OCOP Đồng Nai: [Bài 1] Đặc sản quê nhà tìm đường thoát cảnh bán rẻ

Đưa đặc sản quê nhà đến gần người tiêu dùng

Gần 10 năm gắn bó với vườn bơ, ông Trần Minh Đức, ở xã Gia Kiệm vẫn canh cánh nỗi lo đầu ra mỗi khi vào vụ thu hoạch. Bơ được chăm sóc tốt, chất lượng ổn định nhưng phần lớn vẫn bán qua thương lái. Giá cả biến động theo thị trường khiến người trồng bơ như ông Đức khó chủ động kế hoạch sản xuất.

Điều ông Đức mong muốn không chỉ là bán hết bơ sau mỗi mùa vụ mà còn xây dựng được thương hiệu riêng. Ông kỳ vọng khi đáp ứng điều kiện tham gia Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), trái bơ của gia đình ông sẽ có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng, nâng giá trị và giảm dần sự phụ thuộc vào thương lái.

Câu chuyện của ông Đức cũng là thực tế mà nhiều hộ sản xuất tại Đồng Nai đang đối mặt. Địa phương có nhiều loại nông sản chất lượng, nhưng không ít sản phẩm vẫn tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô. Người nông dân bỏ công chăm sóc, chịu rủi ro về thời tiết, mùa vụ, trong khi giá trị gia tăng thường nằm ở khâu chế biến, đóng gói và phân phối. Vì vậy, phát triển OCOP không chỉ là đưa sản phẩm đi đánh giá, xếp hạng sao mà quan trọng hơn là giúp người sản xuất thay đổi cách làm, xây dựng thương hiệu và tìm được thị trường đầu ra ổn định.

Tại xã Định Quán, việc kết nối sản phẩm OCOP với du lịch đang mở thêm hướng tiêu thụ nông sản. Những điểm đến quen thuộc như Thác Mai - Bàu nước sôi, Thác Ba Giọt, Đá Ba Chồng, Hang Dơi cùng không gian văn hóa của đồng bào Chơro là lợi thế để phát triển du lịch gắn với đặc sản địa phương. Du khách không chỉ ghé tham quan, nghỉ dưỡng mà còn có thể thưởng thức sản phẩm tại chỗ, tìm hiểu quy trình sản xuất và mua đặc sản làm quà. Đây là cách quảng bá trực tiếp, giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn về nguồn gốc và giá trị sản phẩm.

Từ năm 2019, chương trình OCOP đã được triển khai tại địa bàn Định Quán thông qua các hoạt động tập huấn, hướng dẫn hoàn thiện sản phẩm, hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu, tham gia hội chợ và kết nối tiêu thụ. Một số sản phẩm như gà thảo mộc, trứng gà thảo mộc Cao Ten và trái cây sấy Thuận Hương từng bước tạo được chỗ đứng trên thị trường. Tuy nhiên, việc kết hợp OCOP với du lịch dù còn nhiều dư địa, nhưng không phải sản phẩm nào cũng có điểm giới thiệu thuận tiện, thông tin đầy đủ hoặc bao bì phù hợp với nhu cầu của du khách. Để khai thác hiệu quả kênh tiêu thụ này, cần tăng cường liên kết giữa cơ sở sản xuất, điểm du lịch, nhà hàng, cơ sở lưu trú và doanh nghiệp lữ hành.

Điển hình như Công ty TNHH Ca cao Trọng Đức tại xã Phú Hòa đã kết hợp cửa hàng giới thiệu sản phẩm với hoạt động tham quan vườn ca cao, tìm hiểu quy trình sản xuất và trải nghiệm sản phẩm. Ông Đặng Tường Khanh, Giám đốc Công ty Ca cao Trọng Đức cho biết, doanh nghiệp đang tìm cách mở rộng các kênh quảng bá, kết nối thị trường.

Theo ông, nếu sản phẩm OCOP được đưa đến những đầu mối giao thương lớn, trong đó có hệ thống dịch vụ và du lịch gắn với sân bay Long Thành, cơ hội tiếp cận khách hàng trong nước và quốc tế sẽ rộng mở.

Từ góc nhìn người tiêu dùng, chị Đoàn Thị Tuyết Mai, du khách đến từ TP.HCM đánh giá cao việc được tham quan vườn ca cao, tìm hiểu sản phẩm và dùng thử trước khi mua. Trải nghiệm thực tế giúp chị có thêm thông tin và niềm tin vào chất lượng hàng hóa.

Du lịch vì thế không chỉ giúp bán thêm hàng mà còn là cơ hội quảng bá hình ảnh địa phương. Tuy nhiên, để giữ chân khách hàng, chất lượng sản phẩm vẫn là yếu tố quyết định.

