Ngành nông nghiệp trước vận hội mới: [Bài 3] Khơi thông dòng vốn

Công nghệ đã mở ra con đường sáng giúp nông nghiệp vượt qua nghịch lý được mùa mất giá. Tuy nhiên, để đưa các mô hình nhà màng, kho lạnh hay dây chuyền chế biến sâu từ ý tưởng trên giấy ra thực tiễn sản xuất diện rộng, điều kiện tiên quyết chính là nguồn lực tài chính. Khơi thông dòng vốn tín dụng và tháo gỡ các nút thắt tài sản bảo đảm được xem là bệ phóng then chốt nâng đỡ các mô hình nông nghiệp hiện đại “cất cánh” và phát triển bền vững.

Khoảng cách từ ý tưởng đến thực tiễn đầu tư

Những chuyển dịch tích cực từ ứng dụng công nghệ số vào sản xuất nông nghiệp và canh tác thông minh đã minh chứng hiệu quả vượt trội. Mặc dù nhiều ngân hàng đang tích cực triển khai các chương trình cho vay ưu đãi với quy mô lớn trong lĩnh vực nông nghiệp, song dòng vốn thực tế chảy vào khu vực này vẫn còn hạn chế khi nông nghiệp mới chỉ chiếm khoảng 11% tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống. Các chuyên gia chỉ ra rằng nguyên nhân chủ yếu là do người dân và doanh nghiệp nông nghiệp thiếu tài sản bảo đảm, khiến khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng gặp nhiều rào cản.

Đầu tư một hệ thống nhà màng tiêu chuẩn kết hợp hệ thống tưới tiêu ứng dụng Internet vạn vật (IoT) cần kinh phí từ 1 - 2 tỷ đồng/ha, trong khi đó với hệ thống chế biến sâu và kho lạnh bảo quản, mức vốn đầu tư có thể lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng. Trong khi đó, đặc thù của đầu tư nông nghiệp là thời gian hoàn vốn dài, luôn tiềm ẩn rủi ro lớn từ thiên tai, dịch bệnh và biến động thị trường.

Không ít doanh nghiệp, HTX và hộ nông dân dẫu có ý tưởng đột phá, nắm bắt rõ thị trường bao tiêu nhưng vẫn đành gác lại kế hoạch mở rộng vì thiếu hụt nguồn vốn trung và dài hạn. Khoảng cách từ ý tưởng công nghệ đến thực tiễn sản xuất nếu không có sự tiếp sức mạnh mẽ của nguồn vốn tín dụng sẽ mãi chỉ là tiềm năng trên giấy.

Đơn cử như trường hợp gia đình anh Trần Văn Năm (xã Hải Hậu, tỉnh Ninh Bình) đã được phản ánh ở Bài 2, dù mong muốn mở rộng quy mô trang trại và diện tích trồng dưa lưới trong nhà màng, khó khăn lớn nhất với anh hiện nay vẫn là nguồn vốn đầu tư. Đặc biệt, do địa phương chưa có quy hoạch vùng trồng nên đầu ra sản phẩm vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào nhà máy thu mua chế biến.

Không đáp ứng được đầy đủ quy trình từ sản xuất đến tiêu thụ, anh không thể tiếp cận được nguồn vốn ưu đãi từ các chương trình tín dụng ưu tiên cho phát triển nông nghiệp công nghệ cao. Để có vốn khởi đầu, anh buộc phải vay ngân hàng theo chương trình tín dụng dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ với mức lãi suất khá cao. Dù rất khao khát mở rộng quy mô sản xuất để tạo thêm việc làm cho người dân địa phương, bài toán nguồn vốn vẫn là rào cản lớn khiến anh đành tạm gác lại hoài bão.

Ngân hàng vào cuộc, đưa nguồn lực đến vùng sản xuất

Tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026 diễn ra tại TP.HCM ngày 28/10/2026, những thông điệp của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng về đổi mới mô hình tăng trưởng, phát huy nội lực, thúc đẩy chuyển đổi xanh và chuyển đổi số tiếp tục đặt ra yêu cầu huy động, phân bổ hiệu quả các nguồn lực cho phát triển. Theo Thủ tướng, giai đoạn 2026 - 2030 có ý nghĩa bản lề, đòi hỏi Việt Nam tiếp tục đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng làm động lực phát triển, đồng thời chuyển hóa các cam kết hợp tác thành những dự án cụ thể, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội thiết thực.

