và duy trì độ phì đất sẽ ngày càng lớn.

Điều quan trọng là các cuộc trao đổi giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà khoa học phải tiếp tục được duy trì để hình thành những mối liên kết và hợp tác mới.

Doanh nghiệp cạnh tranh bằng hiệu quả, không chỉ bằng sản phẩm

Sự thay đổi về tư duy cũng đang diễn ra ngay trong chính các doanh nghiệp sản xuất phân bón.

Ông Lâm Văn Thông, Phó Trưởng ban Sản phẩm mới và Giải pháp Nông nghiệp (Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau) cho biết, doanh nghiệp không còn chỉ tập trung phát triển từng dòng sản phẩm riêng lẻ mà đang xây dựng các "bộ giải pháp" cho từng loại cây trồng, kết hợp giữa phân bón, quy trình canh tác và dịch vụ kỹ thuật.

Hiện công ty thành lập trung tâm nghiên cứu với 45 nhân sự, đồng thời hợp tác với các viện, trường, hệ thống khuyến nông và địa phương để hoàn thiện các giải pháp theo từng vùng sản xuất.

Cùng với đó là các dòng phân bón tích hợp công nghệ làm chậm quá trình chuyển hóa đạm, giúp cây hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn, cũng như cả các vi sinh vật có lợi nhằm kéo dài thời gian tồn tại của dinh dưỡng trong đất, giúp giảm thất thoát và nâng cao hiệu quả hấp thu.

Theo doanh nghiệp, nhiều sản phẩm mới hiện đạt sản lượng tiêu thụ hàng chục nghìn tấn mỗi năm và đã được xuất khẩu sang một số quốc gia lân cận.

Trong khi đó, ông Phạm Quốc Trung, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần MTK Hữu Thành cho biết, doanh nghiệp đang ứng dụng các hoạt chất sinh học thế hệ mới, để tạo lớp phủ trên hạt phân, giúp kiểm soát quá trình hòa tan và giải phóng dinh dưỡng theo nhu cầu của cây trồng.

Mục tiêu không phải làm cho cây nhận nhiều phân hơn mà là giảm thất thoát, vốn có thể lên tới 40-60% với phân bón truyền thống, qua đó giảm lượng phân sử dụng và chi phí sản xuất cho nông dân.

Qua chia sẻ của các doanh nghiệp, GS.TS Nguyễn Văn Bộ nhìn nhận, thị trường phân bón đã bước sang giai đoạn phát triển mới với nhiều nhóm công nghệ như chất ức chế quá trình chuyển hóa đạm, phân bón vi sinh, enzyme sinh học và các chế phẩm có nguồn gốc tự nhiên.

Tuy nhiên, giá trị của những công nghệ này sẽ chỉ được phát huy khi đi cùng hướng dẫn sử dụng phù hợp và hệ thống chuyển giao hiệu quả.

Đó cũng là lý do bà Lương Thị Kiểm - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng - kỳ vọng nhân rộng các giải pháp sử dụng phân bón hiệu quả thông qua thực hiện các mô hình trình diễn, liên kết với hệ thống khuyến nông và hợp tác xã để người dân có điều kiện quan sát, so sánh và đánh giá trực tiếp trước khi áp dụng trên diện rộng.

"Quá trình chuyển đổi sang nông nghiệp giảm phát thải đang làm thay đổi vai trò của doanh nghiệp phân bón", nguyên Phó Cục trưởng Lê Thanh Tùng tổng kết. Không chỉ cung cấp vật tư đầu vào, doanh nghiệp sẽ phải tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ hỗ trợ kỹ thuật, công cụ số, truy xuất dữ liệu đến đáp ứng các cam kết về giảm phát thải và tăng trưởng xanh.

Khi đó, năng lực cạnh tranh sẽ không còn được đo bằng số tấn phân bón bán ra, mà bằng khả năng tạo ra nhiều giá trị hơn cho người nông dân trên mỗi hecta canh tác.

Việc chuyển giao công nghệ cần đi cùng với đào tạo, hướng dẫn và sự đồng hành của doanh nghiệp trong suốt quá trình sản xuất.