'Nguồn nước ADB8' đánh thức những cánh đồng khô khát

Ở vùng đất ven biển thuộc xã Vĩnh Hải, tỉnh Khánh Hòa, nơi nắng gió và khô hạn từng khiến người dân phải chắt chiu từng giọt nước để giữ lấy mùa màng, một dòng nước mới đang làm thay đổi phương thức sản xuất.

Không chỉ giải cơn khát cho những cánh đồng hành, tỏi, nho, táo… nguồn nước từ hệ thống thủy lợi Tân Mỹ qua tuyến đường ống đầu tư bằng nguồn vốn từ ngân hàng ADB còn mở ra một cách làm nông nghiệp chủ động, tiết kiệm và thích ứng hơn với biến đổi khí hậu.

Nguồn nước mở đường cho những mùa vụ mới

Trên cánh đồng thôn Mỹ Tường 1, xã Vĩnh Hải, những luống hành tím trải dài trên nền đất cát. Với người dân nơi đây, nước từ lâu không chỉ là điều kiện để cây trồng sinh trưởng mà còn quyết định việc có thể xuống giống, duy trì sản xuất hay phải bỏ đất trong những tháng khô hạn.

Gia đình ông Nguyễn Bình có 6 sào hành. Trước đây, để có nước tưới, gia đình ông phải sử dụng nước giếng khoan. Mỗi vụ sản xuất, bên cạnh tiền giống, phân bón và công lao động, chi phí điện để bơm nước cũng trở thành một khoản đáng kể.

“Trước đây không có đường ống dẫn nước thì toàn phải dùng nước giếng khoan để tưới cho cây trồng. Từ năm ngoái đến nay, nhờ có đường ống nước chảy qua nhà, gia đình tôi chỉ cần đấu nước vào và mở van là tưới được cho cây trồng”, ông Bình chia sẻ.

Điều khiến người nông dân phấn khởi không chỉ là có thêm một nguồn nước. Đó còn là chất lượng nước và sự thay đổi trong chi phí sản xuất. Khi không còn phụ thuộc hoàn toàn vào giếng khoan, gia đình ông Bình giảm được tiền điện, trong khi cây hành sinh trưởng tốt hơn, mỗi năm gia đình ông Bình sản xuất 3 vụ mà không lo câu chuyện nước tưới.

Câu chuyện của gia đình ông Bình cũng là câu chuyện chung của nhiều hộ dân vùng Mỹ Tường. Nhiều năm qua, sản xuất nông nghiệp ở đây luôn phải đối mặt với bài toán thiếu nước. Đất cát, khí hậu khô nóng, trong khi nguồn nước tại các hồ chứa nhỏ không phải lúc nào cũng đủ đáp ứng nhu cầu tưới trong mùa khô.

Ông Đàm Văn Dự, ở thôn Mỹ Tường 1, có 7 sào đất trồng hành tím. Ông cho biết trước đây gia đình từng trồng nho, sau đó chuyển sang hành tím theo nhu cầu thị trường. Nhưng càng mở rộng sản xuất, áp lực về nguồn nước càng lớn.

Có những mùa hạn, nước trong hồ Ông Kinh không đủ cung cấp cho sản xuất. Người dân buộc phải bỏ tiền khoan giếng ngầm để cứu cây trồng. Chi phí vì thế tăng lên, trong khi nguồn nước ngầm cũng đứng trước nguy cơ suy giảm, thậm chí nhiễm mặn.

Bởi vậy, khi nguồn nước từ hồ Sông Cái được đưa về hồ Ông Kinh thông qua hệ thống đường ống ADB8, người dân như được tháo một nút thắt đã tồn tại nhiều năm. “Có nguồn nước về, bà con rất phấn khởi vì đã có nước phục vụ sản xuất trong mùa hạn và giảm chi phí”, ông Dự nói.

Ông Dự cho biết thêm, nếu nguồn nước tiếp tục được duy trì ổn định, người dân có thể sản xuất gần như toàn bộ diện tích đất hiện có, đồng thời tăng mật độ sản xuất. Gia đình ông cũng đang tính toán đầu tư hệ thống tưới để giảm công lao động.

Từ bài toán khô hạn đến nền nông nghiệp chủ động

Phía sau những cánh đồng hành tím đang xanh tốt là một công trình thủy lợi có quy mô lớn. Tiểu dự án Phát triển thủy lợi phục vụ nông nghiệp công nghệ cao Nhơn Hải - Thanh Hải được đầu tư với tổng chiều dài 24,3 km, gồm 9,6 km đường ống thép đường kính D1000 và 14,8 km đường ống HDPE đường kính từ D800 đến D560.