Thấu hiểu những trăn trở của nhà nông, thực hiện chủ trương của Đảng và Chính phủ, ngành ngân hàng - với vai trò chủ lực là Agribank đã chủ động tiên phong khơi thông dòng vốn tín dụng cho lĩnh vực “tam nông”. Cấp ủy Đảng trong hệ thống các tổ chức tín dụng đã phát huy vai trò hạt nhân chính trị, lãnh đạo sát sao để cụ thể hóa Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII thành các cơ chế, chính sách tín dụng linh hoạt. Nhờ đó, dòng vốn ưu đãi đã chảy đúng địa chỉ, tiếp sức trực tiếp cho các vùng sản xuất tập trung, các chuỗi liên kết giá trị và các dự án nông nghiệp tuần hoàn trên khắp cả nước.

Trong khối các ngân hàng thương mại, Agribank tiên phong dành nguồn vốn tối thiểu 50.000 tỷ đồng phục vụ nông nghiệp sạch và công nghệ cao. TS Nguyễn Thị Thu Hà - Giám đốc Trường Đào tạo cán bộ Agribank, Phó Trưởng ban Ban chỉ đạo ESG chia sẻ, gói vốn này đi kèm mức giảm lãi suất từ 0,5 đến 1,5%/năm so với thông thường nhằm khuyến khích khách hàng đổi mới công nghệ, phát triển nông nghiệp thông minh và hướng tới các mô hình sản xuất bền vững.

Cùng thời điểm, BIDV triển khai gói tín dụng 200.000 tỷ đồng với lãi suất từ 6,8%/năm và hạn mức thấu chi 10 tỷ đồng, trong đó bố trí riêng 10.000 tỷ đồng cho nông nghiệp xanh, sản xuất hữu cơ và thực phẩm an toàn. Vietinbank và Vietcombank cũng tham gia với gói 50.000 tỷ đồng hướng tới doanh nghiệp nhỏ và vừa, các dự án công nghệ cao, kinh tế số, bán dẫn hay danh mục xanh, áp dụng mức lãi suất thấp hơn 1%/năm cùng thời gian ưu đãi lên tới 12 tháng đối với kỳ hạn trung và dài hạn.

Tại cuộc họp báo quý III/2026, ông Nguyễn Xuân Bắc - Phó Vụ trưởng phụ trách Vụ Tín dụng (Ngân hàng Nhà nước) cho biết, trong các lĩnh vực ưu tiên, tín dụng nông nghiệp và nông thôn chiếm khoảng 22% tổng dư nợ, tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 20%.

Đáng chú ý, dư nợ với xuất khẩu tăng tới 33,32%, còn tín dụng đối với doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao tăng 39,62% so với cuối năm 2025. Bên cạnh đà tăng trưởng chung, chương trình tín dụng đối với lĩnh vực nông, lâm, thủy sản ghi nhận bước mở rộng ngoạn mục.

Từ quy mô ban đầu 15.000 tỷ đồng, sau 4 lần nới trần và mở rộng phạm vi, chương trình hiện chạm mốc 185.000 tỷ đồng. Tính đến cuối tháng 8/2026, doanh số giải ngân lũy kế đạt gần 238.120 tỷ đồng, tương đương 128,7% quy mô đề ra với 88.434 lượt khách hàng được hỗ trợ.

Từ một khoản vay đến sự thay đổi toàn chuỗi

Xuất phát từ một cơ sở sản xuất nhỏ, Công ty TNHH Lâm sản Đại Phát (tỉnh Thanh Hóa) từng tiếp cận khoản vay ban đầu khoảng 500 triệu đồng từ Agribank. Cùng với quá trình mở rộng hoạt động, quy mô tín dụng tại Agribank tăng dần và đến nay dư nợ đạt gần 30 tỷ đồng.

Nguồn lực tài chính được sử dụng hiệu quả để đầu tư máy móc, công nghệ chế biến, mở rộng sản xuất và xây dựng vùng nguyên liệu theo hướng ổn định, kiểm soát chất lượng chặt chẽ nhằm đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc. Từ những bước đi đó, sản phẩm gỗ của Công ty đã từng bước tiếp cận các thị trường xuất khẩu khó tính, trong đó có Châu Âu và Trung Quốc.

Song song với việc khơi thông dòng vốn, việc tích hợp giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt và hệ thống quản trị tài chính số của Agribank đã giúp doanh nghiệp minh bạch hóa dòng tiền, dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn mở rộng trong nước và quốc tế.

Thực tiễn đã chứng minh, khi dòng vốn ngân hàng được khơi thông đúng chỗ, nó không chỉ giúp một doanh nghiệp vượt khó mà còn tạo ra sự thay đổi toàn diện cho cả một vùng kinh tế. Điển hình như xã Như Thanh (tỉnh Thanh Hóa), trong thời gian dài, lựa chọn phổ biến của người trồng rừng là chu kỳ ngắn để sớm thu hồi vốn. Những năm gần đây, gần 200 hộ dân tại địa phương đã chuyển sang phát triển rừng theo tiêu chuẩn FSC - tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững được công nhận trên phạm vi quốc tế.

