Nâng tầm nông sản Việt bằng giá trị sau chế biến

Thứ Bảy, 19/09/2026, 10:00

Từ một nông trường quốc doanh hình thành năm 1955, Đồng Giao đã phát triển thành doanh nghiệp chế biến rau, quả có các trung tâm sản xuất tại Ninh Bình, Gia Lai và Sơn La; sản phẩm được xuất khẩu tới nhiều thị trường quốc tế. Công ty Cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO) cũng là một trong những doanh nghiệp sớm xây dựng chuỗi liên kết giữa vùng nguyên liệu, nhà máy chế biến và thị trường tiêu thụ. Phóng viên (P.V) Báo và phát thanh, truyền hình Ninh Bình đã có cuộc phỏng vấn với ông Đinh Cao Khuê (ảnh), Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc DOVECO về kinh nghiệm phát triển vùng nguyên liệu, đầu tư chế biến sâu và hiệu quả giá trị nông sản.

P.V: *Thưa ông, là một trong những doanh nghiệp điển hình của Việt Nam về sản xuất nông nghiệp tuần hoàn, DOVECO đã tổ chức mối liên kết với nông dân, hợp tác xã (HTX) và các địa phương như thế nào để vùng nguyên liệu vừa đáp ứng yêu cầu của nhà máy, vừa bảo đảm lợi ích lâu dài cho người sản xuất? *

Ông Đinh Cao Khuê: DOVECO xác định vùng nguyên liệu là nền móng của hoạt động chế biến. Do vậy, chúng tôi tổ chức sản xuất trên diện tích doanh nghiệp trực tiếp quản lý và liên kết với nông dân, HTX tại nhiều địa phương.

Doanh nghiệp lựa chọn giống, hướng dẫn kỹ thuật, xây dựng lịch thời vụ và thống nhất yêu cầu chất lượng. Diện tích gieo trồng được cân đối với công suất tiếp nhận của nhà máy và nhu cầu của từng thị trường. Cách làm này giúp doanh nghiệp chủ động nguyên liệu, còn người dân biết sản phẩm của mình được trồng cho thị trường nào, yêu cầu ra sao và dự kiến thu hoạch vào thời điểm nào.

HTX có vai trò tập hợp các hộ, tổ chức sản xuất đồng đều và làm đầu mối với doanh nghiệp. Một vùng trồng gồm nhiều hộ nhưng phải thực hiện chung quy trình mới đáp ứng yêu cầu chế biến và truy xuất nguồn gốc.

DOVECO xây dựng các trung tâm chế biến tại Ninh Bình, Gia Lai và Sơn La cũng nhằm đưa nhà máy đến gần vùng sản xuất. Rau quả tươi không thể vận chuyển quá lâu sau thu hoạch. Nhà máy đặt gần nguyên liệu sẽ giảm hao hụt, tiết kiệm chi phí và mở thêm cơ hội phát triển cây trồng hàng hóa cho nông dân.

Đối với Ninh Bình, vùng dứa Đồng Giao là kết quả của nhiều thế hệ gây dựng. DOVECO vừa kế thừa vùng sản xuất truyền thống, vừa tạo đầu ra và đưa thêm công nghệ vào chế biến. Giá trị của doanh nghiệp đối với địa phương không nằm riêng ở sản lượng hay doanh thu. Điều quan trọng hơn là duy trì được một chuỗi sản xuất gắn với đất đai, người lao động và thương hiệu nông sản đã hình thành qua nhiều năm.

P.V: *Từ một loại rau, củ, quả, DOVECO có thể phát triển thành những nhóm sản phẩm nào? Việc đa dạng hóa sản phẩm đã làm thay đổi giá trị của nguyên liệu ban đầu ra sao, thưa ông? *

**Ông Đinh Cao Khuê: **Nếu chỉ bán tươi, thời gian tiêu thụ nông sản rất ngắn và giá trị phụ thuộc nhiều vào mùa vụ. Chế biến giúp kéo dài thời gian bảo quản, mở rộng thị trường và sử dụng nguyên liệu hợp lý hơn. Một quả dứa có thể được chế biến thành dứa khoanh, dứa miếng đóng hộp, dứa cấp đông, nước dứa, nước quả cô đặc hoặc sản phẩm xay nhuyễn. Rau chân vịt, ngô ngọt, đậu tương rau, chanh leo cùng nhiều loại rau quả khác cũng được phân loại để cấp đông, đóng hộp, ép nước, cô đặc hoặc sấy. Mỗi thị trường có yêu cầu riêng về kích thước, độ chín, hương vị và quy cách đóng gói. Doanh nghiệp phải nắm được yêu cầu ấy trước khi tổ chức sản xuất.

