Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai: Một năm nhìn lại

Không gian rộng lớn, vận hành hiệu quả

Sau một năm thực hiện chủ trương hợp nhất hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái, vùng đất nơi thượng nguồn sông Hồng đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều kỳ vọng. Không chỉ mở rộng về quy mô diện tích và dân số, tỉnh Lào Cai mới còn sở hữu một không gian phát triển nông nghiệp rộng lớn, đa dạng và giàu tiềm năng bậc nhất khu vực trung du, miền núi phía Bắc.

Ông Trần Minh Sáng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai chia sẻ, định hướng xuyên suốt của địa phương là xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh, lấy hiệu quả kinh tế đi cùng bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân làm mục tiêu trung tâm.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai phân tích, sau hợp nhất, tỉnh Lào Cai hôm nay trải dài từ những cánh đồng rộng lớn vùng thấp đến các dãy núi cao quanh năm mây phủ của Sa Pa, Y Tý, Bắc Hà hay Mù Cang Chải. Với diện tích tự nhiên trên 13.200 km2 và dân số gần 1,8 triệu người, Lào Cai trở thành một trong những địa phương có diện tích và quy mô lớn bậc nhất khu vực miền núi phía Bắc.

Trên vùng đất ấy, hơn 30 dân tộc anh em cùng sinh sống, cùng hình thành nên bức tranh văn hóa đa sắc màu. Mỗi dân tộc mang theo những tri thức bản địa riêng về canh tác, quản lý tài nguyên và phát triển sinh kế. Đây vừa là lợi thế đặc biệt, vừa đặt ra yêu cầu rất lớn trong công tác quản lý, điều hành và hoạch định chính sách phát triển.

Ông Trần Minh Sáng nhớ lại thời điểm những ngày đầu hợp nhất bộ máy. Khi địa bàn quản lý mở rộng, khối lượng công việc tăng lên đáng kể, yêu cầu đặt ra đối với ngành Nông nghiệp và Môi trường là phải đảm bảo hoạt động quản lý nhà nước thông suốt, không làm gián đoạn việc phục vụ người dân và doanh nghiệp.

“Yêu cầu lớn nhất là phải nhanh chóng thích ứng với quy mô quản lý mới, đồng thời bảo đảm các hoạt động chuyên môn được vận hành hiệu quả ngay từ những ngày đầu”, ông Sáng chia sẻ.

Để giải quyết bài toán này, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai đã tiến hành đồng bộ nhiều giải pháp từ rà soát chức năng nhiệm vụ, hoàn thiện quy chế phối hợp, tăng cường phân cấp cho cơ sở đến đẩy mạnh chuyển đổi số.

Trong đó, chuyển đổi số được xem như “chìa khóa” giúp bộ máy vận hành hiệu quả. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành, số hóa hồ sơ và giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường điện tử đã góp phần rút ngắn thời gian xử lý công việc, đồng thời nâng cao tính minh bạch trong quản lý nhà nước.

Đến nay, 100% văn bản của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai được xử lý trên môi trường mạng, toàn bộ thủ tục hành chính đủ điều kiện đều được cung cấp trực tuyến. Những con số ấy không chỉ phản ánh hiệu quả cải cách hành chính mà còn cho thấy sự thích ứng nhanh chóng của bộ máy sau hợp nhất.

Chuyên biệt hóa từng vùng sinh thái

Điều đặc biệt sau hợp nhất không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn là sự cộng hưởng rất lớn về tiềm năng phát triển nông, lâm nghiệp.

Nếu như trước đây, mỗi địa phương sở hữu những thế mạnh riêng thì nay các lợi thế ấy được kết nối thành một chỉnh thể thống nhất, tạo nên quy mô sản xuất mà ít địa phương miền núi nào có được.

Tỉnh Lào Cai hiện sở hữu gần 150.000 ha quế, gần 16.000 ha chè, hơn 6.000 ha cây dược liệu cùng hơn 14.500 ha cây ăn quả. Trên địa bàn còn có hàng chục nghìn ha tre măng, dâu tằm, chuối, dứa… và các vùng sản xuất lúa đặc sản nổi tiếng.

Không gian sinh thái đa dạng từ vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới đến ôn đới núi cao tạo điều kiện để phát triển nhiều ngành hàng nông nghiệp có giá trị kinh tế cao.

Ngoài ra, lĩnh vực chăn nuôi và thủy sản phát triển theo hướng an toàn, ứng dụng công nghệ, mở rộng mô hình trang trại, chuỗi liên kết và nuôi trồng thủy sản hàng hóa. Hiện, tổng đàn gia súc chính toàn tỉnh ước hiện có gần 1,5 triệu con, đàn gia cầm ước đạt hơn 13 triệu con.

Đến nay, toàn tỉnh Lào Cai có 582 sản phẩm OCOP, trong đó có 2 sản phẩm 5 sao, 53 sản phẩm 4 sao. Đặc biệt, trên địa bàn hiện có 113 doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia hệ thống với 370 dòng sản phẩm được minh bạch thông tin, rõ nguồn gốc xuất xứ.

