Phân cấp quản lý dữ liệu MRV lúa gạo về địa phương, hợp tác xã

Tại phiên thảo luận chuyên sâu quy trình giảm phát thải cho nhóm cây lúa thuộc khuôn khổ Hội nghị Ban Chỉ đạo triển khai Đề án "Sản xuất trồng trọt giảm phát thải giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến 2050" tổ chức ngày 18/5, các đại biểu đều khẳng định lúa gạo là cây trồng phát thải khí methane lớn nhất trong các nhóm ngành hàng chủ lực hiện nay.

Theo ông Bùi Xuân Phong, Trưởng phòng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật) - Trưởng nhóm thảo luận cho biết, về cơ bản, hệ thống MRV cho ngành lúa đã tương đối hoàn thiện, sử dụng được từ kết quả 2 năm triển khai Đề án 1 triệu ha.

Tuy nhiên, để vận hành hiệu quả cho Đề án Trồng trọt giảm phát thải, ông Vũ Duy Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Nông nghiệp Sinh thái và Đào tạo nghề, Học viện Nông nghiệp Việt Nam kiến nghị đẩy mạnh phân cấp về địa phương đến các xã, hợp tác xã nhằm tiết kiệm chi phí, tăng tính minh bạch khi thẩm định, báo cáo và tạo điều kiện thu hút các nguồn tài trợ quốc tế.

Theo đó, các quy trình kỹ thuật hiện nay cần tiếp tục bám sát định hướng của Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao. Trọng tâm là giảm sử dụng phân bón vô cơ, đặt mục tiêu giảm khoảng 20% lượng phân hóa học, khuyến cáo tăng cường sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học nhằm giảm tác động môi trường và phát thải khí nhà kính.

Nhìn từ nguyên tắc của quy trình tưới ngập khô xen kẽ (AWD) - thời gian ruộng khô càng nhiều thì lượng phát thải methane càng giảm, ông cũng kiến nghị kiểm tra khả năng chịu hạn giống lúa để kéo dài giai đoạn khô. Dù vậy, việc sử dụng giống lúa chịu hạn hay áp dụng quy trình bán khô hạn vẫn cần phụ thuộc vào điều kiện từng địa phương. Các yếu tố như thổ nhưỡng, điều kiện mặt bằng, chất lượng và năng suất lúa đều phải được cân nhắc kỹ.

"Tiết kiệm nước cũng phải được đặt thành chỉ tiêu quan trọng hơn trong canh tác lúa thời gian tới", đại diện nhóm cây trồng lúa chia sẻ tại Hội nghị.

Đối với hệ thống MRV, các nhà quản lý, chuyên gia của nhóm cây lúa khẳng định cần tiếp tục hoàn thiện sâu hơn ở ba nhóm nội dung chính.

Thứ nhất, làm rõ cơ sở dữ liệu phát thải gồm dữ liệu canh tác tại địa phương, điều kiện đất đai, thổ nhưỡng và mặt bằng sản xuất, và được tích hợp đầy đủ vào hệ thống dữ liệu chung. Khi các địa phương cùng cập nhật lên cơ sở dữ liệu, việc tính toán baseline theo từng vùng sẽ thuận lợi.

Về số hóa quy trình MRV, điều này phải được triển khai song hành với số hóa quy trình canh tác. Xây dựng quy trình MRV theo hướng xây dựng "nhật ký điện tử" để theo dõi lượng giống, thời gian gieo cấy, lượng phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật sử dụng.

Thứ hai, cụ thể hóa việc giám sát mực nước trong quy trình MRV. Hiện nay, quy định về độ sâu mực nước hay mật độ đặt ống theo dõi vẫn còn khá chung chung. Do đó, trong những khu vực có điều kiện đồng ruộng bằng phẳng và khả năng điều tiết nước tương đồng, cần có hướng dẫn rõ ràng hơn về số lượng ống đo cần lắp đặt để đảm bảo tính khả thi, các địa phương có thể nhập dữ liệu lên cơ sở dữ liệu dùng chung theo từng vùng.

Thứ ba, bổ sung mạnh mẽ các giải pháp công nghệ cao như UAV, cảm biến và số hóa dữ liệu. Việc ứng dụng công nghệ hiện đang được triển khai mạnh mẽ sẽ giúp giảm đáng kể công lao động trong giám sát phát thải trên diện rộng, đồng thời tạo thuận lợi cho quá trình số hóa dữ liệu sản xuất.

Tuy nhiên, cùng với công nghệ, vấn đề được nhiều địa phương quan tâm hiện nay là cơ chế tổ chức thực hiện và chính sách hỗ trợ nông dân, hợp tác xã tham gia Đề án. Đối với hệ thống MRV, chính sách từ cơ quan quản lý nhà nước giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Các chuyên gia của nhóm cây trồng lúa tái khẳng định việc giám sát MRV và quản lý dữ liệu nên giao cho địa phương trực tiếp thực hiện, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đóng vai trò kiểm tra lấy mẫu tổng thể.