DOVECO đã đầu tư công nghệ cấp đông nhanh IQF, dây chuyền sản xuất nước quả cô đặc và xay nhuyễn, công nghệ đóng hộp, sấy và đóng gói. Dây chuyền Tetra Recart được đưa vào hoạt động giúp doanh nghiệp có thêm phương án bảo quản, vận chuyển và phân phối thực phẩm chế biến. Danh mục sản phẩm rộng cũng giúp nhà máy tiếp nhận nhiều loại nguyên liệu, hạn chế phụ thuộc vào một cây trồng hoặc một thị trường.

Vai trò của DOVECO trong nông nghiệp Việt Nam thể hiện rõ ở khả năng nối vùng trồng trong nước với hệ thống phân phối quốc tế. Nhiều nông sản vốn chỉ tiêu thụ trong phạm vi hẹp đã trở thành nguyên liệu cho sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường có yêu cầu cao. Qua đó, giá trị của nông sản Việt được xác lập bằng chất lượng, công nghệ chế biến và khả năng giao hàng ổn định, thay vì chủ yếu dựa vào sản lượng nguyên liệu thô.

Ninh Bình là nơi doanh nghiệp khởi phát, cũng là nơi hình thành kinh nghiệm tổ chức vùng dứa và chế biến rau, quả của DOVECO. Kinh nghiệm ấy được doanh nghiệp vận dụng tại những vùng nguyên liệu khác. Có thể nói, tri thức sản xuất tích lũy tại Đồng Giao đã vượt ra ngoài phạm vi một địa phương và tham gia vào quá trình hình thành các vùng rau, quả phục vụ chế biến của cả nước.

P.V: *Việc đầu tư công nghệ chế biến và tổ chức sản xuất theo hướng tuần hoàn đòi hỏi phải có nguồn lực lớn. Xin ông cho biết DOVECO đã giải quyết bài toán giữa chi phí đầu tư, hiệu quả sản xuất và yêu cầu bảo vệ môi trường như thế nào? *

Ông Đinh Cao Khuê: Một dây chuyền chế biến nông sản cần vốn đầu tư lớn nhưng hoạt động theo mùa vụ. Doanh nghiệp phải tính đồng thời ba vấn đề: có đủ nguyên liệu, có sản phẩm phù hợp và có thị trường tiêu thụ. Thiếu một trong ba yếu tố, công nghệ hiện đại cũng khó phát huy hiệu quả.

Chúng tôi đầu tư theo yêu cầu của thị trường và khả năng phát triển vùng nguyên liệu. Công nghệ phải giải quyết được một bài toán cụ thể, chẳng hạn giữ chất lượng rau quả sau thu hoạch, kéo dài thời gian bảo quản, tạo thêm dòng sản phẩm hoặc tiết kiệm nguyên liệu.

Hiệu quả đầu tư không thể chỉ tính trong một vụ sản xuất mà phải nhìn trong cả quá trình vận hành của vùng trồng và nhà máy. Chế biến rau quả phát sinh lượng phụ phẩm khá lớn. Doanh nghiệp phải phân loại ngay trong quá trình sản xuất; phần còn khả năng sử dụng được thu gom làm nguyên liệu cho thức ăn chăn nuôi, phân hữu cơ hoặc những mục đích phù hợp. Phần không thể sử dụng được xử lý theo quy định. Nước thải, năng lượng và vệ sinh nhà xưởng được kiểm soát trong từng công đoạn.

Trong chuyến thăm DOVECO năm 2024, nguyên Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính lưu ý doanh nghiệp quan tâm tận dụng phụ phẩm nông sản để phát triển kinh tế tuần hoàn. Đây là hướng DOVECO tiếp tục nghiên cứu, bởi lượng phụ phẩm giảm đi đồng nghĩa với nguyên liệu được sử dụng tốt hơn và chi phí xử lý môi trường được hạn chế.

Như vậy, sản xuất tuần hoàn không phải là một mô hình tách khỏi hoạt động của nhà máy. Nó bắt đầu bằng việc giảm hao hụt, sử dụng tiết kiệm nước và năng lượng, tìm đầu ra cho phụ phẩm, đồng thời kiểm soát chặt phần chất thải còn lại. Làm tốt những việc ấy sẽ nâng hiệu quả sản xuất, giảm sức ép đối với môi trường.

