Nước tưới nhiễm mặn có thể xử lý ra sao?

Nước tưới nhiễm mặn rất khó và tốn kém để khử mặn hoàn toàn ở quy mô đồng ruộng; cách xử lý thực tế là: đo độ mặn trước khi tưới; pha loãng với nước ngọt (nước mưa, nước ao trữ) để đưa độ mặn xuống mức cây chịu được; trữ nước ngọt từ trước mùa mặn (ao, mương, túi trữ nước, bồn); lấy nước vào lúc triều thấp, độ mặn thấp theo thông báo của địa phương; với quy mô nhỏ, giá trị cao có thể dùng máy lọc thẩm thấu ngược (RO). Đồng thời giảm tác hại của mặn lên cây bằng tưới nhỏ giọt, phủ gốc, tăng hữu cơ, bón canxi, kali, và tạm ngừng tưới khi nước vượt ngưỡng chịu đựng của cây.

Vì sao nước mặn gây hại?

• Muối trong nước làm cây khó hút nước (giống như bị hạn dù đất ướt).
• Natri, clo tích tụ gây ngộ độc: cháy mép lá, rụng lá, rụng trái, chết cây.
• Đất bị mặn hóa, kết cấu xấu đi nếu tưới mặn kéo dài.
• Cây ăn trái như sầu riêng, chôm chôm, măng cụt, cây có múi rất nhạy mặn.

Bước 1: Đo độ mặn

• Dùng máy đo độ mặn/EC cầm tay đo nước trước mỗi lần lấy, tưới.
• Theo dõi thông báo độ mặn của cơ quan thủy lợi, địa phương.
• So sánh với ngưỡng chịu mặn của cây trồng (tham khảo khuyến cáo kỹ thuật cho từng cây).

Bước 2: Các cách xử lý, giảm mặn

1. Pha loãng với nước ngọt

• Trộn nước mặn nhẹ với nước mưa, nước ngọt trữ sẵn để hạ độ mặn.
• Đo lại sau khi pha trước khi tưới.

2. Trữ nước ngọt trước mùa mặn

• Ao, mương vườn trữ nước ngọt từ cuối mùa mưa; lót bạt để giảm thấm mặn.
• Túi trữ nước, bồn chứa cho vườn nhỏ.
• Đóng cống, đắp bờ ngăn mặn xâm nhập mương vườn.

3. Lấy nước đúng thời điểm

• Lấy nước khi triều thấp, độ mặn thấp (theo lịch, thông báo của địa phương).
• Không lấy nước khi độ mặn vượt ngưỡng.

4. Lọc thẩm thấu ngược (RO)

• Có thể khử mặn, nhưng chi phí đầu tư và vận hành cao, công suất hạn chế.
• Phù hợp quy mô nhỏ, cây giá trị cao, vườn ươm, nhà màng.

5. Không dùng nước mặn để pha thuốc, phân bón lá

• Dùng nước ngọt, nước mưa để pha, tránh cháy lá.

Bước 3: Giảm tác hại của mặn lên cây

• Tưới nhỏ giọt, tưới gốc: tránh làm ướt lá bằng nước mặn.
• Phủ gốc giảm bốc hơi, hạn chế muối tích tụ lên mặt đất.
• Tăng phân hữu cơ, humic giúp cây chống chịu tốt hơn.
• Bón canxi (thạch cao, vôi theo hướng dẫn) giúp đẩy natri, ổn định đất.
• Ưu tiên kali sunfat (SOP) thay kali clorua cho cây nhạy mặn.
• Rửa mặn bằng nước mưa hoặc nước ngọt đầu mùa mưa.
• Giảm tải cho cây: tỉa bớt trái khi cây bị mặn.

Câu hỏi thường gặp

Nước giếng khoan vùng ven biển có dùng tưới được không? Cần đo độ mặn. Một số giếng bị nhiễm mặn, nhất là mùa khô; khai thác quá mức còn làm mặn xâm nhập tầng nước ngầm.

Cây đã bị ngộ độc mặn thì làm sao? Ngừng tưới nước mặn, tưới rửa bằng nước ngọt (nếu có), bổ sung hữu cơ, canxi, kali, tỉa bớt trái; cây bị nặng có thể không phục hồi.

Đun sôi hay để lắng có làm giảm mặn không? Không. Muối không bay hơi và không lắng như phèn; đun sôi còn làm nước mặn hơn.

Khi áp dụng, bà con nên tham khảo thêm cán bộ khuyến nông, thủy lợi tại địa phương.