Đối với những hộ dân có mức tích lũy chưa cao, trở ngại lớn của quá trình chuyển đổi không chỉ nằm ở kỹ thuật mà còn ở khoảng thời gian phải chờ đợi trước khi rừng đến kỳ khai thác. Chi phí đầu tư phát sinh trong nhiều năm trong khi nguồn thu chưa thể có ngay khiến một phương án sản xuất dài hạn khó thực thi nếu thiếu nguồn lực tài chính phù hợp. Trong bối cảnh ấy, tín dụng có kỳ hạn và phương thức trả nợ phù hợp với chu kỳ sinh trưởng của cây rừng đã tạo thêm điều kiện để người dân yên tâm theo đuổi mô hình mới.

Theo số liệu thực tế tại địa phương, giá trị kinh tế của rừng trồng theo tiêu chuẩn FSC cao hơn ít nhất 1,3 lần so với phương thức truyền thống. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn của quá trình chuyển đổi không chỉ nằm ở mức tăng thu nhập. Khi người dân thay đổi từ tư duy khai thác ngắn hạn sang đầu tư dài hạn, từ sản xuất riêng lẻ sang tuân thủ tiêu chuẩn và hướng tới thị trường có yêu cầu cao, cách tổ chức sản xuất cũng từng bước thay đổi theo hướng chuyên nghiệp, bền vững hơn.

Gỡ "nút thắt" tài sản thế chấp

Dù dòng vốn tín dụng đã có những bước tiến mạnh mẽ, song "điểm nghẽn" lớn nhất khiến nguồn vốn chưa thể bứt phá toàn diện vẫn nằm ở bài toán tài sản thế chấp. Hiện nay, các công trình kiên cố phục vụ sản xuất trên đất nông nghiệp như nhà màng, kho lạnh, hệ thống tưới tiêu tự động trị giá hàng tỷ đồng nhưng vẫn chưa được công nhận đầy đủ về mặt pháp lý để cấp giấy chứng nhận sở hữu. Điều này khiến các tổ chức tín dụng gặp nhiều khó khăn trong việc nhận tài sản trên đất làm tài sản bảo đảm để cho vay vốn.

Để khơi thông “mạch máu” tài chính này, việc đẩy mạnh thực thi hiệu quả cơ chế tín dụng theo chuỗi giá trị, dòng tiền, gắn kết chặt chẽ với khâu bao tiêu sản phẩm nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào tài sản thế chấp truyền thống là yêu cầu cấp thiết.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương tiếp tục nhấn mạnh việc hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Theo đó, các đột phá thể chế cần tập trung bao gồm:

Thứ nhất, thực thi hiệu quả Luật Đất đai sửa đổi, tạo cơ chế linh hoạt cho việc tích tụ, tập trung đất đai thông qua hình thức góp vốn hoặc thuê quyền sử dụng đất, quy hoạch đồng bộ các khu/vùng nông nghiệp công nghệ cao gắn liền với lợi thế từng vùng sinh thái.

Thứ hai, về chính sách tài chính - tín dụng, cần quy định cơ chế pháp lý rõ ràng để công nhận tài sản trên đất nông nghiệp (nhà màng, hệ thống tưới thông minh...) là tài sản bảo đảm vay vốn ngân hàng. Bên cạnh đó, mở rộng các gói tín dụng ưu đãi, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia cho doanh nghiệp và HTX khởi nghiệp sáng tạo trong nông nghiệp, đẩy mạnh các chính sách bảo hiểm nông nghiệp.

Thứ ba, đẩy mạnh hợp tác công - tư (PPP) trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về nông nghiệp, kết nối minh bạch giữa người nông dân - ngân hàng - thị trường; chú trọng đào tạo “nông dân số”, đưa chương trình công nghệ nông nghiệp vào các trường đại học và cơ sở dạy nghề.

Thứ tư, đầu tư đồng bộ chuỗi cung ứng lạnh và công nghệ bảo quản sau thu hoạch nhằm giảm thiểu thất thoát; xây dựng thương hiệu quốc gia cho nông sản công nghệ cao; tăng cường chuyển đổi số trong truy xuất nguồn gốc (mã số vùng trồng, mã cơ sở đóng gói); nâng cao năng lực dự báo nhu cầu thị trường đối với sản phẩm nông nghiệp công nghệ cao và thắt chặt liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ.

Sự phối hợp chặt chẽ theo mô hình “4 nhà” (chính quyền - ngân hàng - doanh nghiệp - nông dân) chính là đòn bẩy trực tiếp để tháo gỡ bài toán vốn, tạo đà cho nền nông nghiệp thực hiện bước chuyển mình mạnh mẽ về thể chế và định hình tương lai phát triển xanh, bền vững.