Nông nghiệp - “điểm hẹn đã chín” cho hợp tác Việt Nam - Anh

BNEWS Nước Anh mạnh về công nghệ, Việt Nam giàu kinh nghiệm thực địa và là một trong những nhà xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới, vậy đâu là điểm gặp gỡ để hai nền nông nghiệp có thể cùng đi xa?

Đó là câu hỏi đã dẫn dắt cuộc trò chuyện của phóng viên TTXVN tại London với Giáo sư Quách Mạnh Hào - hiện đang giảng dạy tại Đại học Lincoln, ngôi trường ở miền Đông nước Anh nổi tiếng về nông nghiệp và công nghệ thực phẩm.

Thành công của nước Anh khởi nguồn từ một định hướng được theo đuổi bền bỉ qua năm tháng. Ngay từ năm 2013, trong chiến lược công nghệ nông nghiệp quốc gia đầu tiên, người Anh đã nhắc lại niềm tự hào rằng họ từng dẫn đầu cả Cách mạng Công nghiệp lẫn Cách mạng Nông nghiệp, rồi cam kết đầu tư 160 triệu bảng (khoảng 250 triệu USD theo tỷ giá năm 2013) để thu hẹp khoảng cách giữa một nền khoa học hàng đầu và thực tiễn đồng ruộng.

Đáng nói hơn cả là suốt hơn một thập kỷ, qua nhiều đời chính phủ, mạch quy hoạch dài hạn ấy chưa từng gián đoạn. Chiến lược Công nghiệp công bố ngày 23/6/2025 đã xếp công nghệ nông nghiệp vào nhóm ngành “tiền tuyến” - một vị thế mới cho lĩnh vực này trong nền kinh tế.

Định hướng ấy được cụ thể hóa bằng cả nguồn lực tài chính lẫn hành lang pháp lý: ít nhất 200 triệu bảng được dành cho Chương trình Đổi mới nông nghiệp đến năm 2030, và Quy định về Công nghệ di truyền (Nhân giống chính xác) ký ban hành tháng 5/2025 đã đưa nước Anh xích lại gần cách tiếp cận cởi mở của Canada, Australia, Mỹ, Nhật Bản.... Một nền nông nghiệp đi lên từ sự kiên định như thế gợi mở nhiều điều cho Việt Nam.

Theo Giáo sư Quách Mạnh Hào, “điểm gặp gỡ tự nhiên” nhất của nền nông nghiệp hai nước chính là sự cộng hưởng giữa năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D) cùng công nghệ nền của Anh – trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa, cảm biến, phân tích chuỗi cung ứng – với quy mô sản xuất và tri thức thực địa của Việt Nam.

Thế mạnh của bên này chính là điều bên kia đang cần, và ngược lại – một sự bổ sung tự nhiên hiếm có. Ông cũng cho rằng đây là thời điểm thích hợp, bởi nhiều điều kiện đang cùng hội tụ. Cả hai quốc gia đều đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, trong khi Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở Đồng bằng sông Cửu Long lại đòi hỏi công nghệ đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) phát thải rất chính xác – vốn là thế mạnh sẵn có của các viện nghiên cứu Anh.

Bên cạnh đó, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Anh (UKVFTA) mở ra ưu đãi thuế quan lớn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về minh bạch chuỗi cung ứng và tiêu chuẩn ESG – nơi công nghệ truy xuất nguồn gốc của Anh có thể giúp nông sản Việt tự tin hơn khi vào các thị trường khó tính. Và một điều kiện nữa cũng đã chín muồi: chi phí cảm biến, IoT đã giảm nhiều so với trước, hạ tầng viễn thông Việt Nam đã phủ rộng, khiến nông nghiệp thông minh không còn là câu chuyện xa vời trên lý thuyết.

Trong rất nhiều hướng công nghệ có thể lựa chọn, điều thú vị là Giáo sư Quách Mạnh Hào lại nghiêng về một lựa chọn có phần “khiêm nhường”. Ông không chọn chỉnh sửa gene hay robot, mà chọn hệ thống cảm biến thông minh và giám sát đồng ruộng (IoT & Remote Sensing) – công nghệ dễ chuyển giao, chi phí hợp lý và thích ứng nhanh nhất với Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay. Lý lẽ của ông thấm đẫm tinh thần thực tế.

