Nên tưới gốc hay tưới phủ toàn vườn?

Với phần lớn vườn cây lâu năm (cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, cây ăn trái), tưới gốc (tưới vào vùng rễ quanh tán, bằng nhỏ giọt hoặc béc tưới gốc) thường tiết kiệm nước, phân và ít bệnh hơn tưới phủ toàn vườn.

Với phần lớn vườn cây lâu năm (cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, cây ăn trái), tưới gốc (tưới vào vùng rễ quanh tán, bằng nhỏ giọt hoặc béc tưới gốc) thường tiết kiệm nước, phân và ít bệnh hơn tưới phủ toàn vườn. Tưới phủ toàn vườn (phun mưa trên diện rộng, tưới tràn) phù hợp hơn với cây trồng dày phủ kín mặt đất (rau, cỏ, cây màu) hoặc khi cần tưới đẫm đồng loạt (như tưới ra hoa cà phê ở một số vườn). Lựa chọn tùy loại cây, mật độ, nguồn nước và chi phí đầu tư.

Tưới gốc

Ưu điểm

Tiết kiệm nước: nước đưa đúng vùng rễ, ít bốc hơi, ít chảy tràn.
Ít cỏ dại vì phần đất giữa hàng ít được tưới.
Ít bệnh lá, hoa, quả vì không làm ướt tán.
Kết hợp bón phân qua hệ thống (nhỏ giọt) dễ dàng.
Phù hợp vùng thiếu nước, đất dốc.

Nhược điểm

Đầu tư hệ thống (ống, béc, nhỏ giọt) ban đầu.
Cần bố trí đủ điểm tưới khi cây lớn, tán rộng (rễ lan rộng hơn).
Đường ống nhỏ giọt dễ tắc nếu nước bẩn, cần lọc.

Tưới phủ toàn vườn

Ưu điểm

Làm ẩm đều cả diện tích, phù hợp cây trồng dày.
Làm mát vườn, tăng ẩm không khí (có lợi khi nắng nóng).
Một số vườn cà phê dùng để tưới đẫm đồng loạt lúc ra hoa.

Nhược điểm

Tốn nước hơn do bốc hơi, tưới cả phần không có rễ.
Tăng cỏ dại giữa hàng.
Ướt lá, hoa → dễ bệnh nấm, có thể làm trôi phấn khi ra hoa.
Tốn điện, nhiên liệu bơm.

Nên chọn cách nào?

Trường hợp	Nên chọn
Cây ăn trái, sầu riêng, bơ, xoài	Tưới gốc (nhỏ giọt, béc dưới tán)
Hồ tiêu	Tưới gốc, tránh ướt thân, gốc quá mức
Cà phê	Tưới gốc hoặc béc gốc; có thể tưới phủ lúc tưới ra hoa
Rau, cỏ, cây màu trồng dày	Tưới phủ (phun mưa)
Vùng thiếu nước, đất dốc	Tưới gốc, nhỏ giọt
Nhà màng	Nhỏ giọt kết hợp phun sương khi cần làm mát

Lưu ý khi tưới gốc

Tưới đúng vùng rễ hoạt động: ở cây trưởng thành là vùng mép tán và rộng hơn, không chỉ sát thân.
Tăng số béc, số đầu nhỏ giọt khi cây lớn.
Không để nước đọng ở cổ rễ (đặc biệt hồ tiêu, sầu riêng).
Kết hợp tủ gốc để giữ ẩm.

Câu hỏi thường gặp

Tưới gốc cho cà phê có đủ để hoa nở đều không? Có, nếu lượng nước đủ để làm ẩm vùng rễ sâu và tưới đồng loạt trong thời gian ngắn. Nhiều vườn dùng béc tưới gốc có lưu lượng lớn khi tưới ra hoa.

Tưới gốc có làm rễ chỉ phát triển một chỗ không? Nếu chỉ một điểm tưới sát thân thì rễ tập trung, cây dễ đổ, khai thác dinh dưỡng kém. Nên bố trí nhiều điểm tưới quanh tán.

Chuyển từ tưới phủ sang tưới gốc có tiết kiệm nhiều không? Thường tiết kiệm đáng kể lượng nước và điện bơm, đồng thời giảm cỏ và bệnh, nhưng cần đầu tư hệ thống ban đầu.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông hoặc chuyên gia tại địa phương.