Theo ông Trần Minh Sáng, định hướng của tỉnh Lào Cai là tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng chuyên biệt hóa từng vùng sinh thái, phát huy tối đa lợi thế tự nhiên của từng khu vực.

Theo đó, khu vực phía Nam tập trung phát triển quế, chè, tre măng, dâu tằm và công nghiệp chế biến lâm sản. Trong khi đó, khu vực phía Bắc sẽ trở thành vùng sản xuất rau hoa ôn đới, cây ăn quả đặc sản, dược liệu quý, chăn nuôi đặc sản và lúa chất lượng cao.

Sự phân định rõ ràng này giúp hạn chế cạnh tranh nội vùng, đồng thời hình thành các vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn phục vụ chế biến và xuất khẩu.

“Chúng tôi không chỉ phát triển sản xuất đơn thuần mà đặc biệt chú trọng xây dựng chuỗi giá trị khép kín, từ vùng nguyên liệu, chế biến đến thị trường tiêu thụ”, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai nhấn mạnh.

Nhiều năm qua, điểm nghẽn lớn nhất của nông nghiệp miền núi là sản phẩm chủ yếu xuất bán ở dạng nguyên liệu thô. Giá trị gia tăng thấp khiến người dân chưa thực sự hưởng lợi tương xứng với tiềm năng. Vì vậy, một trong những ưu tiên hàng đầu của tỉnh Lào Cai hiện nay là thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực chế biến sâu.

Các ngành hàng chủ lực như: quế, chè, dược liệu, gỗ rừng trồng được xác định là những lĩnh vực có nhiều dư địa phát triển. Khi chế biến sâu, giá trị sản phẩm có thể tăng lên nhiều lần so với xuất bán nguyên liệu.

Song song với đó, tỉnh Lào Cai đang xây dựng các mô hình liên kết chuỗi giá trị bền vững giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân. Trong chuỗi liên kết ấy, doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt thị trường, đầu tư vốn, chuyển giao công nghệ, cung ứng vật tư đầu vào và cam kết bao tiêu sản phẩm. Các hợp tác xã trở thành cầu nối giữa doanh nghiệp với nông dân, trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật, giám sát quy trình sản xuất và tổ chức vùng nguyên liệu.

Trong khi đó, cơ quan quản lý nhà nước đóng vai trò kiến tạo thông qua việc ban hành cơ chế chính sách, đầu tư hạ tầng, hỗ trợ cấp mã số vùng trồng và thúc đẩy truy xuất nguồn gốc.

Nhờ cách tiếp cận này, nhiều sản phẩm nông nghiệp của Lào Cai đang từng bước khẳng định vị thế trên thị trường, hướng tới những tiêu chuẩn cao hơn như VietGAP, GlobalGAP và sản xuất hữu cơ. Đây là con đường tất yếu để nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản địa phương trong bối cảnh hội nhập sâu rộng hiện nay.

Định hình nền nông nghiệp tương lai

Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Lào Cai xác định phát triển nông nghiệp sinh thái là mục tiêu xuyên suốt. Đó không chỉ là câu chuyện tăng trưởng kinh tế mà còn là quá trình xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên, giữa sản xuất với bảo tồn tài nguyên.

Để hiện thực hóa bức tranh này, ngành đã xác định bốn định hướng đột phá cho giai đoạn tới. Thứ nhất là phát triển nền nông nghiệp sinh thái, giá trị cao, lấy nhu cầu thị trường làm định hướng sản xuất.

Thứ hai, nâng cao toàn diện đời sống vật chất và tinh thần cho người dân nông thôn,

Thứ ba, xây dựng thế hệ nông dân mới có tri thức, kỹ năng và khả năng thích ứng với những thay đổi của thời đại số.

Thứ tư, tăng cường bảo vệ môi trường, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu và thực hiện các cam kết giảm phát thải.

Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, lũ quét, sạt lở đất thường xuyên xảy ra tại các địa phương miền núi, việc phát triển nông nghiệp gắn với bảo vệ tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu càng trở nên cấp thiết.

Những cánh rừng quế bạt ngàn, những đồi chè xanh mướt, những vùng dược liệu dưới tán rừng hay các cánh đồng lúa đặc sản sẽ không chỉ là nguồn sinh kế mà còn là những “lá chắn xanh” giúp bảo vệ môi trường sinh thái.

Ông Trần Minh Sáng cho biết thêm: “Chúng tôi tin rằng với tiềm năng, lợi thế sau hợp nhất cùng sự đồng hành của người dân, doanh nghiệp và các cấp, các ngành, nông nghiệp Lào Cai sẽ tiếp tục phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân”.

Một năm chưa phải quãng thời gian dài trong hành trình phát triển của một địa phương. Nhưng những kết quả bước đầu cho thấy Lào Cai đang từng bước tận dụng hiệu quả cơ hội từ hợp nhất để mở rộng không gian phát triển.

Trên nền tảng những lợi thế sẵn có, địa phương đang hướng tới một nền nông nghiệp xanh hơn, hiện đại hơn và bền vững hơn, nơi người dân thực sự trở thành trung tâm của mọi chính sách phát triển.