Chỉnh sửa gene đòi hỏi lộ trình pháp lý phức tạp và nhiều năm chọn tạo giống; còn tự động hóa, robot hóa quy mô lớn lại vướng rào cản chi phí đầu tư ban đầu quá cao so với quy mô hộ gia đình. Trong khi đó, các thiết bị đo độ mặn, độ pH, mực nước, dưỡng chất và độ ẩm có thể kết nối thẳng tới chiếc điện thoại thông minh của người nông dân, giúp bà con nhận cảnh báo xâm nhập mặn theo thời gian thực để chủ động đóng/mở cống, điều chỉnh lịch gieo sạ hay tối ưu lượng nước tưới.

Đó là một công nghệ chạm đúng vào nỗi lo thường trực của người nông dân. Kinh nghiệm từ Viện Công nghệ Nông nghiệp - Thực phẩm Lincoln (LIAT), với các dự án đo tác động của mặn xâm nhập nước ngầm và ứng dụng cảm biến Hyperspectral đánh giá sức khỏe cây trồng, cho thấy tính khả thi khá rõ: một hệ thống cảnh báo sớm chi phí thấp mà có thể mang lại hiệu quả kinh tế gần như tức thì.

Nhưng công nghệ dù tốt đến đâu cũng sẽ khó bén rễ, nếu sự hợp tác chỉ dừng ở những cái bắt tay. Với trăn trở ấy, Giáo sư Quách Mạnh Hào gợi ý một mô hình thực chất hơn: nghiên cứu ứng dụng chung gắn với đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ nghiên cứu thực địa, tiến tới xây dựng một “phòng thí nghiệm sống” (Living Lab) đặt ngay tại trung tâm Đồng bằng sông Cửu Long. Đó cũng chính là cách Đại học Lincoln đang theo đuổi, nơi mỗi đề tài tiến sĩ đều khởi đi từ bài toán kỹ thuật mà nông dân và doanh nghiệp đặt ra trên đồng ruộng, chứ không phải những đề tài “trên giấy”.

Để đi được đường dài, vị Giáo sư nhắc tới 3 điều kiện cốt yếu: một cơ chế tài trợ có sự tham gia của doanh nghiệp, kết hợp ngân sách từ các quỹ nghiên cứu công với kinh phí đặt hàng thực tế từ các tập đoàn; một cách đánh giá thành công dựa trên sản phẩm thực tế - giảm được bao nhiêu phần trăm thất thoát sau thu hoạch, tiết kiệm bao nhiêu phân bón - thay vì chỉ đếm số bài báo khoa học; và một cơ chế trao đổi nhân lực hai chiều.

Trong đó, hình ảnh đưa chuyên gia Anh sang Đồng bằng sông Cửu Long để “cùng ăn, cùng ở, cùng làm” cho thấy giá trị của việc gắn nghiên cứu với thực tiễn đồng ruộng.

Và có lẽ đây là điều để lại nhiều suy ngẫm hơn cả. Trong những câu chuyện hợp tác công nghệ, đôi khi ta quen nghĩ về nó như một dòng chảy một chiều. Nhưng Giáo sư Quách Mạnh Hào nhìn theo hướng khác. Với các nhà khoa học Anh, Việt Nam còn đóng vai trò như một “phòng thí nghiệm thực địa sống” vô cùng quý giá. Việt Nam sở hữu những lợi thế mà giới nghiên cứu phương Tây khó có được: vốn tri thức bản địa tích lũy qua nhiều thập kỷ ứng phó với thiên tai, từ mô hình “tôm - lúa”, luân canh mặn - ngọt đến nông lâm kết hợp; một kho tàng nguồn gene cây trồng nhiệt đới chịu ngập, chịu mặn, kháng sâu bệnh; cùng một môi trường khắc nghiệt - nóng ẩm, nhiễm mặn – rất lý tưởng để kiểm nghiệm độ bền cho các thiết bị, thuật toán được phát triển tại Lincoln.

Nói cách khác, cánh đồng Việt Nam không chỉ là nơi đón nhận công nghệ, mà còn là nơi công nghệ ấy được tôi luyện để vươn ra thế giới.

