Nông sản nhiệt đới không còn xa xỉ ở Trung Quốc

Sầu riêng từng là trái cây khiến nhiều người Trung Quốc phải cân nhắc trước khi mua vì giá cao, có thời điểm lên tới 50 tệ/kg (khoảng 200.000 đồng). Nhưng vào hè 2026, tại nhiều siêu thị và chợ đầu mối ở Trung Quốc, giá sầu riêng giảm mạnh, chỉ còn khoảng một nửa so với trước. Ngoài sầu riêng, nhiều loại trái cây nhiệt đới từng bị xem là “hàng xa xỉ” như anh đào, măng cụt hay xoài cũng ngày càng dễ tiếp cận hơn với tầng lớp tiêu dùng phổ thông tại Trung Quốc. Đằng sau xu hướng này là những thay đổi lớn trong chính sách lưu thông hàng hóa và xây dựng thị trường nội địa của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Theo tờ Farmer Daily, nguồn cung sầu riêng từ Đông Nam Á năm nay tăng mạnh. Thái Lan - nước xuất khẩu sầu riêng lớn nhất vào Trung Quốc - bước vào vụ mùa bội thu với sản lượng tăng khoảng 30%, dự kiến xuất khẩu vượt 1 triệu tấn. Việt Nam, Malaysia và Philippines cũng liên tục mở rộng diện tích trồng, khiến lượng hàng đổ vào thị trường Trung Quốc liên tục tăng qua các năm. Nhưng sự thay đổi lớn hơn nằm ở khâu logistics và lưu thông hàng hóa. Sầu riêng là loại trái cây có thời gian bảo quản ngắn, dễ hư hỏng và yêu cầu chuỗi lạnh nghiêm ngặt. Trước đây, quá trình vận chuyển từ Đông Nam Á tới các thành phố lớn của Trung Quốc chủ yếu dựa vào đường biển và đường bộ, mất từ 1-2 tuần, tỷ lệ hao hụt có thể vượt 10%. Những năm gần đây, hệ thống vận tải xuyên biên giới của Trung Quốc được cải thiện đáng kể. Tuyến đường sắt Trung Quốc - Lào đi vào hoạt động giúp nông sản Đông Nam Á có thể vận chuyển thẳng bằng tàu lạnh tới các trung tâm logistics sâu trong nội địa. Từ tháng 4/2026, các đoàn tàu lạnh liên vận Trung Quốc - Lào - Thái Lan bắt đầu vận hành thường xuyên, giúp thời gian vận chuyển sầu riêng rút xuống còn khoảng 5 ngày, trong khi tỷ lệ hư hỏng giảm còn dưới 3%. Sau khi vào Trung Quốc, hệ thống kho lạnh và mạng lưới phân phối hiện đại giúp sầu riêng có thể tới kệ siêu thị ở các thành phố lớn chỉ sau khoảng 24 giờ. Chi phí lưu thông giảm mạnh tạo điều kiện để giá bán lẻ hạ xuống. Chiến lược xây dựng “thị trường quốc gia thống nhất” mà Bắc Kinh thúc đẩy từ tháng 4/2022 đã cho trái ngọt. Văn kiện của Trung ương Đảng và Quốc vụ viện đặt mục tiêu xóa bỏ tình trạng chia cắt thị trường giữa các địa phương, giảm rào cản lưu thông hàng hóa, thống nhất tiêu chuẩn logistics và tăng kết nối hạ tầng trên toàn quốc. Bắc Kinh kỳ vọng việc giảm chi phí vận tải, kho bãi và thủ tục trung gian sẽ giúp hàng hóa lưu thông nhanh hơn, qua đó kích thích tiêu dùng nội địa. Một trong những tác động rõ nhất là lĩnh vực nông sản nhập khẩu. Trước đây, thị trường sầu riêng Trung Quốc gần như phụ thuộc vào Thái Lan. Tuy nhiên, sau khi Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) có hiệu lực và các thủ tục thông quan được đơn giản hóa, nguồn cung từ Việt Nam, Malaysia và Philippines tăng nhanh. Thuế nhập khẩu nhiều loại trái cây nhiệt đới được cắt giảm, trong khi hệ thống hải quan điện tử và kiểm dịch nhanh giúp hàng hóa từ Đông Nam Á vào thị trường Trung Quốc thuận lợi hơn trước. Điều này khiến nguồn cung đa dạng hơn và cạnh tranh giá mạnh hơn. Giới phân tích cho rằng việc nhiều loại trái cây nhiệt đới giảm giá cho thấy Trung Quốc đang từng bước biến thị trường nội địa 1,4 tỷ dân thành một hệ thống thống nhất hơn, nơi hàng hóa có thể lưu thông với chi phí thấp hơn và tốc độ nhanh hơn. Tuy nhiên, truyền thông Trung Quốc cũng cho rằng nước này vẫn cần cẩn trọng với một số điểm nghẽn trong lưu thông nông sản. Không ít đặc sản địa phương vẫn rơi vào tình trạng “rẻ ở nơi sản xuất, đắt ở thành phố” do thiếu kho lạnh, logistics chưa đồng bộ và tình trạng bảo hộ cục bộ ở một số địa phương. Tờ Sina cho biết, Bắc Kinh đặt mục tiêu tiếp tục mở rộng mạng lưới logistics lạnh, trung tâm phân phối và hệ thống thu mua trực tiếp từ vùng sản xuất để giảm thêm chi phí trung gian. Trong bối cảnh kinh tế tăng trưởng chậm lại và tiêu dùng nội địa được xem là động lực quan trọng, việc đưa các mặt hàng từng đắt đỏ trở nên phổ biến hơn đang trở thành một phần trong chiến lược kích cầu của Trung Quốc.