Nông dân chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường

Biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng rõ nét đến sản xuất nông nghiệp và đời sống nông dân. Trong bối cảnh đó, nông dân không chỉ là đối tượng chịu tác động mà còn là lực lượng tiên phong trong bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu.

Thông điệp này được nhấn mạnh tại Hội thảo “Nông dân Đắk Lắk với công tác bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu” do Hội Nông dân tỉnh Đắk Lắk tổ chức nhân Tháng hành động vì môi trường năm 2026.

Thay đổi từ nhận thức

Ông Y Giang Gry Niê Knơng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Đắk Lắk cho rằng trách nhiệm bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu không phải của riêng ai, trong đó nông dân chính là lực lượng nòng cốt trong công tác bảo vệ môi trường nông thôn.

Tại hội thảo, các đại biểu đều thống nhất quan điểm, muốn thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu thì trước hết phải bắt đầu từ thay đổi nhận thức của người dân. Khi người nông dân hiểu rõ tác động của biến đổi khí hậu đối với sinh kế và môi trường sống, họ sẽ chủ động thay đổi phương thức sản xuất, thay đổi thói quen sinh hoạt và tham gia tích cực hơn vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

Ông Ya Toan Ênuôl, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Đắk Lắk cho biết, những năm qua, các cấp hội trong tỉnh đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền với nhiều hình thức đa dạng, từ sinh hoạt chi hội, tập huấn kỹ thuật đến truyền thông trên mạng xã hội và hệ thống truyền thanh cơ sở. Nội dung tập trung vào giảm sử dụng hóa chất trong nông nghiệp, thu gom và xử lý rác thải đúng quy định, bảo vệ nguồn nước, trồng cây xanh, xây dựng cảnh quan nông thôn xanh - sạch - đẹp.

Nhiều mô hình thiết thực đã được triển khai và tạo sức lan tỏa mạnh mẽ như “Gia đình xanh”, “Vườn sạch - nhà đẹp”, “Đường phố không rác”, “Thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật”, “Cánh đồng không rác thải”, sản xuất nông nghiệp hữu cơ và phân loại rác tại nguồn. Từ những mô hình này, nhận thức của hội viên nông dân từng bước chuyển thành hành động cụ thể.

Tham luận của Hội Nông dân xã Hòa Thịnh tại hội nghị cho thấy, sau trận lũ lớn cuối năm 2025, các cấp hội đã nhanh chóng vận động hội viên tham gia tổng vệ sinh môi trường, thu gom rác thải, xử lý xác động vật chết, khử trùng chuồng trại và khôi phục sản xuất.

Những hoạt động này không chỉ giúp ngăn ngừa dịch bệnh mà còn góp phần ổn định đời sống người dân sau thiên tai.

Tại hội thảo, các đại biểu nhận định, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khó lường, công tác tuyên truyền cần tiếp tục được đổi mới theo hướng dễ hiểu, dễ thực hiện và gắn với lợi ích thiết thực của người dân. Khi bảo vệ môi trường trở thành thói quen và nếp sống thường ngày, nông dân sẽ trở thành lực lượng nòng cốt trong xây dựng nông thôn xanh và phát triển bền vững.

Hướng tới nông nghiệp xanh

Theo ông Nguyễn Thái Hòa, Phó Giám đốc Sở NN-MT tỉnh Đắk Lắk, địa phương đang từng bước chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh với mục tiêu không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, nhiều giải pháp đã được triển khai như áp dụng quy trình sản xuất “3 giảm 3 tăng”, kỹ thuật tưới tiết kiệm, hệ thống giám sát sâu bệnh thông minh và các mô hình canh tác thích ứng với điều kiện thời tiết cực đoan.

Các nghiên cứu khoa học được trình bày tại hội thảo cũng cho thấy nhiều giải pháp thích ứng đã mang lại hiệu quả tích cực.

Mô hình trồng xen cà phê với sầu riêng, bơ hoặc hồ tiêu không chỉ giúp tăng thu nhập từ 1,3 đến gần 2 lần so với mô hình canh tác truyền thống mà còn góp phần giữ ẩm đất, hạn chế sâu bệnh và giảm tác động của hạn hán.

Những biện pháp canh tác bảo vệ đất như trồng xen cây che phủ, tạo bồn chống xói mòn hay sử dụng phân bón hữu cơ cũng được đánh giá là phù hợp với điều kiện sản xuất tại Tây Nguyên.

Việc ứng dụng khoa học công nghệ đang mở ra nhiều cơ hội mới cho nông dân thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ông Phạm Gia Việt, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đắk Lắk chia sẻ, các hoạt động khoa học và công nghệ trên địa bàn tỉnh thời gian qua đã đạt được những thành tựu quan trọng, toàn diện trên nhiều lĩnh vực: từ giám sát, dự báo đến đề xuất các giải pháp, mô hình sản xuất bền vững.

Khoa học và công nghệ đã trở thành nền tảng cốt lõi, cung cấp luận cứ khoa học và công cụ thực tiễn để tỉnh nhà thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững.

Cùng với đó, mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp cũng được nhiều đại biểu đề cập.

Theo ông Nguyễn Hoàng Chương, đại diện HTX Đồng Din, kinh tế tuần hoàn không phải là một khẩu hiệu xa vời, mà chính là con đường tất yếu để các HTX tự cứu lấy mình và phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên xanh.

Tại HTX Đồng Din, mô hình tuần hoàn được thể hiện trong việc trồng và chế biến sản phẩm từ cây khóm (cây dứa). Theo đó, vỏ khóm và các phần mắt khóm dư thừa sau sơ chế được thu gom, phối trộn với chế phẩm sinh học để tạo thành phân bón hữu cơ. Bã khóm sau khi ép lấy nước là nguồn thức ăn giàu dinh dưỡng cho gia súc và lá khóm sau thu hoạch được chế biến thành sợi tạo nguyên liệu cho ngành thời trang.

Đối với vấn đề bảo vệ tài nguyên, môi trường biển, tham luận của nhóm tác giả đến từ Trường đại học Phú Yên nhấn mạnh, tài nguyên biển của tỉnh là tài sản vô giá nhưng đang đứng trước ngưỡng cửa của sự suy thoái môi trường nghiêm trọng.

Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa quản lý nhà nước, ứng dụng khoa học công nghệ và sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương trong công cuộc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, môi trường và cùng nhau phát triển kinh tế theo hướng bền vững.