Muốn Robusta Việt có thương hiệu riêng, ai sẽ đứng ra làm?

Ai sẽ được quyền sử dụng thương hiệu Robusta Việt Nam? Chất lượng sản phẩm được kiểm soát ra sao? Và ai chịu trách nhiệm nếu một doanh nghiệp không thực hiện đúng cam kết?

Những câu hỏi này trở thành tâm điểm phiên thảo luận "Làm gì để Robusta Việt khẳng định thương hiệu riêng?" tại hội thảo do báo *Tuổi Trẻ *tổ chức ngày 9-10.

Doanh nghiệp phải ngồi lại với nhau

Theo các chuyên gia, Việt Nam đã có vùng nguyên liệu lớn, năng lực sản xuất và xuất khẩu Robusta hàng đầu thế giới. Tuy nhiên để chuyển lợi thế sản lượng thành sức mạnh thương hiệu, ngành cà phê cần giải quyết đồng thời ba vấn đề: chất lượng đồng bộ, liên kết chuỗi sản xuất và cơ chế quản trị thương hiệu.

Theo ông Thái Như Hiệp - Phó chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), xây dựng thương hiệu chung không thể chỉ dựa vào nỗ lực của một vài doanh nghiệp lớn.

Ngành cà phê hiện có nhiều thành phần tham gia, từ nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua, chế biến, rang xay đến các nhà xuất khẩu và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Mỗi đơn vị có khách hàng, thị trường và chiến lược riêng. Tuy nhiên sự thiếu liên kết khiến ngành cà phê khó hình thành tiếng nói chung về chất lượng và hình ảnh Robusta Việt trên thị trường quốc tế.

Ông Hiệp cho rằng muốn xây dựng thương hiệu quốc gia, trước hết phải hình thành vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đồng thời thiết lập chuỗi cung ứng liên kết chặt chẽ giữa người trồng, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Từ thực tiễn 16 năm xuất khẩu cà phê nhân xanh sang các thị trường khó tính tại châu Âu, ông Trần Mạnh Hào, thành viên HĐQT Golden Coffee, Tổng giám đốc SK Connect, cũng nhấn mạnh vai trò của việc kiểm soát chất lượng ngay từ vùng nguyên liệu.

Để nâng tầm thương hiệu, ông Hào đề xuất xây dựng bộ tiêu chuẩn và cơ chế xác nhận xuất xứ, chất lượng cho Robusta Việt Nam, tương tự một "hộ chiếu" cho các lô hàng xuất khẩu, từ cà phê nhân xanh đến sản phẩm chế biến sâu.

"Bên cạnh đó có thể cân nhắc cà phê vào nhóm sản phẩm chiến lược quốc gia với tầm nhìn dài hạn, khuyến khích đầu tư chế biến sâu và hình thành quỹ truyền thông chung để quảng bá thương hiệu Robusta trên thị trường quốc tế", ông Hào nói thêm.

Bổ sung ý kiến, rapper Tiến Đạt cho rằng ngành cà phê Việt Nam cần nhìn lại cách tạo ra giá trị cho mỗi ly cà phê, thay vì chỉ tập trung quảng bá ra thị trường quốc tế.

Theo ông, thay vì mải miết chứng minh chất lượng cà phê Việt Nam theo những tiêu chuẩn bên ngoài, ngành cần tập trung cải thiện nội lực, bắt đầu từ vùng nguyên liệu và quy trình sản xuất.

Có thương hiệu chung, phải có tiêu chuẩn chất lượng riêng

Một vấn đề then chốt khác là tiêu chuẩn nào sẽ được sử dụng để xác định sản phẩm đủ điều kiện mang thương hiệu Robusta Việt Nam.

Ông Đào Trọng Hiếu, Phó trưởng Phòng An toàn thực phẩm thuộc Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng xây dựng thương hiệu phải bắt đầu từ bộ tiêu chuẩn chất lượng đủ sức tạo khác biệt.

Việt Nam hiện đã có các tiêu chuẩn quốc gia đối với cà phê. Tuy nhiên đây chủ yếu là những yêu cầu tạo mặt bằng chất lượng chung. Muốn xây dựng thương hiệu Robusta có vị thế trên thị trường quốc tế, cần nghiên cứu bộ tiêu chuẩn cao hơn, phản ánh đặc tính riêng của sản phẩm.