Nâng hạng OCOP phải đi cùng chất lượng và đầu ra

Cùng với mở rộng kênh tiêu thụ, nhiều cơ sở sản xuất tại Đồng Nai đang chuyển sang chế biến sâu, đầu tư bao bì, nhãn hiệu và truy xuất nguồn gốc nhằm nâng giá trị nông sản.

Tại xã Định Quán, Hợp tác xã Du lịch canh nông Đồng Nai - Đà Lạt đầu tư phát triển sản phẩm cá lăng sấy một nắng, khai thác lợi thế nguồn nguyên liệu gắn với hồ Trị An. Mô hình hướng đến liên kết sản xuất, chế biến và quảng bá sản phẩm, đồng thời quan tâm sử dụng năng lượng xanh, giảm lãng phí tài nguyên.

Còn với Hợp tác xã Nông trại Dốc Mơ, tại xã Gia Kiệm phát triển sản phẩm chuối sấy dẻo vị gừng, gắn với mô hình nông nghiệp hữu cơ và du lịch sinh thái. Trong khi đó, các sản phẩm từ hạt điều, ca cao, thảo dược, mật ong và yến sào cũng được nhiều chủ thể quan tâm đầu tư.

Những mô hình này cho thấy, muốn sản phẩm OCOP đi xa, cơ sở sản xuất phải có vùng nguyên liệu ổn định, quy trình được kiểm soát, chất lượng đồng đều và khả năng đáp ứng đơn hàng ổn định. Bao bì đẹp hay chứng nhận sao OCOP chỉ phát huy giá trị khi đi cùng chất lượng thực tế.

Dù vậy, quá trình nâng hạng vẫn còn những khó khăn nhất định, vì một số sản phẩm có tiềm năng nhưng chưa hoàn thiện yêu cầu về nhãn hiệu, hệ thống quản lý chất lượng hoặc chứng nhận ISO, HACCP. Bên cạnh đó, có sản phẩm hết thời hạn công nhận nhưng vẫn chưa được đánh giá lại. Với các hộ sản xuất nhỏ, chi phí đầu tư máy móc, nhà xưởng, kiểm nghiệm chất lượng và hoàn thiện hồ sơ cũng là rào cản. Vì thế, việc hỗ trợ cần xuất phát từ nhu cầu cụ thể của từng chủ thể thay vì chỉ tập trung hướng dẫn thủ tục.

Trường hợp Nông trại rau sạch thủy canh Thành Tâm cho thấy, dù có kinh nghiệm sản xuất, chủ cơ sở vẫn gặp khó khăn về kinh phí và thủ tục tham gia OCOP. Việc được tư vấn trực tiếp đã giúp cơ sở xác định những điều kiện cần hoàn thiện, từ đó xây dựng kế hoạch đầu tư phù hợp.

Bên cạnh hỗ trợ sản xuất, Đồng Nai cũng chú trọng quảng bá sản phẩm thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ và triển lãm. Việc ứng dụng mã QR để cung cấp thông tin, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc đang được địa phương rất quan tâm nhằm giúp khách hàng thuận tiện tìm hiểu sản phẩm. Tuy nhiên, khi tham gia hội chợ mới chỉ là cơ hội để tiếp cận thị trường, còn giá trị thực sự nằm ở những đơn hàng và mối liên kết được duy trì sau sự kiện. Muốn vậy, các chủ thể cần bảo đảm chất lượng ổn định, chủ động tìm kiếm khách hàng và nâng năng lực cung ứng.

Từ vườn bơ của ông Trần Minh Đức đến mô hình ca cao kết hợp du lịch, sản phẩm chuối sấy hay đặc sản cá lăng hồ Trị An, mỗi chủ thể OCOP đều có lợi thế riêng. Điều quan trọng là biến lợi thế ấy thành sản phẩm có thương hiệu, được người tiêu dùng tin tưởng và có thị trường lâu dài.

Với Đồng Nai, phát triển OCOP không chỉ nhằm có thêm sản phẩm được xếp hạng, mà còn giúp người nông dân chủ động đầu ra, doanh nghiệp mở rộng thị trường và đặc sản quê nhà được bán đúng giá trị. Khi chất lượng tạo được niềm tin và thương hiệu có chỗ đứng, sản phẩm OCOP mới thực sự thoát khỏi cảnh được mùa nhưng không được giá.

Theo số liệu công bố đầu năm 2026, Đồng Nai có 460 sản phẩm OCOP của 286 chủ thể, gồm 11 sản phẩm 5 sao, 89 sản phẩm 4 sao và 360 sản phẩm 3 sao. Đây là nền tảng để địa phương chuyển trọng tâm từ phát triển số lượng sang nâng chất lượng và mở rộng thị trường. Kết quả cho thấy dư địa phát triển còn lớn, nhưng yêu cầu cấp thiết là hoàn thiện nhãn hiệu, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đầu ra ổn định để sản phẩm duy trì, nâng hạng và tăng sức cạnh tranh.