Công trình có nhiệm vụ cung cấp nước tưới cho khoảng 1.000 ha cây trồng có giá trị kinh tế cao như nho, táo, tỏi, hành… Dự án được triển khai từ tháng 8/2022, hoàn thành vào tháng 6/2025 và hiện đang trong quá trình chạy tải, kiểm tra, hoàn thiện các nội dung còn tồn tại để đưa vào khai thác ổn định.

Điểm khác biệt của hệ thống này nằm ở cách đưa nước đến đồng ruộng. Đây không còn là những tuyến kênh hở phụ thuộc nhiều vào địa hình và dễ thất thoát nước. Nước được dẫn qua hệ thống đường ống kín có áp lực, đến các hố van phân phối. Người dân có nhu cầu sử dụng chỉ cần đăng ký, lắp đặt và mở van để lấy nước tưới.

Toàn tuyến có 109 hố van phân phối, trong đó 21 điểm được ứng dụng công nghệ SCADA để đo lưu lượng, áp lực và truyền dữ liệu về hệ thống chung phục vụ quản lý, theo dõi.

Như vậy, từ một vùng sản xuất vốn phụ thuộc vào nước trời, hồ chứa và giếng khoan, người dân đang từng bước tiếp cận phương thức tưới chủ động hơn. Nước được đưa đến đúng nơi, đúng thời điểm và có thể kiểm soát lượng sử dụng.

Ông Phùng Đình Thanh, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận cho biết, hồ Ông Kinh là một trong những khu vực thiếu nước nghiêm trọng. Vào vụ hè thu, nguồn nước trong hồ thường không còn đủ cho sản xuất. Nay, tuyến ống ADB8 đưa nước từ hệ thống thủy lợi Tân Mỹ về đã tạo thêm một nguồn cung ổn định cho người dân.

Đặc biệt, nguồn nước này có chất lượng tốt hơn nước ngầm vốn đã có dấu hiệu nhiễm mặn. Nhờ đó, người dân có thể duy trì sản xuất liên tục, thậm chí hướng tới 3 vụ hành, tỏi mỗi năm với năng suất cao hơn.

Câu chuyện vì thế không dừng lại ở việc “có nước”. Dòng nước mới đang làm thay đổi cả cách người dân nghĩ về sản xuất. Khi nguồn nước ổn định, đất đai có thể được khai thác hiệu quả hơn. Khi chi phí bơm nước giảm, hiệu quả kinh tế tăng lên. Và khi có thể chủ động nguồn nước, người nông dân có thêm cơ sở để đầu tư hệ thống tưới, giảm nhân công và nâng cao giá trị trên cùng một diện tích.

Nguồn vốn vay từ Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đã đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành hệ thống hạ tầng này. Tổng vốn đầu tư của công trình khoảng 29,495 triệu USD. Sau khi hoàn thành các nhiệm vụ đầu tư ban đầu, dự án còn dư hơn 5,2 triệu USD và địa phương đang đề xuất sử dụng phần vốn này để mở rộng vùng tưới thêm khoảng 415 ha, trong đó có tuyến đường ống về Vĩnh Hy dài khoảng 18 km và các khu vực sản xuất dọc thôn Mỹ Hòa, Mỹ Tường.

Ông Cao Văn Phong, Phó Giám đốc Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng tỉnh Khánh Hòa cho rằng, việc kết nối đồng bộ hệ thống thủy lợi Tân Mỹ với khu vực hồ Ông Kinh giúp hiện đại hóa phương thức tưới, chuyển từ kênh hở sang đường ống kín, hạn chế bốc hơi và thất thoát nước. Hệ thống cũng tạo điều kiện áp dụng tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa cục bộ, qua đó sử dụng nước hiệu quả hơn.

Với người nông dân phía nam tỉnh Khánh Hòa, một dòng nước ổn định cũng chính là một mùa vụ bớt lo âu. Và với vùng đất từng nhiều năm khát nước, đó có thể là khởi đầu cho một câu chuyện mới về nông nghiệp bền vững. Từ một vùng đất thường xuyên đối mặt với khô hạn, nơi đây đang từng bước hình thành một nền sản xuất biết tiết kiệm nước, bảo vệ nguồn nước ngầm và thích ứng với biến đổi khí hậu.