P.V: *Từ kinh nghiệm của DOVECO, theo ông, điều quan trọng nhất đối với doanh nghiệp, HTX muốn phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng tuần hoàn là gì? *

Ông Đinh Cao Khuê: Trước hết phải xác định được thị trường. Thị trường quyết định loại cây trồng, tiêu chuẩn nguyên liệu, sản lượng và cách chế biến. Sản xuất theo nhu cầu đã được xác định sẽ hạn chế tình trạng làm ra sản phẩm rồi mới tìm người mua. Mỗi mô hình cũng cần tính được hiệu quả kinh tế. Phụ phẩm muốn sử dụng lại phải có công nghệ phù hợp và có nơi tiếp nhận. Nếu chi phí thu gom, vận chuyển và xử lý lớn hơn giá trị thu được, mô hình khó duy trì lâu dài.

Doanh nghiệp, HTX nên lựa chọn một sản phẩm có lợi thế, tính rõ từng khâu rồi mới mở rộng. Điều quan trọng nữa là giữ được mối liên kết với nông dân. Doanh nghiệp cần thực hiện nghiêm cam kết thu mua; người dân phải tuân thủ quy trình sản xuất. Phát triển nông nghiệp tuần hoàn cuối cùng vẫn phải giúp người trồng có thu nhập tốt hơn. Mô hình tạo ra sản phẩm mới nhưng người dân không được hưởng lợi sẽ khó tồn tại.

P.V: *Trong giai đoạn tới, DOVECO sẽ ưu tiên những hướng đi nào để tiếp tục nâng cao giá trị nông sản, mở rộng thị trường và hoàn thiện chuỗi sản xuất tuần hoàn, thưa ông? *

Ông Đinh Cao Khuê: DOVECO tiếp tục củng cố vùng nguyên liệu gắn với ba trung tâm chế biến tại Ninh Bình, Gia Lai và Sơn La. Doanh nghiệp ưu tiên những cây trồng phù hợp với điều kiện từng vùng, có thị trường và có khả năng đưa vào chế biến. Việc mở rộng diện tích phải đi cùng với nâng cao chất lượng, truy xuất nguồn gốc và bảo đảm thu nhập cho người sản xuất.

Chúng tôi sẽ nghiên cứu thêm các sản phẩm có giá trị cao, đáp ứng yêu cầu riêng của từng thị trường. Xuất khẩu rau quả ngày càng cạnh tranh; khách hàng quan tâm chặt chẽ đến chất lượng, an toàn thực phẩm, nguồn gốc nguyên liệu và trách nhiệm môi trường.

Vì vậy, DOVECO tiếp tục đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng, giảm hao hụt và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đối với sản xuất tuần hoàn, doanh nghiệp sẽ tập trung tìm giải pháp sử dụng hiệu quả hơn phần nguyên liệu còn lại sau chế biến.

Mỗi loại phụ phẩm có đặc điểm khác nhau cần nghiên cứu kỹ công nghệ, chi phí và đầu ra. Mục tiêu là giảm dần lượng phải xử lý, tạo thêm sản phẩm có ích nhưng vẫn bảo đảm an toàn và hiệu quả kinh tế.

DOVECO cũng xác định thị trường trong nước cần được quan tâm đúng mức bên cạnh xuất khẩu. Với dân số đông và nhu cầu sử dụng thực phẩm chế biến ngày càng lớn, đây là thị trường có nhiều dư địa. Doanh nghiệp sẽ tiếp tục đa dạng quy cách đóng gói, phát triển sản phẩm thuận tiện, phù hợp với thói quen tiêu dùng trong nước.

Riêng tại Ninh Bình, DOVECO mong muốn tiếp tục giữ vững vùng nguyên liệu truyền thống, phát huy thương hiệu Đồng Giao và tăng cường liên kết với nông dân, HTX. Đây là nơi doanh nghiệp hình thành và tích lũy kinh nghiệm trong nhiều thập kỷ. Vì vậy, sự phát triển của DOVECO trong giai đoạn tới vẫn phải gắn chặt với nông nghiệp, người nông dân và vùng đất Ninh Bình.

P.V: Xin trân trọng cảm ơn ông!