Nâng chất lượng để nông sản Việt giữ vững thị trường Trung Quốc

| ô | | Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam phát biểu tại diễn đàn kết nối nông sản Việt Nam -Trung Quốc. Ảnh: N.T |

Từ lợi thế sản lượng đến cuộc đua về chất lượng

Ngày 24/6, chia sẻ tại Diễn đàn Thương mại Rau quả và Nông sản Việt Nam - Trung Quốc do Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP. Hồ Chí Minh, Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam tổ chức, nhiều ý kiến cho rằng chất lượng đang trở thành yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của nông sản Việt Nam tại thị trường Trung Quốc.

Trong nhiều năm, lợi thế lớn nhất của nông sản Việt là nguồn cung dồi dào, vị trí địa lý gần Trung Quốc và khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, khi tầng lớp trung lưu Trung Quốc ngày càng gia tăng, nhu cầu tiêu dùng cũng thay đổi theo hướng ưu tiên các sản phẩm chất lượng cao, an toàn thực phẩm và có nguồn gốc rõ ràng.

Điều này khiến cạnh tranh trên thị trường không còn là giá bán hay sản lượng. Doanh nghiệp muốn mở rộng thị phần phải đáp ứng đồng thời nhiều tiêu chuẩn về vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, đây vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với ngành rau quả. Trung Quốc không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn nhất mà còn là đối tác có ảnh hưởng quan trọng tới chuỗi giá trị nông sản khu vực. Trung Quốc đang liên tục nâng yêu cầu nhập khẩu, tạo áp lực buộc doanh nghiệp Việt phải thay đổi mô hình sản xuất và kinh doanh.

Thực tế cho thấy rau quả đang là một trong những lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất của ngành nông nghiệp, với tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm. Nhiều mặt hàng như sầu riêng, thanh long, chuối, mít, bưởi hay dừa đã xây dựng được vị thế đáng kể tại thị trường Trung Quốc.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Thanh Bình, dư địa tăng trưởng trong thời gian tới không nằm ở việc doanh nghiệp mở rộng sản lượng bằng mọi giá mà ở khả năng nâng cao chất lượng và gia tăng giá trị. Điều đó đòi hỏi sự chuyển dịch từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi, từ xuất khẩu theo nhu cầu ngắn hạn sang đáp ứng các tiêu chuẩn dài hạn của thị trường.

Ông Nguyễn Thanh Bình nhận định, doanh nghiệp trong nước đang đứng trước thời điểm phải chuyển mình mạnh mẽ. Nếu trước đây xuất khẩu chủ yếu dựa vào lợi thế sản lượng và vị trí địa lý thì hiện nay cần chuyển sang mô hình cạnh tranh bằng chất lượng, độ an toàn và tính minh bạch của sản phẩm. Đồng thời, hoạt động thương mại cũng cần dịch chuyển từ hình thức tiểu ngạch sang xuất khẩu chính ngạch, ổn định và bền vững hơn.

Ngược lại, nhu cầu tìm kiếm nguồn cung ổn định của các doanh nghiệp Trung Quốc cũng mở ra cơ hội hợp tác sâu hơn với các doanh nghiệp Việt Nam có năng lực sản xuất bài bản. Đây được xem là nền tảng để hình thành những chuỗi cung ứng nông sản quy mô lớn, đáp ứng đồng thời yêu cầu của thị trường Trung Quốc và các thị trường quốc tế khác.

Là doanh nghiệp xuất khẩu nông sản quy mô lớn, ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Vina T&T Group cho biết, thị trường Trung Quốc đang chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ hướng tới tiêu dùng chất lượng cao và bền vững. Việc chuyển dịch từ xuất khẩu tiểu ngạch sang chính ngạch, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe về an toàn thực phẩm không còn là lựa chọn, mà là con đường duy nhất để nông sản Việt Nam tiến xa.

Theo ông Nguyễn Đình Tùng, để thích ứng, doanh nghiệp buộc phải thay đổi tư duy sản xuất từ gốc rễ thông qua việc xây dựng vùng nguyên liệu theo quy trình mới - quy trình của Chuyển đổi xanh, thực hành nông nghiệp sạch và ứng dụng công nghệ số để minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng. Một quả sầu riêng, trái bưởi hay trái dừa khi xuất khẩu sang Trung Quốc không chỉ cần chất lượng ngon nhất, mà còn mang theo một “cuốn hộ chiếu” minh bạch về quá trình chăm sóc và đóng gói.

Mở rộng chuỗi cung ứng, nâng tầm hợp tác nông sản Việt - Trung

Phát biểu tại diễn đàn, ông Hà Vĩ, Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam cho biết, hợp tác nông nghiệp giữa hai nước đang bước vào giai đoạn phát triển sâu rộng hơn, chuyển dần từ trao đổi thương mại nông sản sang xây dựng chuỗi cung ứng toàn diện.

