Nông sản Lâm Đồng cần “lá chắn” phòng vệ thương mại

Các vụ điều tra phòng vệ thương mại gia tăng, đặt doanh nghiệp xuất khẩu Lâm Đồng trước yêu cầu chủ động quản trị rủi ro, trong đó dữ liệu về sản xuất, chi phí, nguồn nguyên liệu và xuất xứ ngày càng quan trọng.

**Rủi ro không còn xa **

Ngày 18/9, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công thương) tổ chức Diễn đàn Phòng vệ thương mại 2026 tại Hải Phòng, trong bối cảnh hàng hóa Việt Nam tiếp tục đối mặt với nhiều vụ điều tra tại các thị trường nước ngoài.

Theo Bộ Công thương, tính đến giữa tháng 9/2026, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã đối mặt với 327 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 27 thị trường. Riêng 9 tháng năm 2026 phát sinh 27 vụ việc mới, tăng hơn 4 vụ so với cả năm 2025. Cục Phòng vệ thương mại nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ ứng phó từng vụ việc sang quản trị rủi ro, tăng cường cảnh báo sớm và chuẩn hóa dữ liệu.

Với nông sản, rủi ro thương mại không chỉ nằm ở các vụ điều tra phòng vệ thương mại. Yêu cầu về xuất xứ, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và minh bạch chuỗi cung ứng cũng ngày càng chặt chẽ. Tại Lâm Đồng, một số lô hàng thời gian qua còn bị cảnh báo liên quan đến an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, vi sinh và các yêu cầu kỹ thuật khác.

Trong khi đó, Lâm Đồng đang có quy mô sản xuất nông nghiệp lớn và ngày càng mở rộng thị trường xuất khẩu.

Theo ngành nông nghiệp Lâm Đồng, sản lượng cà phê của tỉnh đạt trên 1 triệu tấn/năm, rau khoảng 3,5 triệu tấn và hoa khoảng 4,6 tỷ cành/năm. Toàn tỉnh có hơn 1.200 mã số vùng trồng và trên 300 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Nông sản Lâm Đồng đã có mặt tại Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc.

Quy mô càng lớn, yêu cầu quản trị càng cao. Nếu thị trường nhập khẩu khởi xướng điều tra, doanh nghiệp có thể cung cấp nhanh hồ sơ về giá thành, chi phí sản xuất, nguồn nguyên liệu, sản lượng, doanh thu và các giao dịch liên quan hay không? Dữ liệu có được lưu trữ đầy đủ, thống nhất và đủ khả năng kiểm chứng?

Tại Diễn đàn Phòng vệ thương mại 2026, Cục Phòng vệ thương mại dành riêng nội dung hướng dẫn doanh nghiệp thu thập dữ liệu, bảo đảm tính đại diện và nhất quán của thông tin trong hồ sơ. Đây được xem là một phần quan trọng trong năng lực chủ động ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại.

Dữ liệu là một phần năng lực cạnh tranh

Với doanh nghiệp xuất khẩu, chuẩn bị cho một vụ điều tra không thể bắt đầu từ thời điểm nhận được thông báo. Năng lực ứng phó được hình thành từ hệ thống dữ liệu được ghi nhận và quản trị trong suốt quá trình sản xuất, kinh doanh.

Doanh nghiệp cần kiểm soát được các thông tin về chi phí sản xuất, giá mua nguyên liệu, sản lượng, chế biến, đóng gói, vận chuyển, doanh thu và giao dịch. Với nông sản, dữ liệu còn gắn với vùng trồng, nhật ký sản xuất, vật tư đầu vào và từng lô hàng.

Lâm Đồng đang từng bước xây dựng nền tảng cho yêu cầu này. Năm 2026, tỉnh triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, trước mắt thí điểm với sầu riêng, tập trung vào dữ liệu vùng trồng, quy trình canh tác và các yếu tố đầu vào như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Hệ thống sẽ từng bước mở rộng sang cà phê, thanh long, rau, quả và thủy sản.

Theo ngành nông nghiệp, việc triển khai hệ thống nhằm rà soát, chuẩn hóa, cập nhật dữ liệu về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, doanh nghiệp, hợp tác xã, sản phẩm và kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Truy xuất nguồn gốc giúp doanh nghiệp chứng minh hàng hóa đến từ đâu và được sản xuất như thế nào. Trong khi đó, dữ liệu về chi phí, giá thành và giao dịch là cơ sở quan trọng khi doanh nghiệp phải cung cấp thông tin trong các vụ việc phòng vệ thương mại. Hai nhóm dữ liệu này có mối liên hệ nhưng không thể thay thế cho nhau.

Với thanh long, yêu cầu này càng rõ khi trên 85% sản lượng của Lâm Đồng phục vụ xuất khẩu, trong đó Trung Quốc vẫn chiếm tỷ trọng lớn, bên cạnh ASEAN, Hàn Quốc, Úc và một số thị trường khác.

Vì vậy, mở rộng thị trường cần đi cùng với đa dạng hóa đối tác, kiểm soát vùng nguyên liệu, nâng chất lượng và hoàn thiện hệ thống dữ liệu. Khi thị trường thay đổi hoặc phát sinh vụ việc thương mại, doanh nghiệp sẽ có cơ sở để phản hồi nhanh thay vì phải tập hợp lại hồ sơ từ nhiều bộ phận, nhiều năm sản xuất.

Bộ Công thương cũng đang tăng cường cảnh báo sớm, tập huấn doanh nghiệp về quản trị dữ liệu, quản trị chi phí và quy định pháp lý; hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình trả lời bảng câu hỏi, chuẩn bị hồ sơ và tham gia thẩm tra của cơ quan điều tra nước ngoài.

Lâm Đồng đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu năm 2026 đạt 3,59 tỷ USD. Trong hành trình mở rộng thị trường, chất lượng sản phẩm vẫn là nền tảng, nhưng khả năng chứng minh nguồn gốc, quy trình, chi phí và giao dịch đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ đối với doanh nghiệp.

“Lá chắn” của nông sản Lâm Đồng vì thế không chỉ nằm ở tiêu chuẩn sản phẩm, mà còn ở dữ liệu đầy đủ, minh bạch và khả năng ứng phó chủ động trước những thay đổi của thương mại quốc tế.