Từ những cánh đồng ở nước Anh đến những ruộng lúa chịu sức ép xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long, khoảng cách địa lý quả là rất xa. Nhưng con đường mà nước Anh bền bỉ theo đuổi - công nghệ giúp người nông dân tăng năng suất mà vẫn tiết kiệm tài nguyên – lại rất gần với điều Việt Nam đang mong mỏi. Điểm hẹn ấy dường như đã chín. Điều còn lại, như trong mọi câu chuyện phát triển, vẫn là sự kiên định để cùng nhau đi đến cùng.

Tin liên quan

Mozambique coi Việt Nam là đối tác chiến lược hàng đầu trong hợp tác nông nghiệp

Đại sứ Việt Nam tại Mozambique Trần Thị Thu Thìn đã có buổi làm việc với Bộ trưởng Nông nghiệp, Môi trường và Thủy sản Mozambique Roberto Mito Albino.

Tin cùng chuyên mục

Ý kiến và Bình luận

Xây dựng cơ sở dữ liệu vị trí việc làm - Nền tảng nâng cao hiệu quả quản trị công

Các cơ quan, đơn vị và địa phương sẽ tập trung hoàn thành phương án giao biên chế giai đoạn 2027 - 2031 cùng cơ sở dữ liệu vị trí việc làm thống nhất ngay trong quý IV/2026.

Ý kiến và Bình luận

Goldman Sachs: Đồng yen trở thành công cụ phòng hộ hiệu quả trước cú sốc AI

Theo ngân hàng đầu tư Goldman Sachs, đồng yen Nhật Bản đang trở thành công cụ phòng ngừa rủi ro hiệu quả hơn trước nguy cơ thị trường tài chính biến động do làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI).

Ý kiến và Bình luận

Tỷ phú Bill Gates dự báo 20 năm đầy biến động trước khi AI mang lại "trái ngọt"

Chia sẻ trong tập mới nhất của podcast Decoder, ông Gates cho biết mối lo ngại lớn nhất của ông chính là giai đoạn chuyển đổi kéo dài 20 năm này.

Ý kiến và Bình luận

Gắn kết cộng đồng người Việt tại châu Âu, phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc

CH Séc là nơi có cộng đồng người Việt Nam đông đảo, năng động và hội nhập tốt, đồng thời là một trong những Đối tác chiến lược, có quan hệ hữu nghị truyền thống quan trọng của Việt Nam tại châu Âu.

Ý kiến và Bình luận

Chuyên gia Hong Kong (Trung Quốc) khuyến nghị giải pháp giúp Việt Nam ứng phó rủi ro nước biển dâng

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, khu vực duyên hải và đồng bằng châu thổ sông tại Việt Nam đang đứng trước thách thức từ hiện tượng nước biển dâng và sụt lún địa tầng.

Ý kiến và Bình luận

Mở rộng không gian hợp tác Việt Nam – Ba Lan sang các lĩnh vực công nghệ cao

Chuyến thăm Việt Nam sắp tới của Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – Ba Lan đang ở giai đoạn hết sức tốt đẹp.

Ý kiến và Bình luận

Chuyên gia: Thuế quan Mỹ có thể gây thiệt hại nặng cho kinh tế Canada

Theo mạng tin financialpost.com ngày 20/10, bóng ma suy thoái đã bao trùm lên Canada kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động cuộc chiến thuế quan vào đầu năm 2025.

Ý kiến và Bình luận

Trung Quốc đề xuất ba định hướng để ổn định kinh tế và thúc đẩy thịnh vượng chung cho APEC

Bộ trưởng Tài chính Trung Quốc Lam Phật An nhấn mạnh rằng, là đầu tàu của nền kinh tế toàn cầu, khu vực châu Á - Thái Bình Dương gánh vác trách nhiệm lớn hơn đối với sự phát triển chung của thế giới.

Ý kiến và Bình luận

Chủ tịch VINPA đề xuất quản lý tập trung Quỹ bình ổn giá xăng dầu

Trao đổi với phóng viên TTXVN, Tiến sĩ Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam (VINPA) đề xuất quản lý tập trung Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, không nên để tại doanh nghiệp như hiện nay.