Theo ông, Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Trong quý I năm nay, xuất khẩu nông sản, thực phẩm của Việt Nam sang Trung Quốc tăng 37,4%, cao gấp hơn 6 lần tốc độ tăng trưởng chung.

Đại sứ Hà Vĩ dẫn số liệu cho thấy năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đã vượt 290 tỷ USD. Riêng lĩnh vực rau quả, Việt Nam tiếp tục là nhà cung cấp lớn thứ hai cho thị trường Trung Quốc với 22,55% thị phần.

Xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc đạt 5,5 tỷ USD, chiếm 64% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Trong đó, sầu riêng là mặt hàng nổi bật nhất với sản lượng xuất khẩu đạt 941.000 tấn, tương đương gần 2.600 tấn mỗi ngày được vận chuyển sang Trung Quốc.

| Nông sản Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc cạnh tranh bằng chất lượng. Ảnh: T.H |

Theo Đại sứ Hà Vĩ, việc ngày càng nhiều loại nông sản Việt Nam được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc không chỉ mở rộng đầu ra ổn định cho nông dân mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng Trung Quốc đối với các sản phẩm nhiệt đới chất lượng cao.

Hiện nay Việt Nam đã có hơn 20 loại rau quả được phép xuất khẩu chính ngạch vào thị trường này. Đánh giá triển vọng hợp tác thời gian tới, ông Hà Vĩ cho rằng hai nước đang có nhiều điều kiện thuận lợi để nâng tầm hợp tác nông nghiệp nhờ nền tảng tin cậy chính trị, sự cải thiện kết nối hạ tầng và quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực thương mại nông sản.

Ông đặc biệt nhấn mạnh vai trò của hải quan thông minh, cửa khẩu thông minh và công nghệ truy xuất nguồn gốc trong việc nâng cao hiệu quả thông quan, giảm chi phí logistics và tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Đại sứ Trung Quốc cũng đề xuất hai bên tăng cường ứng dụng công nghệ số trong sản xuất nông nghiệp, thúc đẩy hợp tác giữa các doanh nghiệp chế biến và logistics, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu của toàn chuỗi ngành hàng. Theo ông, với thị trường hơn 1,4 tỷ dân và nhu cầu ngày càng lớn đối với nông sản chất lượng cao, Trung Quốc sẽ tiếp tục là thị trường giàu tiềm năng đối với nông sản Việt Nam trong thời gian tới.

Đánh giá về triển vọng hợp tác song phương, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ cho rằng Việt Nam và Trung Quốc có quan hệ hữu nghị truyền thống lâu đời, trong đó hợp tác kinh tế - thương mại, đặc biệt là thương mại nông sản, đã ghi nhận nhiều kết quả nổi bật qua từng năm.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Minh Vũ, dư địa hợp tác giữa hai nước vẫn còn rất lớn trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng xanh, an toàn và thông minh đang ngày càng phát triển. Để khai thác hiệu quả tiềm năng này, ông đề xuất ba định hướng trọng tâm.

Thứ nhất, hiện thực hóa tư tưởng của Tổng Bí thư hai nước về việc chuyển từ giao thương đơn thuần sang xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất, cung ứng và tiêu thụ nông sản bền vững.

Thứ hai, đẩy nhanh quy trình, thủ tục mở cửa thị trường đối với nông sản. Các cơ quan chức năng hai nước cần tăng tốc đánh giá rủi ro, hoàn thiện thủ tục kỹ thuật đối với các mặt hàng có tiềm năng xuất khẩu; đồng thời tăng cường hợp tác về tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc. Bên cạnh đó, việc trao đổi chính sách thường xuyên và xử lý kịp thời các vướng mắc phát sinh sẽ góp phần tạo môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch và thuận lợi cho doanh nghiệp.

Thứ ba, tận dụng hiệu quả các nền tảng thương mại điện tử và kinh tế số để tạo bước chuyển mới về phương thức, tốc độ và hiệu quả của thương mại nông sản.

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao, việc mở rộng kết nối trực tiếp giữa các chủ thể trong chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ sẽ giúp giảm chi phí trung gian, tối ưu hóa giá thành sản phẩm, mang lại lợi ích bền vững cho thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc.

Thị trường Trung Quốc ngày càng đề cao chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tính bền vững, muốn giữ vững và mở rộng thị phần tại thị trường lớn nhất của nông sản Việt Nam, doanh nghiệp không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình cạnh tranh bằng chất lượng, minh bạch và giá trị gia tăng. Đây cũng là nền tảng để nông sản Việt tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng khu vực và quốc tế trong thời gian tới.