"Tiêu chuẩn quốc gia là mặt bằng chung để đáp ứng yêu cầu. Nhưng khi gắn với một thương hiệu riêng, chúng ta phải nâng cấp tiêu chuẩn, làm sao cho xứng đáng với thương hiệu đó", ông Hiếu nhấn mạnh.

Các phương pháp đánh giá cảm quan, thử nếm của Hiệp hội Cà phê đặc sản (SCA) có thể được nghiên cứu, kết hợp với đặc tính thực tế của Robusta Việt để hình thành bộ tiêu chuẩn phù hợp.

Điều này cũng đồng nghĩa không phải mọi sản phẩm có nguồn gốc Việt Nam đều mặc nhiên được sử dụng dấu hiệu chứng nhận chất lượng chung.

Cần phân biệt việc xác nhận xuất xứ với chứng nhận chất lượng. Một sản phẩm được trồng tại Việt Nam có thể đáp ứng điều kiện nguồn gốc, nhưng muốn được công nhận ở cấp chất lượng cao hơn phải trải qua đánh giá và kiểm chứng.

Do đó hệ thống nhận diện chung cần quy định rõ điều kiện tham gia, phương pháp kiểm tra, giám sát sau cấp quyền và trách nhiệm xử lý sản phẩm không đạt chuẩn.

Ông Hiếu cho biết cơ quan quản lý sẵn sàng đồng hành cùng hiệp hội và doanh nghiệp, kết nối các chuyên gia, tổ chức quốc tế để nghiên cứu hệ thống tiêu chuẩn phù hợp.

Theo ông, đây cũng là bước quan trọng để ngành cà phê thoát khỏi vai trò chủ yếu cung cấp nguyên liệu, tiến sâu vào chế biến, phát triển sản phẩm và những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.

Ai quản lý, ai bảo vệ thương hiệu Robusta Việt?

TS Trần Đình Lý - Phó hiệu trưởng Trường đại học Nông Lâm TP.HCM, Phó chủ tịch Hội Marketing Việt Nam, Chủ tịch điều hành Dự án Tiếp thị nông sản Việt - nói cần có một tổ chức đứng ra điều phối, kết nối nguồn lực và duy trì hoạt động xây dựng thương hiệu trong dài hạn.

Từ các ý kiến thảo luận, một hướng đi có thể nghiên cứu là phân định trách nhiệm giữa ba nhóm chủ thể.

Cơ quan quản lý hỗ trợ về chính sách, tiêu chuẩn và hành lang pháp lý. Hiệp hội ngành hàng kết nối doanh nghiệp, phối hợp xây dựng quy chế và quản lý dấu hiệu nhận diện. Doanh nghiệp trực tiếp kiểm soát chất lượng, phát triển sản phẩm và đưa hàng hóa ra thị trường.

Tuy nhiên cơ chế điều phối phải đi kèm nguồn lực tài chính, nhân sự và trách nhiệm cụ thể. Một hệ thống chứng nhận không thể vận hành lâu dài nếu thiếu kinh phí kiểm tra định kỳ, quản lý dữ liệu truy xuất nguồn gốc và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh đó, thương hiệu Robusta Việt cần được định vị theo nhu cầu từng phân khúc.

Thay vì áp dụng một chuẩn duy nhất, có thể nghiên cứu hệ thống nhận diện xuất xứ chung kết hợp các cấp chất lượng riêng, tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển sản phẩm phù hợp với từng thị trường.

Chung tay nâng tầm Robusta Việt

Mỗi năm, hàng triệu bao cà phê Việt rời vùng đất đỏ bazan để đến với thị trường thế giới. Nhưng phần lớn vẫn ra đi dưới dạng cà phê nhân xanh, nằm trong những chiếc bao thô, chưa mang theo tên tuổi và giá trị xứng đáng với nơi đã tạo ra mình.

Để Robusta Việt vượt khỏi định kiến về một dòng cà phê giá rẻ, hành trình nâng chất lượng và gia tăng giá trị đòi hỏi sự chung tay của mỗi mắt xích trong hệ sinh thái kinh tế cà phê.

Cùng chung khát vọng nâng chất lượng - giá trị cà phê Việt, thương hiệu Golden Robusta (thuộc Công ty cổ phần Golden Coffee) cùng Tổng công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau đồng hành với dự án "Khẳng định vị thế Robusta Việt". Chương trình do Báo Tuổi Trẻ phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai, với mục đích kết nối các bên cùng vun bồi cho Robusta Việt có chỗ đứng riêng, được công nhận từ chất lượng đến thương hiệu.