Nông sản Việt vào chuỗi cung ứng: [Bài 1] Cơ hội từ sự dịch chuyển

Thương mại toàn cầu đổi “luật chơi”

Những biến động của thương mại toàn cầu đang tạo ra một cuộc tái cấu trúc chuỗi cung ứng với quy mô chưa từng có trong nhiều thập niên. Xung đột địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại, yêu cầu phát triển bền vững cùng sự thay đổi trong chính sách của các nền kinh tế lớn khiến các tập đoàn quốc tế không còn tìm kiếm đơn thuần một nhà cung cấp có giá cạnh tranh, mà ưu tiên những đối tác có khả năng duy trì nguồn cung ổn định, minh bạch và đủ sức chống chịu trước các cú sốc của thị trường.

Ông Đỗ Quốc Hưng, Quyền Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương, cho rằng để tham gia sâu và bền vững hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ cần sản xuất hàng hóa chất lượng, mà phải chủ động nâng năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc; đồng thời bám sát nhu cầu, xu hướng tiêu dùng và kênh phân phối mới của thị trường.

Sự thay đổi đó đặt nông nghiệp Việt Nam vào một cuộc cạnh tranh khác. Nếu trước đây doanh nghiệp có thể tìm khách hàng, thu gom hàng, xử lý đơn hàng rồi xuất khẩu, thì nay phải tổ chức cả chuỗi từ giống, vùng trồng, vật tư đầu vào, kỹ thuật canh tác, thu hoạch, sơ chế, chế biến, kho lạnh, vận chuyển đến phân phối. Bất kỳ điểm yếu nào trong chuỗi cũng có thể làm mất cơ hội vào thị trường.

Ông Kevin Geneugelijk, Giám đốc Phát triển kinh doanh, BM Forwarding BV (Hà Lan) cho rằng, doanh nghiệp đang phải đối mặt đồng thời với nhiều nhóm rủi ro: Bất ổn địa chính trị, ùn tắc cảng, biến động giá cước vận tải, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU, các yêu cầu mới về môi trường - xã hội - quản trị và thời gian vận chuyển ngày càng kéo dài.

Địa chính trị, xung đột khu vực, biến động giá nhiên liệu, chi phí vận tải biển, tình trạng tắc nghẽn cảng và sự thay đổi chính sách thương mại đang tác động trực tiếp tới hành trình của từng container hàng hóa. Một biến động ở Trung Đông có thể làm thay đổi tuyến vận tải đến châu Âu, kéo dài thời gian giao hàng, đội chi phí logistics và ảnh hưởng đến chất lượng hàng tươi sống. Với nông sản, nơi thời gian và nhiệt độ bảo quản quyết định giá trị hàng hóa, rủi ro này càng rõ nét.

Ông ví dụ, căng thẳng tại Trung Đông khiến giá nhiên liệu tăng, kéo theo chi phí vận tải biển tăng. Nhiều hãng tàu phải chuyển hướng vòng qua châu Phi để bảo đảm an toàn, khiến thời gian vận chuyển từ Việt Nam tới Bắc Âu có thể tăng từ khoảng 35 ngày lên đến 57 ngày.

“Các tập đoàn nhập khẩu cũng không còn chỉ đặt câu hỏi về giá bán. Họ muốn biết vùng nguyên liệu ở đâu, quy trình canh tác thế nào, sản phẩm có sử dụng hóa chất vượt ngưỡng hay không, lượng phát thải ra sao và doanh nghiệp có thể duy trì nguồn cung khi thị trường xảy ra cú sốc hay không. Nói cách khác, một lô hàng nông sản hiện không chỉ được đánh giá bằng chất lượng cảm quan, mà bằng toàn bộ hồ sơ phía sau nó”, ông Kevin Geneugelijk nhấn mạnh.

Cơ hội cho nông sản Việt

Việt Nam đang có cơ hội trở thành đối tác cung ứng quan trọng cho nhiều hệ thống nhờ vị trí địa lý, mạng lưới các hiệp định thương mại tự do, năng lực sản xuất ngày càng cải thiện và sự đa dạng của nông sản là những lợi thế đáng kể.

Theo Kevin Geneugelijk, xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng theo chiến lược “China Plus One” không còn là dự báo mà đang diễn ra trên thực tế. Việt Nam là một trong những quốc gia hưởng lợi rõ nét, đặc biệt khi EVFTA tiếp tục tạo nền tảng thuận lợi cho thương mại với Liên minh châu Âu.

Thực tế cho thấy nhiều mặt hàng của Việt Nam đã có vị trí tốt tại thị trường quốc tế. Chẳng hạn, tại thị trường Trung Đông, chuối Việt Nam được các nhà nhập khẩu quan tâm nhờ khoảng cách vận chuyển thuận lợi. Ông Mirash Basheer, Giám đốc điều hành của Tập đoàn Lulu Group International tại Việt Nam cho biết, trong khi hàng từ Ecuador hoặc Philippines có thể mất hơn 40 ngày để đến Trung Đông, thời gian vận chuyển từ Việt Nam chỉ khoảng 20-25 ngày. Với trái cây tươi, lợi thế thời gian đồng nghĩa với khả năng bảo đảm độ tươi, giảm hao hụt và tăng tính cạnh tranh.

"Chúng tôi đang nhận được ngày càng nhiều đơn đặt hàng đối với chuối Việt Nam. Chất lượng chuối cũng được cải thiện rõ rệt khi các nhà sản xuất đã chú trọng hơn đến việc duy trì chất lượng đồng đều để cạnh tranh với các nhà cung cấp lớn", ông Mirash Basheer chia sẻ.

Bên cạnh chuối, đại diện Lulu đánh giá nhiều mặt hàng khác như gạo, trái cây, nông sản chế biến và các sản phẩm thực phẩm của Việt Nam đều có tiềm năng lớn tại thị trường Trung Đông.

Ông Lê Anh Dũng, Tổng giám đốc Tổng công ty Rau quả, Nông sản - Vegetexco Vietnam nhìn nhận, sự đa dạng của nông sản Việt Nam là một lợi thế đáng chú ý. Không chỉ có các mặt hàng đã tạo được vị thế như gạo, cà phê, điều hay thủy sản, Việt Nam còn có dư địa ở nhóm rau quả, thực phẩm chế biến và nhiều sản phẩm phù hợp với nhu cầu ngày càng phong phú của các thị trường. Khi có thêm sự lựa chọn về sản phẩm, khách hàng và thị trường, doanh nghiệp cũng có thêm cơ hội duy trì hoạt động trước những thay đổi khó lường của thương mại quốc tế.

Theo ông Trần Phú Lữ, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư TP.HCM (ITPC), quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới cung ứng quốc tế. Đáng chú ý, đây không chỉ là cơ hội tăng số lượng đơn hàng xuất khẩu, mà còn là cơ hội để doanh nghiệp trong nước tiếp cận trực tiếp hơn với các tập đoàn phân phối, nhà nhập khẩu và các đối tác thương mại toàn cầu.

Ở góc độ địa phương, TP.HCM tiếp tục phát huy vai trò đầu mối kết nối doanh nghiệp trong nước với các hệ thống phân phối, tổ chức xúc tiến thương mại và đối tác quốc tế thông qua các diễn đàn cung - cầu, chương trình giao thương và sự kiện xúc tiến xuất khẩu. Những hoạt động này có ý nghĩa trong bối cảnh các nhà mua hàng đang chủ động tìm kiếm nguồn cung mới, còn doanh nghiệp Việt cần thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm và nhận diện nhu cầu thực của từng thị trường.